ผลของสารสกัดจากเอื้องหมายนาต่อระบบสืบพันธุ์ในหนูตัดรังไข่

บทคัดย่อ

เอื้องหมายนา (Costus speciosus (Koen.) Sm. เป็นพืชสมุนไพรพบทั่วไปในแถบเอเชียมีสรรพคุณ เป็นยาแผนโบราณใช้ในการรักษาโรคหลายชนิด เอื้องหมายนาประกอบด้วยไฟโต- เอสโตรเจน หลาย ชนิดรวมทั้งไดออสจีนินและบีตาซิโตสเตอรอล วัตถุประสงค์หลักของการศึกษานี้คือศึกษาฤทธิ์การเป็น เอสโตรเจนของสารสกัดจากเหง้าและต้นเอื้องหมายนาในหนูตัดรังไข่โดยศึกษา 1) ผลต่อช่องคลอด 2) ผลต่อระดับเอสตราไดออลและลิพิด โปรไฟล์ 3) ผลต่อการฝังตัวและ 4) ผลต่อการหดตัวของมดลูก และเปรียบเทียบผลกับสารมาตรฐาน พร้อมทั้งศึกษากลไกการออกฤทธิ์ทางสรีรวิทยา ผลการศึกษา พบว่าในสารสกัดจากเอื้องหมายนามีไดออสจีนินและบีตาซิโตสเตอรอลเช่นเดียวกับไฟโตเอสโตรเจน อื่นๆ การศึกษาฤทธิ์พบว่าการป้อนสารสกัดจากเอื้องหมายนาทั้งเหง้าและต้นขนาดต่ําและสูง (500 และ 1000 มก./กก.นน.) สามารถเพิ่มน้ําหนักมดลูก เพิ่มความหนาของเยื่อบุช่องคลอด สารสกัดจาก เอื้องหมายนาไม่เพิ่มระดับเอสตราไดออลแต่ลดระดับคลอเรสเตอรอลและคลอเรสเตอรอลชนิดไม่ดี นั่นคือการมีฤทธิ์คล้ายเอสโตรเจนของสารสกัดไม่เกี่ยวข้องกับการออกฤทธิ์ผ่านโกนาโดโทรปินพิทูอิตา รีย์โอวาเรียนแอกซิส นอกจากนี้พบว่าสารสกัดเอื้องหมายนาทั้งเหง้าและต้นมีฤทธิ์ต่อต้านการฝังตัวใน หนูท้องระยะก่อนการฝังตัว โดยเอื้องหมายนามีผลไปรบกวนสมดุลระหว่างโปรเจสเตอโรนและ เอสโตรเจนตลอดจนไปเพิ่มการหดตัวของมดลูก เมื่อศึกษาผลของสารสกัดเอื้องหมายนาต่อสรีรวิทยา การหดตัวของมดลูกพบว่าสารสกัดจากเหง้าและต้นเอื้องหมายนาสามารถเพิ่มการหดตัวของมดลูกหนู ตัดรังไข่ได้ โดยมีฤทธิ์สูงสุดที่ 10 และ 30 มก./100 มล. ตามลําดับ โดยกลไกการออกฤทธิ์ไม่ได้เกิด จากการมีฤทธิ์เป็นเอสโตรเจนแต่เกิดจากการเพิ่มการหดตัวซึ่งเกิดจากการเข้าสู่เซลล์ของแคลเซียม ผ่านแอลไทป์แคลเซียมชาแนลและการหลั่งแคลเซียมจากซาโคพลาสมิคเรติคูลัม สรุปได้ว่าเอื้องหมาย นาทั้งเหง้าและต้นมีฤทธิ์การเป็นเอสโตรเจน การออกฤทธิ์เป็นได้ทั้งแบบที่ไม่ผ่านและผ่านยีน

คำสำคัญ