โครงการพัฒนาพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมาตรฐานสากล

บทคัดย่อ

งานวิจัยโครงการพัฒนาพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมาตรฐานสากล มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) สร้างความรู้ความเข้าใจในเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก (Global Sustainable Tourism Criteria: GSTC) ให้กับภาคีทุกภาคส่วนในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้า 2) ศึกษาพฤติกรรมและความต้องการทางการตลาดการท่องเที่ยวในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้า 3) ประเมินศักยภาพตามเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก (Global Sustainable Tourism Criteria: GSTC) และเกณฑ์การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนของประเทศไทย (CBT Thailand) พื้นที่คุ้งบางกะเจ้า 4) วางแผนการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในพื้นที่ 5) พัฒนาการท่องเที่ยวในพื้นที่ตามแผนการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนบรรลุเป้าหมายตามเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก (Global Sustainable Tourism Criteria: GSTC) และตามแผนพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนของแต่ละตำบลและระดับคุ้งบางกะเจ้า 6) พัฒนากลไกในการขับเคลื่อนและขับเคลื่อนการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน และ 7) สร้างการรับรู้การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้า โดยขอบเขตของงานวิจัย ประกอบด้วย 2 กิจกรรมหลัก ได้แก่ การพัฒนาคุ้งบางกะเจ้าพื้นที่ต้นแบบการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน และการพัฒนาคุ้งบางกะเจ้าพื้นที่ต้นแบบการท่องเที่ยวโดยชุมชน ทั้งนี้ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) สำรวจข้อมูลปฐมภูมิ 2) การจัดประชุมเพื่อการระดมความคิดเห็น 3) การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม 4) การสัมภาษณ์เชิงลึก 5) การฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ 6) เครื่องมือประเมินนักสื่อความหมาย ได้แก่ แบบสอบถามสำหรับการศึกษาเชิงปริมาณและแบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบมีโครงสร้างสำหรับศึกษาข้อมูลเชิงคุณภาพผลการวิจัย พบว่า 1) การพัฒนาคุ้งบางกะเจ้าพื้นที่ต้นแบบการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ซึ่งผลการพัฒนาการท่องเที่ยวในพื้นที่ตามแผนการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนบรรลุเป้าหมายตามเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก (Global Sustainable Tourism Criteria: GSTC) ประกอบด้วย 5 ยุทธศาสตร์ 78 โครงการ เป็นโครงการรวม 66 โครงการ และโครงการเพิ่มเติมจากผลการประเมิน GSTC จำนวน 12 โครงการ 2) การพัฒนาคุ้งบางกะเจ้าพื้นที่ต้นแบบการท่องเที่ยวโดยชุมชน ได้จัดกิจกรรมการพัฒนาศักยภาพโดยมุ่งเน้นการพัฒนาที่สอดคล้องกับมาตรฐานการท่องเที่ยวโดยชุมชนในแต่ละด้าน จำนวน 3 ด้าน ได้แก่ ด้านที่ 1 ด้านการบริหารจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน ผลการจัดกิจกรรมทำให้ชุมชนมีความรู้และเข้าใจและเตรียมความพร้อมในการให้บริการนักท่องเที่ยวภายหลังสถานการณ์ COVID – 19 ด้านที่ 3 ด้านการอนุรักษ์และส่งเสริมมรดกทางวัฒนธรรมชุมชน ทำให้ได้ข้อมูลมรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาของชุมชนให้ถูกต้องและเป็นปัจจุบัน รวมถึงได้ข้อค้นพบและองค์ความรู้ใหม่ ด้านที่ 5 ด้านคุณภาพการบริการการท่องเที่ยวโดยชุมชน ได้แก่ 1) การพัฒนาศักยภาพของนักสื่อความหมายชุมชนแบ่งเป็น 1) การอบรมเชิงปฏิบัติการรายตำบล และ 2) การอบรมเชิงปฏิบัติการนักสื่อความหมายเชื่อมโยงเส้นทางท่องเที่ยว 6 ตำบล และ 2) จัดทำคู่มือนักสื่อความหมาย จำนวน 300 เล่ม ซึ่งคู่มือนี้จะเป็นประโยชน์ทั้งนักสื่อความหมายรุ่นแรกและรุ่นต่อ ๆ ไป 2) พัฒนายกระดับกิจกรรมและเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 3 กิจกรรม ได้แก่ 1) กิจกรรมเรียนรู้บ้านชันโรง ตำบลบางน้ำผึ้ง 2) กิจกรรมทำอาหารพื้นถิ่นเมี่ยงกลีบบัวพริกกะเกลือ ตำบลบางกอบัว ละ 3) กิจกรรมมัดย้อมสีธรรมชาติ ตำบลบางกะเจ้า ชุมชนสามารถออกแบบเรื่องเล่า (Applied Theater) ร้อยเรียงเรื่องราวให้มีความน่าสนใจ และยังได้เรียนรู้การคิดราคาต้นทุนของกิจกรรมอีกด้วย และในส่วนของการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและเชื่อมโยงสู่การขายนั้น ได้พัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ 2 เส้นทาง ได้แก่ เส้นทางปั่นจักรยานชุมชนบางน้ำผึ้ง และเส้นทางล่องเรือชุมชนบางกอบัว และเสนอขายผ่านแพลตฟอร์ม Go Green Booking เว็บไซต์ในการเสนอขายสินค้าและบริการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมอีกทั้งได้พัฒนายกระดับการออกแบบบริการการท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงสร้างสรรค์ตำบลบางกอบัว โดยนำวิทยากรผู้มีความเชี่ยวชาญมาให้ความรู้และข้อเสนอแนะ พร้อมทั้งจัดกิจกรรมทดสอบความพร้อมเพื่อการรองรับตลาดนักท่องเที่ยวคุณภาพสูง พัฒนาการท่องเที่ยวเชิงอาหารนำไปสู่การยกระดับเป็นร้านอาหารพิพิธภัณฑ์ชุมชน หรือ Folk Museum Restaurant 3) พัฒนานวัตกรรมอาหารและการท่องเที่ยวเชิงอาหาร ประกอบด้วย 5 กิจกรรม ได้แก่ (1) กิจกรรมอบรมนวัตกรรมท่องเที่ยวเชิงอาหารของชุมชน ผลการพัฒนานวัตกรรมอาหาร ทำให้ได้เมนูอาหารคาวหวานทั้ง 6 ตำบล ประกอบด้วย 1) ตำบลทรงคนอง เมนูอำพันทอง 2) ตำบลบางกระสอบ เมนูวุ้นกรอบชาใบหม่อน 3) ตำบลบางยอ เมนูชากัญ@บางยอ 4) ตำบลบางน้ำผึ้ง เมนูโรตีแป้งลูกจากและซาลาเปาแป้งลูกจาก 5) ตำบลบางกอบัว เมนูแยมตะลิงปลิง – น้ำแตงโมและ 6) ตำบลบางกะเจ้า เมนูพิลังกาสาซูซ่า (2) กิจกรรมสร้างความเข้าใจตลาดท่องเที่ยวเชิงอาหาร ทำให้ชุมชนท่องเที่ยวทั้ง 6 ตำบลได้รับความรู้ ตลอดจนเทคนิคต่าง ๆ ในการประชาสัมพันธ์และส่งเสริมการตลาดการท่องเที่ยวเชิงอาหารผ่านช่องทางออนไลน์ที่ชุมชนสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง (3) กิจกรรมสำรวจศักยภาพการท่องเที่ยวเชิงอาหาร พร้อมเชฟบุ๊คและทีม food stylist ระดับประเทศ แนะนำเทคนิคและวิธีการยกระดับอาหารชุมชนให้มีมูลค่า (4) กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการเทคนิคการจัดจานอาหารชุมชนเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม และการเชื่อมโยงสู่ตลาดนักท่องเที่ยวคุณภาพ เพิ่มทักษะการเล่าเรื่องเมนูอาหารชุมชน การสร้างรูปลักษณ์ของอาหารตอบโจทย์กลุ่มนักท่องเที่ยวคุณภาพ การเป็นนักประชาสัมพันธ์เมนูอาหารชุมชนผ่านสื่อออนไลน์ และ (5) กิจกรรมยกระดับการท่องเที่ยวเชิงอาหารสู่ Chef Table ได้เชิญทีมผู้เชี่ยวชาญมาท่องเที่ยว ชิมอาหารชุมชนและร่วมทำกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์กับชุมชน เพื่อยกระดับการท่องเที่ยวเชิงอาหารสู่ Chef Table 4) พัฒนากลไกในการขับเคลื่อนและขับเคลื่อนการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ผลการพัฒนากลไกการขับเคลื่อนการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนแบ่งการพัฒนาเป็น 4 ระดับ ดังนี้ 1) ระดับตำบลผ่านชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนทั้ง 6 ตำบล 2) ระดับคุ้งบางกะเจ้าผ่านชมรมเครือข่ายส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนคุ้งบางกะเจ้า 3) ระดับคณะทำงานผ่านคณะทำงานด้านการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ภายใต้โครงการ OUR Khung BangKachao และ 4) ระดับจังหวัดผ่านคณะกรรมการขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษคุ้งบางกะเจ้า ซึ่งเป็นการประชุมเพื่อพิจารณาประเด็นต่าง ๆ ร่วมกัน เช่น 1) พิจารณาผลการประเมินตามเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก สำหรับแหล่งท่องเที่ยว (GSTC-D) พื้นที่คุ้งบางกะเจ้า และข้อเสนอแนะเพื่อปรับปรุงแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนคุ้งบางกะเจ้า และ 2) แนวทางความร่วมมือในการดำเนินการตามแผนยุทธศาสตร์การบริหารการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนพื้นที่พิเศษคุ้งบางกะเจ้า เป็นต้น ซึ่งเป็นกลไกการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้า5) สร้างการรับรู้การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้า ได้ดำเนินการผ่านช่องทางสื่อออนไลน์ (Online) และ ผ่านสื่อออฟไลน์ (Offline) สร้างการรับรู้รวมกว่า 10,000,000 คน/ครั้ง ดังนี้ (1) ประชาสัมพันธ์ในสื่อออนไลน์ (Online) ผ่าน blogger ท่องเที่ยว เพื่อประชาสัมพันธ์สร้างการรับรู้แหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนและแหล่งท่องเที่ยวหลักทั้ง 6 ตำบล สามารถสร้างการรับรู้ได้ทั้งหมด จำนวน 2,259,494 คน/ครั้ง และผ่านสื่อสิ่งพิมพ์ ทั้งสื่อออนไลน์และออฟไลน์ หนังสือพิมพ์และเว็บข่าว Bangkok Post และposttoday.com สร้างการรับรู้รวม จำนวน 80,000 คน/ครั้ง และผ่านสื่อโทรทัศน์ช่อง 3 (33) รายการ The Oldie Idol รุ่นใหญ่ไฟกระพริบ สร้างการรับรู้รวม จำนวน 632,273 คน/ครั้ง (2) จัดทำคู่มือท่องเที่ยวแต่ละตำบล 6 ตำบล พื้นที่คุ้งบางกะเจ้า 2 ภาษา (ไทยและอังกฤษ) สร้างการรับรู้การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าสำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างชาติ จำนวนตำบลละ 1,000 เล่ม รวม 6 ตำบล จำนวน 6,000 เล่ม และคู่มือท่องเที่ยวภาพรวมคุ้งบางกะเจ้า ฉบับภาษาไทยจำนวน 4,500 เล่ม และฉบับภาษาอังกฤษ จำนวน 4,500 เล่ม ได้มีการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ไปยังเครือข่ายและช่องทางต่าง ๆ ที่สามารถเข้าถึงนักท่องเที่ยวคุณภาพทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ (3) จัดทำคลิปวิดีโอของแต่ละชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน 6 ตำบลและในภาพรวมคุ้งบางกะเจ้า ในการจัดทำคลิปวิดีโอนั้น มี subtitle (คำบรรยาย) เป็นภาษาอังกฤษ (4) กิจกรรมเยี่ยมชมผลงานภายใต้โครงการพัฒนาพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมาตรฐานสากลของผู้บริหาร สกสว. และ บพข. และคณะกรรมการกำกับโครงการภายใต้กองทุน สกสว. พร้อมให้ข้อเสนอแนะต่าง ๆ ได้มีการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ไปยังช่องทางต่างๆ สร้างการรับรู้รวม 5,675,000 คน/ครั้ง (5) กิจกรรมเชื่อมโยงการท่องเที่ยวชุมชมท่องเที่ยว 6 ตำบลคุ้งบางกะเจ้ากับชุมชนท่องเที่ยวและผู้ประกอบการท่องเที่ยวจังหวัดนครราชสีมา และเชื่อมโยงชุมชนท่องเที่ยวและผู้ประกอบการท่องเที่ยวในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้า เพื่อประชาสัมพันธ์และทำการตลาดท่องเที่ยวสู่ตลาดนักท่องเที่ยวคุณภาพร่วมกัน (6) กิจกรรมสร้างการรับรู้โดยจัดงานแถลงข่าวผลความสำเร็จของโครงการพัฒนาพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมาตรฐานสากล และนำสื่อมวลชนด้านการท่องเที่ยว เศรษฐกิจ และสังคม เข้าร่วมกิจกรรมท่องเที่ยวชุมชนในพื้นที่ สร้างการรับรู้รวม จำนวนกว่า 2,105,000 คน/ครั้ง

คำสำคัญ