รูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีจุดประสงค์ 1) ศึกษาการใช้ประโยชน์จากพืชอาหารในครัวเรือนและป่าชุมชนในจังหวัดแม่ฮ่องสอน 2) พัฒนารูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอน และ 3) จัดทำแนวทางบริหารจัดการของหน่วยงานของจังหวัดแม่ฮ่องสอน สำหรับความมั่นคงทางด้านอาหารและโภชนาการในจังหวัดแม่ฮ่องสอน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ คือ ประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน จำนวน 450 คน มาจากการสุ่มโดยใช้สูตรในการคำนวณหาขนาดกลุ่มตัวอย่างของ Taro Yamane ตัวแปรอิสระที่ศึกษาแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มที่ 1 ปัจจัยภายในบุคคล ประกอบด้วย ความภาคภูมิใจในตนเอง ความพึงพอใจในชีวิต สุขภาพจิต และสุขภาพร่างกาย และกลุ่มที่ 2 ปัจจัยภายนอกบุคคล ประกอบด้วย ความสัมพันธ์ในครอบครัว ความสัมพันธ์ระหว่างคนในชุมชน ความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับหน่วยงานภาครัฐ และการปรับตัวในสังคมปัจจุบัน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น คือ แบบสอบถามรูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่น และปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อรูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีค่าความเชื่อมั่นที่ .963 สถิติที่ใช้วิเคราะห์ข้อมูล คือ การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ (Exploratory Factor Analysis: EFA) ใช้การหมุนแกนด้วยวิธี Equamax วิธีการประมาณค่า Principal Component Analysis (PCA) และวิเคราะห์เส้นทางระหว่างปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อรูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอนด้วยโปรแกรมสำเร็จรูปตรวจสอบความตรงของโมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุรูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอนด้วยโปรแกรมเอ็มพรัส ผลการวิจัยสรุป ดังนี้ 1. พื้นที่ที่ใช้ศึกษาในงานวิจัยนี้สามารถแบ่งพื้นที่ได้ 3 ประเภท ประเภทที่ 1 พื้นที่อยู่อาศัย ประเภทที่ 2 คือพื้นที่ประกอบอาชีพ และประเภทที่ 3 พื้นที่ป่าไม้ อยู่ในพื้นที่ราบลุ่มใกล้แหล่งน้ำในพื้นที่และบนภูเขาสูงที่มีปัจจัยมากจากความเป็นเป็นชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์ในพื้นที่และความหนาแน่นของประชากรจึงมีการขยายพื้นที่ ชนิดพันธุ์ไม้ที่ใช้เป็นพืชอาหารในครัวเรือนและป่าชุมชนในจังหวัดแม่ฮ่องสอนสามารถแบ่งได้ 2 ประเภท คือ 1) ประเภทพืชอาหาร และ 2) ประเภทพืชสมุนไพร ซึ่งการประกอบอาหารเป็นอาหารท้องถิ่นตามวัฒนธรรมการกินของแต่ละชาติพันธุ์ 2. ผลการวิเคราะห์องค์ประกอบตัวบ่งชี้รูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่น ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน มี 6 องค์ประกอบ คือ ความพึงพอใจต่อการให้บริการ การทำประโยชน์เพื่อสังคม ความสัมพันธ์ทางสังคม การประกอบอาชีพ ความเครียด และกิจกรรมส่งเสริมอาชีพ โดยแต่ละองค์ประกอบสามารถอธิบายความแปรปรวนของตัวแปรทั้งหมด ได้ร้อยละ 71.177 จากตัวแปร 33 ตัวแปร ที่มีค่าถ่วงน้ำหนักองค์ประกอบอยู่ระหว่าง 0.573 – 0.848 3. ผลการวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อรูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอน พบว่า 3.1 ปัจจัยภายในบุคคล ประกอบด้วย ความภาคภูมิใจในตนเอง ความพึงพอใจในชีวิต สุขภาพจิต และสุขภาพร่างกาย มีอิทธิพลทางตรงต่อรูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยมีค่าขนาดอิทธิพลที่แตกต่างจากศูนย์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 3.2 ปัจจัยภายนอกบุคคล ประกอบด้วย ความสัมพันธ์ในครอบครัว ความสัมพันธ์ระหว่างคนในชุมชน ความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับหน่วยงานภาครัฐ และการปรับตัวในสังคมปัจจุบัน มีอิทธิทางตรงและทางอ้อมต่อรูปแบบการจัดการอาหารท้องถิ่นเพื่อสร้างรายได้จากพืชท้องถิ่นในจังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยส่งผ่านตัวแปรปัจจัยภายในบุคคล อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 4. แนวทางบริหารจัดการของหน่วยงานของจังหวัดแม่ฮ่องสอนควรมีการกำหนดแผนยุทธศาสตร์ด้านความมั่งคงทางอาหารที่มีการกำหนดเป้าหมายที่ชัดเจน และดำเนินงานบริหารแผนด้วยผู้ที่กำหนดแผนเอง แผนต้องกำหนดจากพื้นฐานความต้องการของชุมชน กำหนดบทบาทหน้าที่ของรัฐแบบบูรณาการตามหน้าที่ขององค์กรภาครัฐเพื่อไม่ให้ทับซ้อน และมีระบบ กลไกและกระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้การใช้ประโยชน์สู่คนรุ่นหลังคำสำคัญ : พืชอาหาร, การบริหาร, แม่ฮ่องสอน

คำสำคัญ