การจัดการห่วงโซ่อุปทานมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองครบวงจรสู้วิกฤตเศรษฐกิจจากโควิด-19
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ส่งผลกระทบต่อการค้าขายทั่วโลก รวมไปถึงในหลายประเทศที่มีข้อกำหนดปิดประเทศและยกเลิกการขนส่งทางอากาศ ทำให้การส่งผลิตผลการเกษตรทางเครื่องบินมีราคาแพงและไม่ได้รับความสะดวก ผลิตผลส่วนหนึ่งที่ส่งออกไม่ได้จึงตกค้างและมีมากเกินความต้องการบริโภคภายในประเทศ โดยเฉพาะมะม่วงน้ำดอกไม้สีทอง ซึ่งเป็นที่ต้องการของตลาดเกาหลีและญี่ปุ่นอย่างมากคณะผู้วิจัยจึงได้ตระหนักถึงความสำคัญและวิธีแก้ปัญหาการส่งออกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองไปญี่ปุ่นและเกาหลีทางเรือ โดยใช้เทคนิคการบริหารจัดการก่อนและหลังการเก็บเกี่ยวที่เหมาะสมร่วมกับการใช้ตู้คอนเทนเนอร์ควบคุมบรรยากาศ นอกจากนี้ เพื่อให้เกษตรกรผู้ปลูกได้มีแนวทางสำหรับการวางแผนการผลิตไม่ให้ล้นตลาด คณะผู้วิจัยจึงได้สำรวจและรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองในภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันตก ภาคตะวันออก และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 44 กลุ่ม และได้ออกแบบเว็บไซต์และระบบฐานข้อมูล เพื่อจัดเก็บข้อมูลเกษตรกรผู้ปลูกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองดังกล่าว กิจกรรมที่ดำเนินการในโครงการมีผลการศึกษาดังนี้ 1) การคัดเลือกระยะสุกแก่ด้วยเทคนิคเนียร์อินฟาเรดสเปคโตรสโกปีโดยไม่ทำลายผลผลิต พบว่า ลักษณะสเปกตรัมของมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองเป็นไปในทิศทางเดียวกัน คือ ความแม่นยำของสมการมีค่าการทำนาย (Prediction R2) เท่ากับ 0.96 และค่าการพิสูจน์ยืนยันการใช้ได้ (Validation R2) = 0.95 ซึ่งสัมพันธ์กับค่าปริมาณของแข็งที่ละลายน้ำได้ แสดงให้เห็นว่าสามารถนำเทคนิค เนียร์อินฟาเรดสเปคโตรสโกปีมาใช้ในการทำนายระยะสุกแก่ของมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองได้ เมื่อได้สมการที่เหมาะสมสำหรับการคัดเลือกระยะเก็บเกี่ยวมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองแล้ว จึงนำสมการที่ได้มาใช้คัดเลือกในการทดลองถัดไป 2) การศึกษาผลของการเก็บรักษาแบบควบคุมบรรยากาศต่อคุณภาพของมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองเพื่อจำลองการขนส่งทางเรือ โดยใช้ภาชนะบรรจุขนาด 63 ลิตร พบว่า มะม่วงในชุดควบคุมมีอายุการเก็บรักษาเพียง 15 วัน มีการเปลี่ยนแปลงสีอย่างรวดเร็ว ปริมาณของแข็งที่ละลายน้ำได้สูง ในขณะที่มะม่วงในภาชนะบรรจุที่มีสัดส่วนออกซิเจน 3% ร่วมกับคาร์บอนไดออกไซด์ 5% มีอายุการเก็บรักษาสูงที่สุดเป็นระยะเวลา 24 วัน ซึ่งเหมาะสมต่อการยืดอายุในระหว่างขนส่ง และได้ผลดีกว่ามะม่วงในภาชนะบรรจุที่มีสัดส่วนออกซิเจน 6% ร่วมกับคาร์บอนไดออกไซด์ 5% จึงเลือกสัดส่วนออกซิเจน 3% มาทดลองในตู้คอนเทนเนอร์จริง 3) การขนส่งโดยใช้ตู้จริงขนาด 40 ฟุต ควบคุมบรรยากาศสัดส่วนออกซิเจน 3% เป็นระยะเวลา 15 วัน พบว่า สามารถยืดอายุการเก็บรักษาขณะขนส่งได้ดีที่สุดเช่นเดียวกับการทดลองในภาชนะบรรจุจำลอง โดยมีอัตราการเน่าเสียในตู้คอนเทนเนอร์ 17.01% การสูญเสียน้ำหนักและปริมาณกรดที่ไทเทรตได้ลดลง ชะลอการพัฒนาของสีเปลือกและเนื้อผล ชะลอการอ่อนนุ่มของเปลือกและเนื้อ มีระดับความรุนแรงการเกิดโรคต่ำ มีอายุการเก็บรักษาเมื่อไปถึงปลายทาง 9 และ 6 วัน ที่อุณหภูมิ 13-15 และ 25-27 เซลเซียส ตามลำดับ 4) การศึกษาความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจเปรียบเทียบการขนส่งทางเรือและทางอากาศ พบว่า มีต้นทุนการคัดบรรจุมะม่วงเท่ากัน แต่การขนส่งทางเรือโดยตู้คอนเทนเนอร์ควบคุมบรรยากาศมีต้นทุนโดยรวมถูกกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับการขนส่งทางอากาศและส่งออกได้ในปริมาณมากกว่า ดังนั้น การใช้ตู้คอนเทนเนอร์ควบคุมบรรยากาศจึงเป็นวิธีที่เหมาะสมสำหรับการส่งออกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองผลสดทางเรือ โดยผลมะม่วงยังมีคุณภาพดีเมื่อไปถึงปลายทาง ทั้งนี้iiiการวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์พบว่า หากต้นทุนการขนส่งลดลง 1% จะทำให้มีปริมาณส่งออกเพิ่มขึ้นเป็น 3% และจากการศึกษาเปรียบเทียบการขนส่งทางเรือและทางอากาศแสดงให้เห็นว่า การขนส่งทางเรือด้วยตู้ควบคุมบรรยากาศลดต้นทุนการส่งออกได้ 10% ส่งผลให้มีปริมาณการส่งออกไปยังประเทศญี่ปุ่นและเกาหลีเพิ่มขึ้นเป็น 30% ผลจากการวิจัยส่งผลให้ชาวสวนได้ราคามะม่วงส่งออกเพิ่มขึ้น และมีแนวโน้นในการส่งออกเพิ่มมากขึ้น และยังพบว่า สวนที่อยู่ในเครือข่ายโรงคัดบรรจุที่ใช้ขั้นตอนหลังการเก็บเกี่ยวของคณะผู้วิจัย สามารถส่งมะม่วงออกด้วยราคาต่อกิโลกรัมได้สูงกว่าสวนอื่น ๆ 5) การแปรรูปน้ำมะม่วงผสมเสาวรสโดยเทคนิคพาสเจอร์ไรส์ด้วยความดันสูงจากมะม่วงตกเกรดที่ไม่เหมาะสมสำหรับการส่งออกได้ พบว่า ระดับความดัน 500 เมกะปาสคาล เวลา 10 นาที ที่อุณหภูมิ 15 เซลเซียส เป็นสภาวะที่เหมาะสมต่อการถนอมอาหารมากที่สุด สามารถยับยั้งจุลินทรีย์ได้ตามข้อกำหนดแนวทางการผลิตน้ำผลไม้ปลอดภัย เป็นที่ยอมรับของผู้บริโภค และมีอายุการเก็บรักษา 12 สัปดาห์ ที่อุณหภูมิ 4 เซลเซียสดังนั้น ในสภาวะการแพร่ระบาดโควิด-19 หากสามารถส่งออกมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองผลสดทางเรือด้วยตู้คอนเทนเนอร์ควบคุมบรรยากาศได้จะสามารถช่วยระบายผลผลิตที่ล้นตลาดไปยังตลาดที่มีความต้องการเช่น เกาหลีและญี่ปุ่นได้ อันจะส่งผลดีต่อเกษตรกรผู้ปลูกและผู้ประกอบการส่งออก นอกจากนี้ โครงการวิจัยนี้ยังสามารถนำไปต่อยอดเพื่อเป็นแนวทางสำหรับส่งออกมะม่วงชนิดอื่นทางเรือได้ เช่น มหาชนก เขียวเสวย และน้ำดอกไม้เบอร์ 4คำสำคัญ: มะม่วงน้ำดอกไม้สีทอง การเก็บรักษาแบบควบคุมบรรยากาศ การขนส่งทางเรือ การส่งออก