การพัฒนาหลักสูตรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อถ่ายโอนองค์ความรู้จากวัยเกษียณสู่วัยกระเตาะ

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์บริบทของการจัดการสิ่งแวดล้อมจากภูมิปัญญาท้องถิ่นของผู้สูงอายุ 2) วิเคราะห์ศักยภาพของผู้สูงอายุในการถ่ายโอนองค์ความรู้ด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมจากผู้สูงอายุสู่เด็กและการรับความรู้ของเด็กจากผู้สูงอายุ 3) วิเคราะห์องค์ประกอบของหลักสูตรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่น สำหรับถ่ายโอนองค์ความรู้จากผู้สูงอายุสู่เด็ก และ 4) พัฒนาหลักสูตรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่น สำหรับถ่ายโอนองค์ความรู้จากผู้สูงอายุสู่เด็ก ซึ่งมีวิธีการศึกษาข้อมูลทุติยภูมิ เอกสาร รายงานวิจัย และบทความทั้งในประเทศและต่างประเทศที่เกี่ยวข้อง จากนั้นจึงเข้าไปศึกษาในชุมชนที่ได้คัดเลือกจำนวน 9 ชุมชน เพื่อหาปัญหาและวิธีการจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชนนั้นๆ และศึกษาองค์ความรู้ท้องถิ่นที่จะสามารถจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการสิ่งแวดล้อม และนำมาพัฒนาหลักสูตรการจัดการสิ่งแวดล้อม เมื่อได้หลักสูตรแล้วจึงพัฒนาหลักสูตรร่วมกันอีกครั้งพร้อมกับผู้เชี่ยวชาญ จากนั้นจึงนำมาใช้กับผู้สูงอายุกลุ่มเป้าหมาย เพื่อพัฒนาและหารูปแบบที่เหมาะสมของหลักสูตรการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยองค์ความรู้ท้องถิ่นโดยผลการศึกษาพบว่า ในบริบทของการจัดการสิ่งแวดล้อมจากภูมิปัญญาท้องถิ่นของผู้สูงอายุนั้น ผู้สูงอายุในแต่ละพื้นที่มีบทบาทที่แตกต่างกันออกไปตามลักษณะวิถีชีวิตความเป็นอยู่ อาชีพ และการศึกษา เป็นต้น รวมถึงในส่วนของภูมิปัญญาท้องถิ่นของผู้สูงอายุในแต่ละพื้นที่นั้นก็มีความแตกต่างกันออกไปเช่นกัน ทั้งนี้ความต้องการพัฒนาหลักสูตรของผู้สูงอายุ พบว่า มีความหลากหลายตามบริบทผู้สูงอายุที่หลากหลายในแต่ละพื้นที่โดยส่วนใหญ่มีความต้องการที่สอดคล้องกันว่าควรให้ความสำคัญในด้านสุขภาพกาย สุขภาพใจ และสิ่งแวดล้อมในชีวิต เนื่องจากผู้สูงอายุส่วนใหญ่เป็นกลุ่มบุคคลที่มีความเปราะบางมากกว่ากลุ่มช่วงอายุอื่นๆ จึงควรตระหนักในเรื่องการรักษาสุขภาพกายใจให้แข็งแรงและสามารถจัดการสิ่งแวดล้อมได้อย่างเหมาะสมในชีวิตประจำวัน โดยผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความยินดีที่จะให้ความร่วมมือกับผู้วิจัยและหน่วยงานท้องถิ่นในการอบรมผ่านหลักสูตรการจัดการกับสิ่งแวดล้อม โดยภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มุ่งเน้นการใช้คุณค่าของผู้สูงอายุในการถ่ายโอนองค์ความรู้จากวัยเกษียณสู่วัยกระเตาะ ภายใต้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยสร้างการมีส่วนร่วมในการจัดการสิ่งแวดล้อม และลดช่องว่างของความสัมพันธ์ระหว่างเด็กและผู้สูงอายุในชุมชน ในด้านศักยภาพของผู้สูงอายุในการถ่ายโอนองค์ความรู้ด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมจากวัยเกษียณสู่วัยกระเตาะนั้น พบว่าผู้สูงอายุมีแนวคิดในการนำองค์ความรู้และภูมิปัญญาในด้านต่าง ๆ มาถ่ายทอดเพื่อให้เด็ก เยาวชน บุคคลทั่วไปได้เรียนรู้และได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้และภูมิปัญญา ทั้งยังเป็นการเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุได้ทำกิจกรรมร่วมกันกับเด็ก เยาวชน โดยองค์ประกอบของหลักสูตร การพัฒนาหลักสูตรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อถ่ายโอนองค์ความรู้จากวัยเกษียณสู่วัยกระเตาะ ประกอบด้วย 4 รายวิชา ได้แก่ รายวิชาที่ 1 การเตรียมความพร้อมเพื่อการมีคุณภาพที่ดีในวัยสูงอายุ รายวิชาที่ 2 การจัดการสิ่งแวดล้อม รายวิชาที่ 3 การรับมือกับภัยใกล้ตัว ภาวะฉุกเฉิน และภัยธรรมชาติโดยภูมิปัญญาท้องถิ่น รายวิขาที่ 4 ผู้สูงอายุกับการถ่ายทอดความรู้ และกิจกรรมการถ่ายโอนองค์ความรู้จากวัยเกษียณสู่วัยกระเตาะ ที่มีการประยุกต์ใช้วีดิทัศน์เป็นเครื่องมือเผยแพร่องค์ความรู้ประกอบการอบรมหลักสูตร ซึ่งประสิทธิผลที่เกิดขึ้นหลังจากการเรียนรู้ พบว่ากิจกรรมการอบรมหลักสูตรให้ความรู้แก่ผู้สูงอายุประสบผลสำเร็จเป็นอย่างมาก เนื่องจากผู้สูงอายุมีความตั้งใจในการเรียนรู้เป็นอย่างมาก สื่อการสอนโดยการใช้วีดิทัศน์เป็นเครื่องมือเผยแพร่องค์ความรู้ยังสามารถให้ผู้สูงอายุกลับมาชมซ้ำได้เมื่อต้องการทบทวนเนื้อหา และผู้สูงอายุมีความมุ่งมั่นที่จะกลับไปทำกิจกรรมการถ่ายโอนองค์ความรู้จากวัยเกษียณสู่วัยกระเตาะร่วมกับบุตรหลาน เพื่อการเป็นต้นแบบวัยเกษียณในจัดการสิ่งแวดล้อมด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่นในชุมชน

คำสำคัญ