ระบบสารสนเทศสมุนไพรเพื่อการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งด้านภูมิปัญญาสุขภาพ ตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1)ศึกษาบริบทสมุนไพรด้านภูมิปัญญาสุขภาพ อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ 2)พัฒนาระบบสารสนเทศสมุนไพรด้านภูมิปัญญาสุขภาพ อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ และ3)สร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง ส่งเสริมและสร้างจิตสำนึกที่ดีในเรื่องสมุนไพรชุมชนและภูมิปัญญาสุขภาพ อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ ศึกษาจากกลุ่มตัวอย่างเป็นปราชญ์ชาวบ้านในเขตอำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ จำนวน 32 คน โดยเลือกแบบเจาะจง ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research; PAR) ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (Depth Interviews) และการประชุมกลุ่ม (Focus group) การวิจัยนี้มุ่งเน้นการจัดการองค์ความรู้และการจัดเก็บข้อมูลในรูปแบบฐานข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา โดยใช้จำนวนร้อยละ และค่าเฉลี่ย ผลการศึกษาพบว่า สภาพปัจจุบันชุมชนอำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ มีการใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานในการดูแลสุขภาพ กระบวนการรักษาใช้ทรัพยากร ความเชื่อ และพิธีกรรมภายในชุมชนเป็นหลักผสมผสานการใช้สมุนไพร และวิธีเป่ามนต์คาถา ซึ่งเป็นความรู้ที่เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์และได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้มาจากบรรพบุรุษ กระบวนการรักษาและบรรเทาอาการป่วยใช้สมุนไพรในพื้นถิ่นที่เก็บได้จากธรรมชาติ และปลูกเอง จำนวน 56 ชนิด เป็นหลัก แต่ทั้งนี้บางอาการต้องใช้สมุนไพรมากกว่าหนึ่งชนิดมาเป็นส่วนผสมของตัวยาซึ่งไม่มีในชุมชน ปราชญ์ชาวบ้านจำเป็นต้องซื้อสมุนไพรจากนอกชุมชน จำนวน 15 ชนิด เช่น เอนอ้า ทรายเดน หนวดแมว รักษาอาการนิ่ว เป็นต้น ชุมชนอำเภอนามนมีปราชญ์ชาวบ้านจำนวน 32 คน ทำหน้าที่รักษาโรคภัยไข้เจ็บของคนในชุมชน ซึ่งจะรักษาอาการป่วยธรรมดาทั่วไป เช่น อาการไข้ ปวดเมื่อยตามร่างกาย ฟกซ้ำ ท้องอืด ท้องเฟ้อ ท้องร่วงริดสีดวงทวาร ระบบโลหิตสตรีหลังคลอด ความดันโลหิต กระเพาะปัสสาวะอักเสบ นิ่ว ภูมิแพ้ หืดหอบ หูน้ำหนวก ห้ามเลือด แผลสด ผิดสำแดง มดลูก ปวดฟัน และแมลงกัดต่อย บางอาการอาทิ ระบบโลหิตสตรีหลังคลอดปราชญ์ชาวบ้านจะใช้สมุนไพรต่างชนิดกันในการรักษา ลักษณะของสมุนไพรที่ใช้มีหลายรูปแบบ อาทิ ยาผง ยาลูกกลอน น้ำมันสกัด ยาหม้อหรือยาต้ม และการประคบ ผลการใช้ระบบสารสนเทศสมุนไพรด้านภูมิปัญญาสุขภาพ พบว่า ตัวแทนท้องถิ่นจำนวน 22 คน มีความพึงพอใจโดยรวมและเป็นรายด้านทุกด้าน ได้แก่ ด้านเนื้อหา ด้านการออกแบบระบบสารสนเทศ ด้านประสิทธิภาพและความปลอดภัย และด้านคุณภาพการบริการระบบสารสนเทศ อยู่ในระดับดีมาก ( =4.58, S.D. = 0.54) โดยสรุป ระบบสารสนเทศสมุนไพรเพื่อการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งด้านภูมิปัญญาสุขภาพ ตาม แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ ส่งผลให้ตัวแทนชุมชนในพื้นที่ได้รับความรู้ ตระหนักถึงคุณค่า และจิตสำนึกที่ดี รวมถึงการอนุรักษ์ภูมิปัญญาสุขภาพด้วยสมุนไพร อยู่ในระดับมากที่สุด ( = 4.96, S.D. = 0.45) ทำให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชนและพื้นที่ใกล้เคียงต่อไป