การพัฒนาศักยภาพเชิงพื้นที่บนฐานนวัตวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน จังหวัดพัทลุง

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์ศักยภาพโครงสร้างพื้นฐานคมนาคม โลจิสติกส์ เพื่อรองรับการท่องเที่ยวชุมชนสู่เศรษฐกิจดิจิทัล จังหวัดพัทลุง 2) เพื่อวิเคราะห์ต้นแบบการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่เศรษฐกิจดิจิทัล จังหวัดพัทลุง และ 3) เพื่อวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาศักยภาพเชิงพื้นที่บนฐานนวัตวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน จังหวัดพัทลุง เป็นกรอบการวิจัย พื้นที่ดำเนินการวิจัย คือ จังหวัดพัทลุง กลุ่มตัวอย่าง คือ ประชาชนและนักท่องเที่ยวที่มาเที่ยวจังหวัดพัทลุง ใช้วิธีคัดเลือกแบบสุ่มตัวอย่างแบบง่าย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์ข้อมูลสถิติเชิงพรรณนา ใช้ค่าสูงสุด ค่าต่ำสุด ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนการวิเคราะห์สถิติเชิงอนุมาน ใช้การวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน และการวิจัยเชิงคุณภาพผลการวิจัย พบว่า1. โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งของจังหวัดพัทลุง พบว่า จังหวัดได้มีการกำหนดยุทธศาสตร์การสร้างความสามารถในการแข่งขัน (ระบบเศรษฐกิจมีความเป็นชาติการค้าบนฐานการขยายตัวของการค้าส่งค้าปลีกและเศรษฐกิจดิจิทัลที่เข้มแข็ง) ได้แก่ (1) การพัฒนาสมรรถนะทางเศรษฐกิจส่งเสริมการค้าการลงทุนพัฒนาสู่ชาติการค้า (2) การพัฒนาภาคการผลิตและบริการเสริมสร้างฐานการผลิตเข้มแข็งยั่งยืน และส่งเสริมเกษตรกรรายย่อยสู่เกษตรยั่งยืนเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม (3) การพัฒนาผู้ประกอบการและเศรษฐกิจชุมชนพัฒนาทักษะผู้ประกอบการ ยกระดับผลิตภาพแรงงาน และพัฒนา SMEs สู่สากล (4) การพัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจพิเศษและเมืองพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดน และพัฒนาระบบเมืองศูนย์กลางความเจริญ (5) การลงทุนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งความมั่นคงและพลังงานระบบเทคโนโลยีสารสนเทศและการวิจัยและพัฒนา และ (6) การเชื่อมโยงกับภูมิภาคและเศรษฐกิจโลก สร้างความเป็นหุ้นส่วนการพัฒนากับนานาประเทศ ส่งเสริมให้ไทยเป็นฐานของการประกอบธุรกิจ2. องค์ประกอบในการประเมินศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยวและสิ่งอำนวยความสะดวกของการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่เศรษฐกิจดิจิทัล จังหวัดพัทลุง จำแนกได้ 5 ด้าน ได้แก่ (1) ด้านศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยว (2) ด้านศักยภาพการดึงดูดนักท่องเที่ยว (3) ด้านศักยภาพการมีส่วนร่วมของประชาชนในชุมชน (4) ด้านศักยภาพการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยว และ (5) ด้านศักยภาพการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว โดยคณะผู้วิจัยได้ดำเนินการสำรวจฯ จากตัวแทนผู้นำชุมชน ประชาชน และนักท่องเที่ยว จำนวน 440 คน พบว่า โดยภาพรวม อยู่ในระดับมาก ( = 4.06, S.D. = .624) และหากพิจารณาเป็นรายด้าน อยู่ในระดับมากทุกด้าน ลำดับแรก ด้านศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยว ( = 4.11, S.D. = .756) รองลงมา ด้านศักยภาพการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยว ( = 4.10, S.D. = .669) ด้านศักยภาพการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว ( = 4.05, S.D. = .541) ด้านศักยภาพการมีส่วนร่วมของประชาชนในชุมชน ( = 4.02, S.D. = .684) และด้านศักยภาพการดึงดูดนักท่องเที่ยว ( = 4.00, S.D. = .565) ตามลำดับ 3. ต้นแบบแหล่งท่องเที่ยวและสิ่งอำนวยความสะดวกของการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่เศรษฐกิจดิจิทัล จังหวัดพัทลุง ทั้งหมด 5 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) ด้านทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรม (2) ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชน (3) ด้านการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยว (4) ด้านสิ่งอำนวยความสะดวก และ (5) ด้านการส่งเสริมการท่องเที่ยว โดยใช้เทคนิคการวิเคราะห์ปัจจัย (factor analysis) ประเภทการวิเคราะห์ปัจจัยเชิงยืนยัน (Confirmatory Factor Analysis: CFA) สามารถอธิบายสมการถดถอยในรูปแบบของคะแนนมาตรฐาน ต้นแบบแหล่งท่องเที่ยวและสิ่งอำนวยความสะดวกของการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่เศรษฐกิจดิจิทัล = 1.099 + (.250 * ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชน (x2)) + (.250 * ด้านทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรม (x1)) + (.250 * ด้านการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวและส่งเสริมการท่องเที่ยว (x3)) + (.250 * ด้านสิ่งอำนวยความสะดวก (x4)) มีอำนาจในการอธิบายต้นแบบแหล่งท่องเที่ยวและสิ่งอำนวยความสะดวกของการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่เศรษฐกิจดิจิทัล เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 100.00 โดยมีความคลาดเคลื่อนมาตรฐานในการพยากรณ์ เท่ากับ .000 นำไปสู่การท่องเที่ยว เขา ป่า นา เล ดังนี้3.1 ต้นแบบการท่องเที่ยว เขา ป่า ส่วนใหญ่เป็นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์และการท่องเที่ยวเชิงเกษตร ในอำเภอป่าบอน อำเภอตะโหมด อำเภอกงหรา อำเภอศรีนครินทร์ อำเภอศรีบรรพต และอำเภอป่าพะยอม อาทิ การพัฒนาเส้นทางภายในเขาอกทะลุ ในพื้นที่เขาอกทะลุนั้น มีกลุ่มถ้ำตั้งแต่สมัยยุคก่อนประวัติศาสตร์ และสำนักสงฆ์อีกสองสำนักอยู่ภายในภูเขา เปรียบเสมือนพื้นที่ศึกษาประวัติศาสตร์และพื้นที่พักผ่อน ปฏิบัติธรรม เหมือนการได้หยุดเวลาที่เขาอกทะลุโดยเป็นกิจกรรมทางเลือกให้กับภูเขาอกทะลุ โดยมีการจัดทำป้ายบอกทางและจุดแวะพักภายในภูเขา3.2 ต้นแบบการท่องเที่ยว นา เล เป็นการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ศิลปวัฒนธรรมประเพณี ชาวจังหวัดพัทลุง เมืองอู่ข้าวอู่น้ำที่สมบูรณ์ และเป็นเมืองโนราห์ หนังตะลุง อยู่ในอำเภอควนขนุน อำเภอเมืองพัทลุง อำเภอเขาชัยสน อำเภอบางแก้ว และอำเภอปากพะยูน อาทิ การพัฒนาศูนย์การเรียนรู้วิถีชาวพัทลุง โดยออกแบบแสดงความสัมพันธ์ เขา นา เล อันเป็นเอกลักษณ์การตั้งถิ่นฐานของพัทลุง อีกทั้งมีการสร้าง พัง หรือ บ่อ อันเป็นความสัมพันธ์ของชุมชนและแหล่งน้ำในอดีต โดยเปิดพื้นที่สามารถรับชมเขาอกทะลุ อันเป็น Landmark ของเมืองพัทลุงได้ อาคารของศูนย์การเรียนรู้ นำลักษณะของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นของพัทลุงมาออกแบบ เช่น ขนำ (ชาวเขา) ศาลา และเจาะช่องเปิด4. แนวทางการพัฒนาศักยภาพเชิงพื้นที่บนฐานนวัตวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน จังหวัดพัทลุง พร้อมทั้งประชุมหารือร่วมกันตัวแทนประธานเครือข่ายท่องเที่ยวโดยชุมชน ผู้นำชุมชน ประชาชนในชุมชน ตัวแทนสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬา และร่วมการเสวนากลุ่มย่อยกับชุมชน พบว่า นโยบายของการใช้อัตลักษณ์ในการจัดการท่องเที่ยวตามอัตลักษณ์และวิถีชุมชนของพัทลุง โดยสถานการณ์การท่องเที่ยวของจังหวัดพัทลุงในช่วงที่ผ่านมาถือได้ว่าประสบความสำเร็จโดยปัจจัยที่ดึงดูดให้นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชายต่างชาติเดินทางเข้ามาท่องเที่ยวที่จังหวัดพัทลุงเป็นจำนวนมาก คือ อัตลักษณ์หรือลักษณะเฉพาะในด้านต่าง ๆ ของจังหวัดพัทลุงที่สำคัญทั้ 6 ด้าน ได้แก่ (1) ด้านแหล่งมรดกทางวัฒนธรรม (2) ด้านประเพณีวัฒนธรรมที่โดดเด่นและสำคัญ (3) ด้านสินค้าหัตกรรมที่มาจากปัญญาของบรรพบุรุษ (4) ด้านอาหารขึ้นชื่อที่ได้รับและมีความเป็นหนึ่งเดียว (5) ด้านแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และ (6) ด้านแหล่งท่องเที่ยวทางวิถีชีวิตชุมชน นำไปสู่แนวทางการพัฒนาศักยภาพเชิงพื้นที่บนฐานนวัตวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน จังหวัดพัทลุง ดังนี้4.1 ด้านพื้นที่แหล่งท่องเที่ยวในจังหวัดพัทลุง ควรมีการพัฒนาจัดการพื้นที่แหล่งท่องเที่ยวให้ชัดเจนและครอบคลุมองค์ประกอบของสถานที่ อาทิ การจัดทำเป็นพิพิธภัณฑ์เชิงประวัติศาสตร์ สถานที่แสดงมหกรรมทางประวัติศาสตร์ (เชิงสารคดี) ศูนย์การเรียนรู้ สถานที่พักผ่อน พื้นที่สาธารณะ ควรมีการจัดตั้งและดำเนินการของกลุ่มนักอนุรักษ์ความเป็นไทย ประชาชนทั่วไป รวมถึงหน่วยงานส่งเสริมการท่องเที่ยว4.2 ด้านเส้นทางการท่องเที่ยวของจังหวัด ควรมีการพัฒนาจัดกาเส้นทางการท่องเที่ยว ให้สามารถเชื่อมต่อการเดินทางของรถไฟฟ้า ทางรถ และทางเรือ4.3 ด้านเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ควรดำเนินการร่วมกันกับหน่วยงานส่งเสริมการท่องเที่ยว สำนักงานจังหวัดพัทลุง หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องในการเชื่อมโยงเส้นทาง 4.4 ด้านกลยุทธ์ ควรมีการพัฒนาพื้นที่ฯ และส่งเสริมการท่องเที่ยวให้เป็นระบบ โดยการวางแผนพัฒนา สามารถเชื่อมโยงและสัมพันธ์กันในการดำเนินงานในทุกองค์ประกอบของการท่องเที่ยว ทั้งในด้านการบริหารจัดการพื้นที่ต่าง ๆ ด้านกิจกรรมการท่องเที่ยวและกระบวนการเรียนรู้ และการมีส่วนร่วมของประชาชนในชุมชน4.5 ด้านรูปแบบการบริหารจัดการ ควรพัฒนาและมุ่งเน้นให้เป็นรูปแบบการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการพื้นที่ฯ และการท่องเที่ยว ที่คำถึงความต้องการของนักท่องเที่ยว และประชาชนในชุมชนเป็นหลัก4.6 ด้านค่านิยม ควรส่งเสริมให้นักท่องเที่ยว และประชาชนในชุมชนตระหนักรู้ถึงความสำคัญของการรักษามรดก/ประวัติศาสตร์ของจังหวัด รวมถึงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยการมีส่วนร่วมของหน่วยงานภาคีต่าง ๆ

คำสำคัญ