การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสารเคมีต่อการดื้อและการกลายพันธุ์ของยุงลายบ้าน เพื่อพยากรณ์พื้นที่ระบาดของโรคไข้เลือดออก
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสารเคมีต่อการดื้อและการกลายพันธุ์ของยุงลายบ้าน เพื่อพยากรณ์พื้นที่ระบาดของโรคไข้เลือดออก บทคัดย่อ การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสารเคมีต่อการดื้อและการกลายพันธุ์ของยุงลายบ้าน เพื่อศึกษา การดื้อ การกลายพันธุ์ของยีนในยุงลายบ้านต่อสารเคมี และประเมินพื้นที่เสี่ยง พื้นที่ภาคใต้ ของประเทศไทย รวม 7 จังหวัด โดยทำการศึกษาทดสอบความไวยุงลายบ้านด้วยวิธี CDC Bottle Bioassay พบยุงลายบ้านที่รอดและบินได้ ร้อยละ 25.02 ยุงที่รอดและบินไม่ได้ ร้อยละ 9.27 และยุงที่ตาย ร้อยละ 65.72 ผลการทดสอบความไว แบ่งยุงออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มยุงที่ดื้อต่อสารเคมีพบทุกพื้นที่ศึกษา ยกเว้นอำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา เป็นกลุ่มยุงที่มีความไวต่อสารเคมี ดำเนินการสุ่มตรวจสอบการดื้อสารเคมีจาก VGSC ยีนที่ตำแหน่ง 1016 ในยุงลายบ้านจาก 3 พื้นที่ ได้แก่ อำเภอนาทวี จังหวัดสงขลา อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี และอำเภอกันตัง จังหวัดตรัง พบว่าผลการศึกษาทางอณูชีววิทยาและชีววิทยาสารสนเทศน์ มียุงลายบ้านจำนวน 29 % (n = 26) ตรวจพบการกลายพันธุ์ VGSC ยีนที่ตำแหน่ง 1016G และมียุงลายบ้านถึง 71 เปอร์เซ็นต์ (n = 64) ที่ไม่ตายจากการทดสอบด้วยสารเคมีแต่ไม่ปรากฏยีนกลายพันธุ์ ค่าเฉลี่ยความถี่ของยีนกลายพันธุ์และความถี่ของยีนธรรมชาติในการศึกษาครั้งนี้มีค่า 0.29 ต่อ 0.71 ผลการวิเคราะห์ระยะห่าง พันธุศาสตร์ และแผนภูมิวิวัฒนาการยุงลายบ้านทั้ง 3 พื้นที่ศึกษา มีค่า Bootstrap มากกว่า 95 เปอร์เซ็นต์ และจากการจัดลำดับความสำคัญของปัจจัยที่มีอิทธิพลสำคัญมากที่สุดต่อการดื้อยุงลายบ้าน ได้แก่ ความถี่การใช้สารเคมี ระยะเวลาของสารเคมี พื้นที่มีผู้ป่วยไข้เลือดออกในรอบ 5 ปี ระดับความไวของยุง และความเข้มข้นสารเคมี ตามลำดับ พบว่าระดับความเสี่ยงต่อการดื้อของยุงลายบ้านในพื้นที่ศึกษามีความเสี่ยงระดับปานกลาง การศึกษาในครั้งนี้แสดงให้เห็นว่ายุงลายบ้านมีความไว การดื้อ และการกลายพันธุ์ต่อสารเคมีเดลต้าเมทริน กลุ่มไพรีทรอยด์แตกต่างกันและมีแนวโน้มการดื้อของยุงลายในแต่ละพื้นที่เพิ่มขึ้น ดังนั้นควรมีการศึกษาและประเมินระดับการดื้อของยุงพาหะอย่างต่อเนื่อง เพื่อเป็นข้อมูลสนับสนุนการเลือกใช้สารเคมีในการควบคุม ยุงตัวเต็มวัยได้อย่างมีประสิทธิภาพคำสำคัญ ยุงลายบ้าน การดื้อ การกลายพันธุ์