การพัฒนาภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชน กรณีศึกษา อำเภอโขงเจียม อำเภอสิรินธร และอำเภอบุณฑริก

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชน อันจะนำไปสู่นวัตกรรมชุมชนเชิงสร้างสรรค์ 2) เพื่อพัฒนาต้นแบบนวัตกรรมชุมชนหัตถกรรมพื้นบ้านตามแนวชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี โดยใช้แนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ 3) เพื่อสร้างชุดความรู้ในการพัฒนาภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชนอย่างยั่งยืน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยชุมชนซึ่งผู้วิจัยได้บรูณาการระเบียบวิธีวิจัยของศาสตร์ทั้ง 3 สาขามาประยุกต์ใช้ในการวิจัย อันได้แก่ 1) การศึกษาเชิงคุณภาพ 2) การวิจัยแบบมีส่วนร่วม และ3) การวิจัยทางคติชนวิทยา ซึ่งผู้วิจัยเลือกใช้เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสัมภาษณ์เชิงลึก 2) แบบสอบถาม 3) แบบบันทึกการสังเกตแบบมีส่วนร่วม 4) แบบบันทึกการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non Participant Observation) เพื่อเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างในการวิจัย คือ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชน ชาวบ้าน สมาชิกกลุ่มหัตถกรรม ผลการศึกษาพบว่า ด้านความหลากหลายของภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านในชุมชนชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี พบว่ามีทั้งหัตถกรรมที่เป็นเครื่องมือเครื่องใช้ในครัวเรือน หัตถกรรมที่เป็นเครื่องมือดักจับสัตว์ อันสื่อให้เห็นถึงภูมิปัญญาของบรรพชนที่ได้รับการอนุรักษ์สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน จากการศึกษาความหลากหลายของภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านของชุมชนชายแดน พบว่า หัตถกรรมพื้นบ้าน 10 ชนิด ได้แก่ 1) ก่องข้าว 2)กระติบข้าว 3) หวด 4) กะด้ง 5) ข่อง 6) ตะกร้า 7) จองตักปลาแดก 8) ตุ้มกบ 9) ฝาซี 10) ไม้กวาดทางมะพร้าว ด้านการพัฒนาต้นแบบนวัตกรรมชุมชนหัตถกรรมพื้นบ้านตามแนวชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี พบว่ามี 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ขั้นการจัดเวทีเพื่อระดมความคิดเห็นของชุมชน 2) ขั้นการพัฒนาต้นแบบนวัตกรรมหัตถกรรมพื้นบ้าน 3) ขั้นการคืนความรู้สู่ชุมชน ซึ่งทำให้ได้ผลิตภัณฑ์ต้นแบบ 5 แบบ ได้แก่ กระถางต้นไม้จากตะกร้า กระถางดอกไม้จากหวด กระเป๋าจากหวดแบบที่ 1 กระเป๋าจากหวดแบบที่ 2 กระเป๋าจากกระติบข้าว ซึ่งมีขั้นตอนการพัฒนาต้นแบบหัตถกรรมพื้นบ้าน 3 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นที่ 1 ขั้นการออกแบบ ขั้นที่ 2 ขั้นลงมือจัดทำต้นแบบ ขั้นที่ 3 ขั้นการวางจำหน่าย ด้านการสร้างชุดความรู้ในการพัฒนาภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชนอย่างยั่งยืน จัดทำหนังสือเล่มเล็ก ชุดความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านในชุมชนชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี โดยมีเนื้อหา บทที่ 1 ภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านในชุมชนชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี บทที่ 2 ประเภทของหัตถกรรมพื้นบ้านของชุมชนชายแดนจังหวัดอุบลราชธานี บทที่ 3 การพัฒนาหัตถกรรมพื้นบ้านสู่นวัตกรรมชุมชน คำสำคัญ: ภูมิปัญญา, หัตถกรรม, เศรษฐกิจสร้างสรรค์, ชุมชนชายแดน, อุบลราชธานี

คำสำคัญ