ศึกษาการชักนำให้มีการสร้างหัวของต้นพันธุ์จากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อว่านนางคำ และว่านพญามือเหล็ก

บทคัดย่อ

ศึกษาวิธีการเพิ่มจำนวนต้นพันธุ์และการสร้างหัวของว่านนางคำ (Curcuma aeromatica Salib.) และว่านพญามือเหล็ก (Alpinia sandrerae) ในสภาพปลอดเชื้อ โดยเลี้ยงเนื้อเยื่อส่วนลำต้นจริงของว่านนางคำบนอาหารวุ้นสูตร Murashige and Skoog (MS) ดัดแปลงที่เติม BA 1 มิลลิกรัม/ลิตร นาน 12 สัปดาห์ สามารถชักนำให้มียอดใหม่เฉลี่ย 4.6 ยอด/ชิ้น ส่วนว่านพญามือเหล็กชักนำให้เกิดยอดใหม่ได้รวดเร็วในอาหารเหลวสูตรเดียวกันในเวลา 3 สัปดาห์ เฉลี่ย 4.5 ยอด/ชิ้น แล้วย้ายไปยังอาหารแข็งที่ไม่มีสารควบคุมการเจริญเติบโต ซึ่งสามารถชักนำให้ว่านพญามือเหล็กสร้างหัว (microrhizome) บนอาหารนี้ได้ในเวลา 6 สัปดาห์ ปริมาณน้ำตาลในอาหารเพาะเลี้ยงมีผลต่อการชักนำให้เกิดหัวของว่านทั้งสองชนิดโดยว่านนางคำมีหัวขนาดใหญ่ขึ้นเมื่อเลี้ยงบนอาหารที่มีน้ำตาลมากขึ้นในสภาพความเข้มแสงจาก LED 40 ไมโครโมล/เมตร2/วินาที ความเข้มแสง 65 และ 90 ไมโครโมล/เมตร2/วินาที ช่วยส่งเสริมให้หัวมีขนาดใหญ่ขึ้นในกรรมวิธีที่มีน้ำตาล 1% และ 3% แต่กรรมวิธีที่มีน้ำตาล 9% หัวมีขนาดเล็กลง สำหรับหัวว่านพญามือเหล็กมีขนาดใหญ่เมื่อเลี้ยงบนอาหารที่มีน้ำตาล 6% และ 9% ทั้งนี้พบว่าการเพิ่มความเข้มแสงไฟเป็น 65 และ 90 ไมโครโมล/เมตร2/วินาที ไม่เพิ่มประสิทธิภาพสร้างหัวอย่างมีนัยสำคัญ และเมื่อนำสารสกัดเอทานอลของว่านนางคำและว่านพญามือเหล็กจากหัวที่เกิดขึ้นในสภาพปลอดเชื้อมาทดสอบฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของแบคทีเรีย จำนวน 5 ชนิด ได้แก่ Micrococcus luteus, Bacillus subtilis, Bacillus cereus, Staphylococcus aureus และ Escherichia coli ผลการวิจัยพบว่า สารสกัดจากว่านนางคำสามารถยับยั้งการเจริญของ M. luteus, B. subtilis และ B. cereus โดยมีขนาดของวงใส เท่ากับ 8.0, 7.6 และ 7.0 มิลลิเมตร ส่วนสารสกัดจากว่านพญามือเหล็กสามารถยับยั้งการเจริญของ M. luteus, B. subtilis และ B. cereus โดยมีขนาดของวงใส เท่ากับ 11.0, 8.5 และ 8.5 มิลลิเมตร ตามลำดับ อย่างไรก็ตามฤทธิ์ของสารสกัดจากหัวที่เกิดในสภาพปลอดเชื้อมีฤทธิ์ต่ำกว่าสารสกัดจากหัวที่ปลูกในธรรมชาติ โดยบริเวณวงใสของการยับยั้งของสารสกัดของว่านนางคำลดลง 3.6, 2.9 และ 2.3 เท่า และสารสกัดของว่านพญามือเหล็ก ขนาดของวงใสลดลง 1.6, 2.9 และ 2.1 เท่าตามลำดับ

คำสำคัญ