การยกระดับนวัตกรรมชุมชนและพัฒนาชุมชนต้นแบบการพัฒนาอย่างยั่งยืนด้วยผลงานวิจัยและนวัตกรรม

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ ชื่อเรื่อง: การยกระดับนวัตกรรมชุมชนและพัฒนาชุมชนต้นแบบการพัฒนาอย่างยั่งยืนด้วยผลงานวิจัยและนวัตกรรม ผู้วิจัย: พลอากาศตรีหญิง ดร.ชญาดา เข็มเพชร หน่วยงาน: กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) ทุนอุดหนุนการวิจัย: สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ปีที่พิมพ์: ๒๕๖๔ งานวิจัยฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ ๑) บริหารจัดการการถ่ายทอดนวัตกรรมภายใต้โครงการความร่วมมือระหว่าง กอ.รมน. และ วช. สู่การใช้ประโยชน์ของชุมชนเชิงพื้นที่ ๒) ประเมินผลการนำผลงานการวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ในการยกระดับนวัตกรรมชุมชน และ ๓) นำเสนอชุมชนต้นแบบการพัฒนา วัตถุประสงค์ข้อ ๑ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยตารางเหตุผลสัมพันธ์ และแบบประเมินผลเมื่อโครงการแล้วเสร็จ ประชากรคัดเลือกแบบเจาะจงจากโครงการที่นำเทคโนโลยีไปถ่ายทอด จำนวน ๒๑ โครงการ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติแบบพรรณนา การแจกแจงความถี่ ร้อยละ และค่าเฉลี่ย วัตถุประสงค์ข้อ ๒ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์ชนิดกึ่งโครงสร้าง ผู้ให้ข้อมูลหลักคัดเลือกแบบเจาะจงจากหัวหน้ากลุ่ม/ประธานชุมชน/ปราชญ์เพื่อความมั่นคง หรือผู้ที่รับผิดชอบการดำเนินงานของแต่ละพื้นที่ๆ ละ ๑-๒ คน รวมจำนวนทั้งสิ้น ๖๖ คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาประกอบบริบท การวิเคราะห์แบบอุปนัย สถิติแบบพรรณนา การแจกแจงความถี่ ร้อยละ และค่าเฉลี่ย วัตถุประสงค์ข้อ ๓ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม ประชากรคือชุมชนเป้าหมายที่ได้รับการสนับสนุนนวัตกรรม จำนวน ๙๐ พื้นที่ (๖๒ หมู่บ้าน ใน ๒๑ จังหวัด) การสนทนากลุ่มเฉพาะ และการลงพื้นที่ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติแบบพรรณนา การแจกแจงความถี่ ร้อยละ และค่าเฉลี่ย ผลการวิจัย พบว่า ๑) โครงการที่มีคะแนนการประเมินผลเมื่อโครงการแล้วเสร็จมากกว่าร้อยละ ๗๐ จำนวน ๒๑ โครงการ คิดเป็นร้อยละ ๑๐๐ โดยมีผลการประเมินในระดับดีมาก จำนวน ๑๕ โครงการ คิดเป็นร้อยละ ๗๑.๔๓ และระดับดี จำนวน ๖ โครงการ คิดเป็นร้อยละ ๒๘.๕๗ ในขณะที่ร้อยละค่าเฉลี่ยผลการดำเนินงานในภาพรวมอยู่ที่ระดับดีมาก ค่าคะแนนเฉลี่ยร้อยละ ๘๕.๕ ๒) ร้อยละของพื้นที่เป้าหมายที่สามารถยกระดับนวัตกรรมชุมชน จำนวน ๙๐ พื้นที่ คิดเป็นร้อยละ ๑๐๐ ส่วนใหญ่เป็นนวัตกรรมที่สร้างขึ้นมาใหม่ จำนวน ๖๘ พื้นที่ คิดเป็นร้อยละ ๗๕.๕๖ และเป็นการยกระดับจากนวัตกรรมเดิม จำนวน ๒๒ พื้นที่ คิดเป็นร้อยละ ๒๔.๔๔ คุณสมบัติการเป็นนวัตกรรมชุมชนที่พบมากที่สุดคือ มีการเรียนรู้และมีการทดลองปฏิบัติจริง จำนวน ๙๐ พื้นที่ คิดเป็นร้อยละ ๑๐๐ รองลงมาคือ เกิดจากความต้องการแก้ปัญหาจากสมาชิกในชุมชน จำนวน ๗๙ พื้นที่ คิดเป็นร้อยละ ๘๗.๗๘ และสามารถประยุกต์ใช้ในชุมชน จำนวน ๖๒ พื้นที่ คิดเป็นร้อยละ ๖๘.๘๙ ตามลำดับ คุณสมบัติที่พบน้อยที่สุดคือการนำไปเป็นต้นแบบให้กับชุมชนอื่น จำนวน ๗ พื้นที่ คิดเป็นร้อยละ ๗.๗๘ ค่าเฉลี่ยร้อยละของครอบครัวที่มีสมาชิกครบ ๓ ช่วงวัย คิดเป็นร้อยละ ๕๖.๙๓ และเมื่อพิจารณาแยกรายภาค พบว่า ค่าเฉลี่ยร้อยละของครอบครัวที่มีสมาชิกครบ ๓ ช่วงวัยรายภาค สูงที่สุดคือ พื้นที่ กอ.รมน.ภาค ๑ ค่าเฉลี่ยร้อยละ ๖๘.๓๓ รองลงมาคือ พื้นที่ กอ.รมน.ภาค ๔ ค่าเฉลี่ยร้อยละ ๖๒.๕๐ และพื้นที่ กอ.รมน.ภาค ๓ ค่าเฉลี่ยร้อยละ ๕๐.๘๗ ตามลำดับ โดยค่าเฉลี่ยร้อยละของครอบครัวที่มีสมาชิกครบ ๓ ช่วงวัยน้อยที่สุดคือ พื้นที่ กอ.รมน.ภาค ๒ ค่าเฉลี่ยร้อยละ ๔๖.๐๐ ๓) จำนวนชุมชนที่มีผลิตภัณฑ์และบริการใหม่ที่เกิดขึ้นจากการต่อยอดองค์ความรู้หรือเทคโนโลยีที่ได้รับ จำนวน ๑ ชุมชน คือ วิสาหกิจชุมชนเกษตรกรผู้แปรรูปผลผลิตทางการเกษตรบ้านดอน หมู่ที่ ๖ ตำบลบ้านลำ อำเภอวิหารแดง จังหวัดสระบุรี และผลการคัดเลือกชุมชนต้นแบบการพัฒนาอย่างยั่งยืน ประกอบด้วย ชุมชนต้นแบบ กอ.รมน.ภาค ๑ ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนสมุนไพรเกษตรอินทรีย์บ้านดงบัง หมู่ที่ ๖ ตำบลดงขี้เหล็ก อำเภอเมืองปราจีนบุรี จังหวัดปราจีนบุรี, ชุมชนต้นแบบ กอ.รมน.ภาค ๒ ได้แก่ ชุมชนบ้านทุ่งนาค หมู่ที่ ๗ ตำบลเมืองลีง อำเภอจอมพระ จังหวัดสุรินทร์, ชุมชนต้นแบบ กอ.รมน.ภาค ๓ ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชนบ้านไผ่เขียว หมู่ที่ ๒ ตำบลไผ่ล้อม อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ และชุมชนต้นแบบ กอ.รมน.ภาค ๔ ได้แก่ ชุมชนบ้านโหนดหมู่ หมู่ที่ ๙ ตำบลหารเทา อำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง การที่ชุมชนสามารถพัฒนาเป็นชุมชนต้นแบบการพัฒนาอย่างยั่งยืนเกิดจากปัจจัยสำคัญต่างๆ คือ ปัจจัยด้านสภาพภูมิสังคม ปัจจัยด้านนวัตกรรม และปัจจัยด้านผู้นำและทีมของผู้นำ คำสำคัญ: นวัตกรรมชุมชน, ชุมชนต้นแบบ, ยกระดับ, นวัตกรรม, ผลงานวิจัย, การพัฒนาอย่างยั่งยืน