การศึกษาเพื่อพัฒนาต้นแบบการประยุกต์ใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในการจัดทำแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง ของเครือข่ายแผนแม่บทชุมชน จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

การศึกษา วิจัย เรื่องการศึกษาเพื่อพัฒนาต้นแบบการประยุกต์ใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในการจัดทำแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง ของเครือข่ายแผนแม่บทชุมชน จังหวัดนครศรีธรรมราช The Research for Developing the model of apply under the ‘por –piang’ Sufficiency Economy philosophy in Master Plan Network Strategy for Sustainable Community Development in Naknon si Thammarat. ในครั้งนี้เป็นการวิจัยประเภทการวิจัยประยุกต์โดยนำองค์ความรู้ใหม่ๆที่ได้จากการวิจัยขั้นพื้นฐานมาประยุกต์ใช้อีต่อเนื่อง หรืออีกนัยยะหนึ่งคือหาวิธีใหม่ๆเพื่อบรรลุเป้าหมายที่ได้ระบุไว้แน่ชัดล่วงหน้าคณะผู้ศึกษาใช้วิธีการศึกษาหาข้อมูลเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาภาคสนาม ใช้แนวคำถามประกอบการสัมภาษณ์ และการสังเกตเป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล โดยในการศึกษาครั้งนี้คณะผู้ศึกษาได้วางวัตถุประสงค์ในการศึกษา วิจัย ดังนี้ (1)เพื่อศึกษาและพัฒนาต้นแบบการประยุกต์ใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในการจัดทำแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง ของเครือข่ายแผนแม่บทชุมชน จังหวัดนครศรีธรรมราช ( 2)เพื่อศึกษาลักษณะของต้นแบบการประยุกต์ใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในการจัดทำแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง ของเครือข่ายแผนแม่บทชุมชน จังหวัดนครศรีธรรมราช (3) เพื่อเสนอแนวทางเลือกเชิงนโยบายที่เหมาะสมในการประยุกต์ใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในการจัดทำแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง ของเครือข่ายแผนแม่บทชุมชน จังหวัดนครศรีธรรมราช คณะผู้ศึกษาได้ขอบเขตด้านพื้นที่เป้าหมาย คณะผู้ศึกษาได้วางขอบเขตพื้นที่เป้าหมายโดยศึกษาจากพื้นที่ต้นแบบ 1 พื้นที่ คือ“ แผนแม่บทชุมชน” ของตำบลไม้เรียง อำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช และศึกษาเปรียบเทียบจากพื้นที่เครือข่าย จำนวน 3 พื้นที่ คือ “พื้นที่เครือข่ายแผนชุมชน” ตำบลปากพูน อำเภอเมือง ,พื้นที่เครือข่ายแผนชุมชน ตำบลขอนหาด อำเภอชะอวด และพื้นที่เครือข่ายแผนชุมชน ตำบลทุ่งใส อำเภอสิชลจังหวัดนครศรีธรรมราช จากการถอดบทเรียนทราบถึงผลการศึกษา ดังนี้เมื่อพิจารณารายละเอียดพลวัตทางเศรษฐกิจของชุมชนชุมชนไม้เรียงดังกล่าวมาแล้วข้างต้น พอสรุปได้ว่าการจัดทำแผนแม่บทชุมชนสำหรับในการทำงานด้านการศึกษาชุมชนนั้นมีความสลับซับซ้อนและมีความแตกต่างกันในด้านเงื่อนไข และองค์ประกอบทางสังคมของแต่ละชุมชน จึงได้มีการกำหนด "เครื่องมือ" เพื่อเป็นแนวทางสำหรับกำหนดประเด็นที่จะศึกษา ปัจจัยที่เป็นองค์ประกอบต่างๆ มีความสำคัญและสัมพันธ์กันอย่างไร มีผลต่อการดำรงอยู่และการเปลี่ยนแปลงของชุมชนอย่างไร โดยเครื่องมือที่ใช้ประกอบการกระบวนการเรียนรู้ในการจัดทำแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง การศึกษาครั้งนี้ผู้ศึกษาและคณะได้ออกแบบกรอบแบบการการเก็บข้อมูล ปรากฏอยู่ในคู่มือแบบฟอร์มการจัดเก็บข้อมูล โดยสามารถแยกเป็นประเด็นในการศึกษาได้ดังนี้ (1)ข้อมูลพื้นฐานของชุมชน ได้แก่ ประวัติศาสตร์ของชุมชน ความเชื่อ ประชากร ความรู้และการประกอบอาชีพ ทรัพยากรธรรมชาติของชุมชน พื้นที่รวมและการถือครองของพื้นที่เกษตรกรรม (2) ข้อมูลเศรษฐกิจชุมชน ได้แก่ การผลิตข้าว ผลผลิตรายได้ของพืชหลัก การเลี้ยงสัตว์ ผลผลิตจากธรรมชาติ ปริมาณผลผลิตจากธรรมชาติพื้นบ้านต่างๆ ปริมาณผลผลิตจากกระบวนการผลิตทางการเกษตร จำนวนผู้ทำอาชีพนอกภาคเกษตร ภาวะหนี้สิน (3) ข้อมูลการพัฒนาระบบเกษตรแบบยั่งยืน ได้แก่ การใช้ประโยชน์จากปัจจัยการผลิตที่เคยได้รับการสนับสนุนไปสู่ความยั่งยืน และจำนวนผู้ใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำธรรมชาติหรือระบบชลประทานสู่เกษตรยั่งยืน ข้อมูลกลุ่มหรือกองทุนต่างๆที่มีและเคยมีในชุมชน กลุ่มผู้ผลิตที่ไม่มีการจัดกระบวนหรือรูปแบบการบริหารเป็นองค์กร จากลักษณะการออกแบบเครื่องมือการเก็บข้อมูลทำให้สามารถประเมินสถานการณ์และนำไปสู่การอธิบายได้ว่า ข้อมูลที่จะเก็บได้นั้นสามารถนำมาวิเคราะห์เป็นประเด็นต่างๆ ได้ดังต่อไปนี้ชุมชนนั้นมีสภาพโดยรวมเป็นอย่างไร มีเงื่อนไขทางด้านสิ่งแวดล้อม รูปแบบการผลิตหรือการทำมาหากินรูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในชุมชน การจัดระเบียบทางสังคม โครงสร้างอำนาจในชุมชน องค์กรชาวบ้านในชุมชน หรืออิทธิพลจากชุมชนภายนอกมาเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันอย่างไร ชุมชนมีองค์ความรู้ที่ได้สะสมมาอย่างไร มีวิธีการ ศักยภาพอย่างไรในการแก้ปัญหามีปัจจัยอะไรที่มีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทาง และรูปแบบความสัมพันธ์ของข้อมูล ที่เป็นปัจจัยชี้วัดความสำเร็จของกระบวนการจัดทำแผนแม่บทชุมชน กระบวนการเรียนรู้ คือ การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในการปฏิบัติงานจริง ซึ่งผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายโดยเฉพาะกลุ่มเป้าหมายมีการเรียนรู้ร่วมกัน ไม่แยกการเรียนรู้ออกจากชีวิตจริง มีการพยายามในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นในชีวิตจริง หรือเกี่ยวข้องกับการทำมาหากิน หรือสภาพความเป็นอยู่ กิจกรรมที่ดำเนินอยู่นี้เป็นไปเพื่อสนองตอบต่อการแก้ปัญหาและสอดคล้องกับแบบแผนการผลิตของชุมชน จึงเป็นพลังขับเคลื่อนให้เกิดพลวัตของการเรียนรู้ เมื่อได้มีการพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็น วิเคราะห์ หาแนวทางแก้ไข เมื่อได้แนวทางแล้วสมาชิกนำกลับไปลงมือปฏิบัติแล้วกลับมา ทบทวนวิเคราะห์ร่วมกันเพื่อสรุปบทเรียน เพื่อหาหนทางต่อไปอีก กระบวนการที่เกิดขึ้นซ้ำๆ นี้เท่ากับเป็นการยกระดับสติปัญญาของสมาชิกในกลุ่ม และผลพวงจากการเรียนรู้จากปัญหาที่เกิดขึ้นจริงดังกล่าว ยังช่วยแก้ไขปัญหาและพัฒนาคุณภาพชีวิตเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น อันเป็นผลที่คนในชุมชนสามารถเห็นเป็นรูปธรรมได้

คำสำคัญ