ความหลากหลายของชาพื้นเมืองบนพื้นที่สูงในภาคเหนือของประเทศไทย ลักษณะการรวบรวมพันธุ์ และจำแนกสายพันธุ์โดยวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีและดีเอ็นเอ

บทคัดย่อ

การศึกษาความหลากหลายของ ชาพื้นเมืองบนพื้นที่สูงในภาคเหนือของประเทศไทย ลักษณะการ รวบรวมพันธุ์ และจำแนกสายพันธุ์โดยวิเศราะห์องค์ประกอบทางเคมีและดีเอ็นเอ มีวัตถุประสงค์ เพื่อค้นหา แหล่งที่มีตันซาทั้งขาปลูกและซาปาที่ขึ้นเอง สภาพแวดล้อมที่ดันซาขึ้นอยู่ บันทึกลักษณะเบื้องต้นของต้นชาที่พบ ทั้งการเจริญเติบโต ลักษณะทาง ตามธรรมชาติ กำหนดพิกัดที่พบต้นชา เก็บร้อมูลสภาพพื้นที่ สัณฐานวิทยาเบื้องต้น ณ จุดเก็บ จัดทำ description ท ของชาหรือพืชคล้ายชาที่พบ และเก็บตัวอย่างเพื่อวัด ขนาดในห้องปฏิบัติการ เก็บตัวอย่างใบอ่อนและยอดอ่อนมาวิเคราะห์สาร catechins และ caffeine พร้อม กับเก็บตัวอย่างมาเพาะและขยายพันธุ์ และนำไปปลูกเป็นแปลงรวมพันธุ์ชาที่สถานีวิจัยเกษตรที่สูงขุนช่าง เคี่ยน คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ การวิจัยดำเนินการตั้งแต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2551 และ สิ้นสุด เดือนกันยายน พ.ศ. 2553 พื้นที่เก็บตัวอย่างอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เชียงราย น่าน และ ตาก สำหรับการวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของยอดอ่อนและใบอ่อนของชา และการวิเคราะห์ DNA ตรวจวิเคราะห์ที่ห้องปฏิบัติการกลาง คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ผลการศึกษาพบชาทั้งที่เป็นชาปลูกและชาบำที่ขึ้นเองตามธรรมชาติในหลายพื้นที่ ในแนวเหนือ-ใต้พบ ชาที่ดอยผ้าห่มปก ฉ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ พิกัด N20.06905, E99.14227 ถึงบ้านแม่ละเมา ต.ศิรีราษฎร์ อ.พบพระ จ.ตาก พิกัด N16.53778, E98.93116 สำหรับแนวตะวันออก-ตะวันตก พบซาที่บ้านสันเจริญ ต.ผาทอง อ.ท่าวังผา จ.น่าน พิกัด N19.2551, E100.6455 ถึงบ้านนาปำแปก ต.หมอกจำแป้ .เมือง จ.แม่ฮ่องสอน พิกัต N19.54791, E97.94532 ความสูงจากระดับน้ำทะเลที่พบ มีตั้งแต่ 450 ถึง 2,267 เมตร ชาและพืชคล้ายชาที่พบแบ่งเป็น 3 กลุ่ม คือชาเมี่ยงหรือชายสัม (Camella a sinensis var. aS ssamica)ขาปำ (c. talienss) และพืชคล้ายซาอื่น ๆ ที่ยังไม่ใด้จำแนกอีกจำนวนหนึ่ง ซาเมี่ยงและซาบำเป็นพืชที่กลุ่มชาติ พันธุ์ทัองถิ่นบนพื้นที่สูงนำมาบริโภคแบบชา ส่วนพืชคล้ายชานั้นไม่ได้ใช้บริโภค ในขณะสำรจและเก็บ ข้อมูล ได้เก็บตัวอย่างเมล็ต ง และต้นกล้ำที่งอกตามใต้พื้นต้นมาเพาะขยายพันธุ์และนำไปปลูกเป็นแปลง รวมพันธุ์ชา ที่สถานีวิจัยเกษตที่สูงขนช่งเคี่ยน คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีตัวอย่างที่ แตกต่างกัน 101 ตัวอย่าง จากพื้นที่ 28 แหล่ง จำนวน 1,000 ต้น การวิเราะห์องค์ประกอบทางเคมีโตยวิธีการทาง HPLC พบว่าปริมาณ catechins ในซาเมี่ยงมี เฉลี่ย 253.20 mg(g (41.75-498.67 mgg) ซาป่ามีเฉลี่ย 85.03 mg/g (1.17-357.00 mglg) เมี่ยงขาม เฉลี่ย 4.64 mgg (4.41-4.83 mgg) และพีชคล้ายซาอื่น ๆ มีปริมาณน้อย สำหรับ caffeine พบว่าในชา เมี่ยงมี 18.50 mgg (6.92-25.33 mgg) ในซาป้มีอยู่ 11.43 mg/g (0.00-24.33 mgg) ส่วนในเมี่ยงอาม และพืชคล้ายชาอื่น มีปริมาณน้อย เมื่อเทียบกับชาจีนแล้วปริมาณเฉลี่ยทั้ง catechins และ Calfine มี น้อยกว่แต่มีบางตัวอย่างทั้งในซาบำและซามี่ยงที่มีปริมาณสารทั้งสองมากกว่าในชาจีน นอกจากนั้น พบว่าบางตัวอย่างไม่พบ Caffein: ในใบหรีอยอดอ่อนที่ทำการวิเคราะห์ผลการวิเคราะห์ DNA จากตัวย่างที่นำมาวิเคราะห์ 41 ตัวอย่าง ผลการจำแนกแบ่งตัวอย่างชา และพืชคล้ายขาได้เป็น 4 กลุ่ม เมื่อกำหนดค่าตัชนีความคล้ายที่ 0.86 คือกลุ่มของซาเมี่ยงและซาจีน มีอยู่ 18 ตัวอย่าง กลุ่มของขาปำ ซึ่งมี 2 กลุ่ม กลุ่มแรกมี 9 ตัวอย่าง และกลุ่มที่ 2 มี 13 ตัวอย่าง ส่วนกลุ่มที่ 4 มี อยู่ 1 ตัวอย่างที่ไม่สามารถรวมกับกลุ่มอื่น ได้ พบว่าค่ดัชนีความคล้ายอยู่ระหว่าง 0.66-0.92 จากผลการ ทดลองนี้สามารถใช้ การวิเคราะห์ DNA โดยเทคนิด AFLP จำแนกกลุ่มของชาได้ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อ การศึกษาทางด้านพันธุศาสตร์ของชาต่อไป

คำสำคัญ