การออกแบบและวางแผนผังแม่บทมหาวิทยาลัยสีเขียว เชิงนิเวศ และชาญฉลาด เพื่อความยั่งยืนทางพลังงานและสิ่งแวดล้อม กรณีศึกษามหาวิทยาลัยแม่โจ้

บทคัดย่อ

มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เป็นสถาบันการศึกษาด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม มีการเรียนการสอนที่มุ่งเน้นการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีกรอบแนวคิดในการพัฒนามหาวิทยาลัยแม่โจ้ในระยะ 15 ปี ที่มุ่งไปสู่การเป็นมหาวิทยาลัยแห่งชีวิต การพัฒนาทั้งในด้านกายภาพและบุคลากรเป็นไปอย่างรวดเร็วและไม่เป็นไปในแนวทางเดียวกัน มีการขยายตัวของจานวนอาคาร ระบบสาธารณูปโภคและสาธารณูปการต่างๆ ส่งผลต่อการใช้พลังงานในภาพรวมของมหาวิทยาลัยที่เพิ่มสูงขึ้น (1)เกิดปัญหามลพิษด้านจราจรที่แออัดและความปลอดภัย (2)ปริมาณความร้อนที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของบุคลากร การพัฒนาด้านกายภาพที่ไม่มีทิศทางส่งผลกระทบถึงการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศและสภาพแวดล้อมในระดับจุลภาค งานวิจัยชิ้นนี้ มุ่งเน้นศึกษาผลกระทบจากการเกิดปริมาณความร้อนภายในพื้นที่มหาวิทยาลัย ได้แก่ (1)ปริมาณความร้อนจากยานพาหนะ (2)ปริมาณความร้อนจากอาคารและสิ่งปลูกสร้าง ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลทาให้อุณหภูมิอากาศภายในมหาวิทยาลัยเพิ่มสูงขึ้นกว่าอุณหภูมิอากาศทั่วไป รวมถึงการศึกษาพื้นที่ธรรมชาติ ได้แก่ (3)พื้นที่สีเขียว ต้นไม้ ในการดูดซับและป้องกันปริมาณความร้อนในสภาพแวดล้อมได้ และสร้างแนวทางการออกแบบ-วางผังแม่บทมหาวิทยาลัยสีเขียว เพื่อความยั่งยืนทางพลังงานและสิ่งแวดล้อมผลการวิจัย พบว่า ปัจจัยสภาพแวดล้อมด้านกายภาพที่ส่งผลทาให้อุณหภูมิอากาศเพิ่มสูงขึ้น ได้แก่ (1)ระบบสัญจรจากยานพาหนะ ซึ่งเป็นการถ่ายเทรังสีความร้อนโดยตรงในปริมาณที่สูง และ (2)ปริมาณความร้อนจากอาคารและสิ่งปลูกสร้าง ซึ่งเป็นการถ่ายเทรังสีความร้อนผ่านตัวกลางที่ได้รับอิทธิพลการตกกระทบของรังสีดวงอาทิตย์ ส่วนปัจจัยสภาพแวดล้อมด้านกายภาพที่ส่งผลทาให้อุณหภูมิอากาศลดต่าลง ได้แก่ (3)พื้นที่สีเขียว ซึ่งเป็นเครื่องมือในการดูซับปริมาณความร้อนและถ่ายเทความเย็นผ่านกระบวนการคายน้าของต้นไม้ ทาให้สภาพแวดล้อมมีปริมาณความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศเพิ่มสูงขึ้น ส่งผลทาให้อุณหภูมิอากาศลดต่าลงได้ แนวทางการออกแบบ-วางผังแม่บทมหาวิทยาลัยสีเขียว ทาได้โดย 1. จากัดจานวนการเข้าออกยานพาหนะ โดยสร้างพื้นที่/อาคารจอดรถใกล้ประตูทางเข้า-ออก และจัดระบบขนส่งนิเวศ-ชาญฉลาด จะสามารถลดปริมาณยานพาหนะได้ 60, 70 และ 80% ในระยะที่ 1 2 และ 3 ตามลาดับ 2. ลดการก่อสร้างในอนาคตด้วยวัสดุดาดแข็งที่มีค่าความจุความร้อนต่า และให้ร่มเงาแก่วัสดุดาดแข็งปัจจุบันที่การก่อสร้างแล้ว จะสามารถลดปริมาณการแผ่รังสีความร้อนเฉลี่ย 35% 3. เพิ่มปริมาณแหล่งน้า และพื้นที่สีเขียวในบริเวณสภาพแวดล้อมพื้นที่โล่งแจ้ง จะสามารถลดอุณหภูมิอากาศในสภาพแวดล้อมได้เฉลี่ย 4oC ลักษณะดังกล่าวจะช่วย (1)ลดปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (2)ลดการใช้พลังงานในระบบปรับอากาศและผลิตพลังงานทดแทน (3)ลดอุณหภูมิสภาพแวดล้อมภายนอกอาคาร ส่งผลต่อประสิทธิภาพการเรียน-การสอนของบุคลากรและนักศึกษา เกิดการเรียนรู้นอกห้องเรียน ซึ่งเป็นแนวทางในการนาไปสู่มหาวิทยาลัยแห่งชีวิต

คำสำคัญ