การศึกษาและฟื้นฟูอัตลักษณ์การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ประเพณีล้านนา 12 เดือน เส้นทางอารยธรรมล้านนา
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การท่องเที่ยวเป็นอุตสาหกรรมที่สำคัญที่ส่งผลต่อเศรษฐกิจและสังคมของเกือบทุกประเทศ โดยในปี พ.ศ.2557 ประเทศไทยมีจำนวนนักท่องเที่ยว 24,779,768 คน โดยมีรายได้จากนักท่องเที่ยวกว่า 1,147,653.49 ล้านบาท (กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กรมการท่องเที่ยว, 2558) การเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) อย่างเต็มรูปแบบในปลายปี พ.ศ.2558 ส่งผลให้ผู้ประกอบการธุรกิจท่องเที่ยวไทยต้องเผชิญกับการแข่งขันที่มีแนวโน้มว่าจะรุนแรงมากขึ้นในอนาคต ทำให้ประเทศไทยต้องปรับทิศทางการส่งเสริม การท่องเที่ยวรวมทั้งการพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการไทยเพื่อให้อยู่รอดในภาวะอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวที่เปลี่ยนไป รวมถึงการปรับเปลี่ยนรูปแบบการท่องเที่ยวโดยใช้ฐานทรัพยากรทางสังคม ทางวัฒนธรรมที่ประเทศไทยมีอยู่ เพิ่มคุณค่า มูลค่าจากความโดดเด่นของอัตลักษณ์ไทยที่หาชาติใดเหมือน โดยเน้นการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเป็นประเด็นดึงดูดความสนใจซึ่งเห็นได้จากการที่รัฐบาลบรรจุแผนการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม มีนโยบายส่งเสริมและพัฒนาการท่องเที่ยวโดยใช้ฐานทางวัฒนธรรมตามแนวทางส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 11 (พ.ศ.2555-2559) ด้วยบริบทของภาคเหนือตอนบน หรือเส้นทางอารยธรรมล้านนาเป็นพื้นที่สำคัญพื้นที่หนึ่งที่มีอัตลักษณ์โดดเด่น จึงเป็นจุดดึงดูดความสนใจของนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติให้เข้ามาท่องเที่ยว และซึมซับความวิจิตรงดงามของประเพณีล้านนาอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งความอุดมสมบูรณ์และความหลากหลายของแหล่งท่องเที่ยวทั้งทางธรรมชาติ วิถีชีวิต และวัฒนธรรม จึงเป็นมนต์เสน่ห์ที่เชื้อเชิญให้นักท่องเที่ยวอยากมาสัมผัส การเปลี่ยนแปลงทางสังคมกับการเปลี่ยนไปของประเพณีท้องถิ่นล้านนาจึงเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงได้ยาก ซึ่งหากไม่มีกระบวนการในการรักษา ฟื้นฟู และการถ่ายทอดที่เหมาะสม ย่อมจะส่งผลต่ออนาคตของวัฒนธรรม ประเพณีที่เลือนหายไป แม้ว่าการเปลี่ยนแปลงจะส่งผลต่อรูปแบบของประเพณีท้องถิ่นที่เปลี่ยนไปจากอดีต แต่ด้วยวิถีชีวิตที่ดำเนินตามปฏิทินฤดูกาล การเชื่อมร้อยประเพณีท้องถิ่นล้านนาที่สัมพันกับความเป็นอยู่ ชีวิต ศาสนา และความเชื่อ จึงยังคงดำเนินอยู่เพื่อผูกโยงความสัมพันของคนในท้องถิ่นบนฐานวัฒนธรรมทางสังคมล้านนา ซึ่งประเพณีล้านนา 12 เดือน เป็นประเพณีที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตและพระพุทธศาสนาของชาวล้านนามาแต่โบราณ เป็นกุศโลบายจากภูมิปัญญาท้องถิ่นผ่านรูปแบบของประเพณีที่สร้างความเข้มแข็งจากฐานรากของสังคมไทยจนถึงโครงสร้างใหญ่ระดับประเทศ ซึ่งควรแก่การศึกษา ฟื้นฟู และหารูปแบบแนวทางในการอนุรักษ์ แม้เราต้องยอมรับกับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ส่งผลให้เกิดการปรุงแต่งเพื่อให้เกิดประเพณีพิธีกรรมขึ้นใหม่ แต่กระบวนการตั้งรับและสืบทอดวัฒนธรรมก็ควรดำเนินต่อ เพื่อยกระดับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในรูปแบบการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน (อุษาวดี พูลพิพัฒน์ผล, 2545) ซึ่งจะต้องประกอบไปด้วย ความต่อเนื่อง (Continuity) คุณภาพ (Quality) และ ความสมดุล (Balance) การเพิ่มเติมคุณค่าของวัฒนธรรม ประเพณีท้องถิ่นล้านนาโดยผ่านเรื่องราว ความเป็นมาของเอกลักษณ์ของแต่ละพื้นที่ จะยิ่งเพิ่มคุณค่าของวัฒนธรรม ประเพณีนั้นได้มากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะถ้าการนำเสนอเรื่องราวนั้นให้ทุกคนในชุมชนมีส่วนร่วม ทั้งนี้การเรียนรู้ความเป็นมาของชุมชนอาจทำโดยผ่านกิจกรรม ประเพณี แล้วให้เจ้าของท้องถิ่นนั้นเป็นผู้ถ่ายทอดแก่นักท่องเที่ยวโดยตรง การมีประสบการณ์ร่วมกับสิ่งดังกล่าวจะยิ่งทำให้นักท่องเที่ยวเกิดความประทับใจในความเป็นเอกลักษณ์ของพื้นที่นั้น ๆ มากขึ้น ซึ่งเป็นรูปแบบการท่องเที่ยวในลักษณะ “การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์” (Creative Tourism) ถือเป็นกระบวนทัศน์ใหม่ทางการท่องเที่ยวที่หลายประเทศทั่วโลกให้การยอมรับและกำหนดให้เป็นแนวทางในการพัฒนาอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว ซึ่งเป็นกลยุทธิ์ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้กลับมาท่องเที่ยวซ้ำได้เป็นอย่างดี โดยสิ่งเหล่านี้ต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานความพร้อมของชุมชนในการบริหารจัดการที่มุ่งเน้นไม่ให้การท่องเที่ยวมีผลกระทบต่อวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่น การศึกษาและฟื้นฟูอัตลักษณ์การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ประเพณีล้านนา 12 เดือน เส้นทางอารยธรรมล้านนา จึงให้ความสำคัญกับกลุ่มนักท่องเที่ยวและตัวชุมชน โดยจะทำการศึกษาพฤติกรรมและความต้องการการท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติที่มาท่องเที่ยวในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนที่ให้ความสนใจกับวัฒนธรรม ประเพณี ซึ่งสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการทำความเข้าใจความต้องการของนักท่องเที่ยว รวมทั้งการศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการองค์ความรู้ทางวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นล้านนา การบริหารจัดการ ด้านการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นล้านนา 12 เดือน เพื่อนำไปสู่การพัฒนาศักยภาพชุมชนอย่างเหมาะสม เป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวให้เกิดความสมดุลในมิติทางวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และสังคม สอดคล้องกับทิศทางการพัฒนากลุ่มจังหวัด ภาคเหนือตอนบน 1 (พ.ศ.2557-2560) ที่เน้นการอนุรักษ์ฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม ประเพณี และภูมิปัญญาล้านนาเพื่อสร้างเสน่ห์ให้แก่การท่องเที่ยว และฐานเศรษฐกิจที่มีการนำเอาภูมิปัญญาและวัฒนธรรมมาใช้ในการสร้างคุณค่า โดยมีกลยุทธ์ในการกำหนดอัตลักษณ์ของท้องถิ่นโดยการ มีส่วนร่วมของชุมชน สร้างสรรค์และปรับแต่งอัตลักษณ์ของท้องถิ่นให้มีความชัดเจนและ โดดเด่นเพื่อให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ สวยงาม และมีเสน่ห์ รวมทั้งถ่ายทอดอัตลักษณ์อย่างเป็นรูปธรรม นอกจากนั้นยังสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของแผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ พ.ศ. 2555-2559 ยุทธศาสตร์ที่ 3 การพัฒนาสินค้า บริการและปัจจัยสนับสนุนการท่องเที่ยว ที่มีแนวทางในการผลักดันให้งานเทศกาล ประเพณี และกิจกรรมในไทยเป็นงานเทศกาลระดับโลก ผนวกกับทิศทางการพัฒนาประเทศในระยะแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 11 ที่เน้นการสร้างภูมิคุ้มกันในมิติต่าง ๆ เพื่อให้การพัฒนาประเทศสู่ความสมดุลและยั่งยืน โดยนำทุนของประเทศที่มีศักยภาพมาใช้ประโยชน์อย่างบูรณาการและเกื้อกูลกัน พร้อมทั้งเสริมสร้างให้แข็งแกร่ง เพื่อเป็นรากฐานการพัฒนาประเทศที่สำคัญได้แก่ การเสริมสร้างทุนสังคม (ทุนมนุษย์ ทุนสังคม ทุนทางวัฒนธรรม) ให้ความสำคัญกับการพัฒนาคนและสังคมไทยสู่สังคมคุณภาพอย่างยั่งยืน