การประเมินการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันต่อเป็ปไทด์ของโปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 ของเชื้อวัณโรคในการช่วยวินิจฉัยการติดเชื้อวัณโรคและระยะของโรค

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อค้นหาเป็บไทด์ของโปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 ที่กระตุ้นภูมิคุ้มกันที่ดี เพื่อนำมาใช้เป็นองค์ประกอบของน้ำยาทดสอบผิวหนังและน้ำยาทดสอบทางห้องปฏิบัติการเพื่อช่วยวินิจฉัยแยกโรคการติดเชื้อวัณโรคจากการติดเชื้อมัยโคแบคทีเรียอื่นๆ 2. เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของการตอบสนองทางภูมิคุ้มกัน (การผลิต interferon-gamma และ การผลิต antibody) ต่อโปรตีน ESAT-6 และ โปรตีน CFP-10 กับระยะของโรค (activity of disease) ในผู้ป่วยวัณโรค เพื่อพัฒนาชุดทดสอบช่วยวินิจฉัยแยกโรคระหว่างวัณโรคระยะกำเริบ กับวัณโรคระยะสงบ 3. เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันทางน้ำเหลือง (การผลิต antibody) ต่อโปรตีน ESAT-6 และ โปรตีน CFP-10 เพื่อวินิจฉัยแยกโรคการติดเชื้อวัณโรคจากการติดเชื้อมัยโคแบคทีเรียอื่นๆ 4. เพื่อศึกษาการตอบสนองของ antibody ในน้ำช่องปอด ในการวินิจฉัยแยกผู้ป่วยวัณโรคปอดจากผู้ป่วยโรคปอดอื่นๆ วิธีการวิจัย 1. ทำการทดสอบการตอบสนองของ IFN-? ต่อเป็บไทด์ของโปรตีน ESAT-6 และ CFP-10 ในผู้ป่วยวัณโรคระยะกำเริบและผู้ติดเชื้อวัณโรคระยะสอบเพื่อหาเป็บไทด์ที่กระตุ้นการตอบสนองที่ดี 2. ทำการทดสอบการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันชนิดพึ่งเซลล์ (Cell-mediated immunity, CMI) ต่อโปรตีน ESAT-6 และ CFP-10 โดยเทคนิค Proliferation Assay และ IFN-? ELISA ในผู้ป่วยวัณโรคระยะกำเริบ (active) ที่มีผลการตรวจเสมหะเป็นบวก และลบ และผู้ป่วยวัณโรคระยะสงบ (inactive) ผู้ป่วยโรคเรื้อน ผู้ป่วยติดเชื้อมัยโคแบคทีเรียอื่นๆ และผู้สัมผัสโรค 3. ทำการทดสอบการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันทางน้ำเหลือง (antibody) ต่อโปรตีน ESAT-6 และ โปรตีน CFP-10 ในผู้ป่วยติดเชื้อและไม่ติดเชื้อ HIV ที่เป็นวัณโรคระยะต่างๆ และที่ติดเชื้อ non-tuberculous mycobacteria โดยเทคนิค ELISA 4. ทำการทดสอบการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันทางน้ำเหลือง(antibody) ในน้ำช่องปอดของผู้ป่วยวัณโรคและไม่ใช่วัณโรคต่อโปรตีน ESAT-6 และ โปรตีน CFP-10 โดยเทคนิค ELISA ผลวิจัย 1. เป็บไทด์ที่กระตุ้นการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่ดีในผู้ป่วยวัณโรคระยะกำเริบและผู้สัมผัสโรค (ผู้ติดเชื้อวัณโรคระยะสอบ) คือ 5 เป็บไทด์ จาก ESAT-6 (p1-16, 9-24, p17-32, 57-72 และ p81-96) และ 3 เป็บไทด์ จาก CFP-10 (p13-28, p55-72 และ p75-92) จำนวนผู้ป่วยและผู้สัมผัสโรคที่ตอบสนองต่อส่วนผสมของเป็บไทด์ (Peptide muitures) ของ ESAT-6 และ CFP-10 มีค่าใกล้เคียงกับจำนวนผู้ตอบสนองต่อ ESAT-6 recombinant protein แต่มากกว่า individual peptide 2. พบมีการตอบสนองของ IFN-? ต่อโปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 ในผู้ป่วยวัณโรคระยะกำเริบ ในระยะการเพาะเลี้ยงเซลทั้งที่ 24 ชั่วโมง และ 6 วัน แต่ไม่พบการตอบสนองที่ 24 ชั่วโมง ในผู้สัมผัสโรค แต่ยังพบการตอบสนองที่ 6 วัน ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในการช่วยวินิจฉัยวัณโรคระยะกำเริบจากระยะสอบ 3. พบว่าการตอบสนองของ antibody ต่อโปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 ในผู้ป่วยติดเชื้อ HIV ที่เป็นวัณโรคประเภทต่างๆในสัดส่วนที่ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เป็นที่น่าสนใจว่าไม่พบการตอบสนองต่อโปรตีนทั้ง 2 ในผู้ป่วยติดเชื้อมัยโคแบคทีเรียอื่นๆ ซึ่งแสดงถึงความจำเพาะของโปรตีนทั้ง 2 ชนิดนี้ ต่อการติดเชื้อวัณโรค และ ประโยชน์ของการนำโปรตีนทั้ง 2 ชนิดมาพัฒนาเป็นชุดทดสอบทางน้ำเหลืองเพื่อช่วยการวินิจฉัยแยกวัณโรคจากการติดเชื้อมัยโคแบคทีเรียอื่นๆ 4.พบมีการตอบสนองของ antibody ต่อ โปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 ในน้ำช่องปอดในผู้ป่วยวัณโรคโดยมีความไวร้อยละ 63.6 และ 54.5 ตามลำดับ และความจำเพาะร้อยละ70.4 และ 81.5 ตามลำดับ สรุปและวิจารณ์ โปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 มีเป็บไทด์ หลายสาย ที่กระตุ้นปฏิกิริยาการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่ดี และมีความจำเพาะต่อการติดเชื้อวัณโรค แต่ถ้าจะนำมาใช้ในการช่วยวินิจฉัยการติดเชื้อวัณโรคต้องใช้เป็บไทด์หลายสายมารวมกัน เพื่อเพิ่มความไวของชุดทดสอบ การตอบสนองของ IFN-Y ต่อโปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 ที่ 24 ชั่วโมง สามารถแยกความแตกต่างของวัณโรคระยะกำเริบ จากวัณโรคระยะสงบได้ การตอบสนองของ antibody ต่อโปรตีน ESAT-6 และโปรตีน CFP-10 ในซีรั่มสามารถนำมาพัฒนา เป็นชุดทดสอบทางน้ำเหลือง เพื่อช่วยการวินิจฉัย แยกวัณโรคจากการติดเชื้อแบคทรีเรียอื่นๆ แต่การตอบสนองของ antibody ต่อโปรตีนที่ ++ นี้ ในน้ำช่องปอด มีค่าความไวและความจำเพาะ ไม่++ที่จะใช้เป็นชุดทดสอบวินิจฉัยวัณโรคเพื่อหุ้มปอด

คำสำคัญ