การพัฒนาภูมิปัญญาสมุนไพรพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชน กรณีศึกษา อำเภอบุณฑริกและอำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรพื้นบ้านในการรักษาโรคของชุมชนชายแดนจังหวัดอุบลราชธานี 2) เพื่อพัฒนาต้นแบบนวัตกรรมชุมชนสมุนไพรตามแนวชายแดนจังหวัดอุบลราชธานี โดยใช้แนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ 3) เพื่อสร้างชุดความรู้ในการพัฒนาภูมิปัญญาสมุนไพรพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชนอย่างยั่งยืน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยชุมชนซึ่งผู้วิจัยได้บรูณาการระเบียบวิธีวิจัยของศาสตร์ทั้ง 3 สาขามาประยุกต์ใช้ในการวิจัย อันได้แก่ 1) การวิจัยเชิงคุณภาพ 2) การวิจัยแบบมีส่วนร่วม และ3) การวิจัยทางคติชนวิทยา ซึ่งผู้วิจัยเลือกใช้เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสัมภาษณ์เชิงลึก 2) แบบสอบถาม) 3) แบบบันทึกการสังเกตแบบมีส่วนร่วม 4) แบบบันทึกการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม การพัฒนาภูมิปัญญาสมุนไพรพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชน พบภูมิปัญญาตำรับยาพื้นบ้านในชุมชนชายแดนอำเภอบุณฑริกและอำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี จำนวน 51 ตำรับ ได้แก่ ยาเคี้ยว 1 ตำรับ ยาดอง 2 ตำรับ ยาต้ม 28 ตำรับ ยาตำ 4 ตำรับ ยาทา 2 ตำรับ ยานวด 2 ตำรับ ยาฝน 5 ตำรับ ยาเป่า 5 ตำรับ และยาใช้กับสัตว์ 2 ตำรับ จากตำรับยาทั้ง 51 ตำรับดังกล่าว ชุมชนมีความต้องการในการพัฒนาต้นแบบนวัตกรรมสมุนไพรชุมชนชายแดนจังหวัดอุบลราชธานีจำนวน 5 ตำรับ ได้แก่ ตำรับยาแก้ไข้ ตำรับยาแก้โรคปอด ตำรับยาเพิ่มน้ำนม ตำรับยาแก้ปวดข้อ และตำรับยาแก้โรคริดสีดวง และเพื่อให้คนในชุมชนได้พัฒนาต่อยอดสมุนไพรในท้องถิ่นซึ่งมีฐานะเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชุมชนให้สามารถคงอยู่สืบไปผู้วิจัยได้มีการจัดทำหนังสือชุดความรู้สมุนไพรในชุมชนชายแดนจังหวัดอุบลราชธานีประกอบด้วย 3 บท ได้แก่ บทที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับสภาพวิถีชีวิตของชุมชนชายแดนในอำเภอบุณฑริกและอำเภอโขงเจียม บทที่ 2 ความรู้เกี่ยวกับพืชสมุนไพรในชุมชนชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี และบทที่ 3 การอนุรักษ์และการสืบทอดภูมิปัญญาจากหมอยาพื้นบ้านในชุมชนชายแดน จังหวัดอุบลราชธานีคำสำคัญ: การพัฒนา, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, สมุนไพรพื้นบ้าน, นวัตกรรม, ชุมชนชายแดน

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ