การพัฒนาสังคมแห่งความสุขตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงบนพื้นที่ผลกระทบนาข้าวและนาเกลือด้วยการมีส่วนร่วมของประชาชน อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยในครั้งนี้กําหนดวัตถุประสงค์เพื่อสํารวจภูมิสังคม ปัญหาเดิม และปัญหาใหม่ในพื้นที่ได้รับผลกระทบตลอดเส้นทางสายน้ำ 3 สาย ได้แก่ ลําห้วยหลวง ลําห้วยสงคราม ลำห้วยทวน และ 2 นา ได้แก่ นาข้าวและนาเกลือ วิเคราะห์การมีส่วนร่วมในการมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาการรุกล้ำของน้ำเค็มจากการผลิตนาเกลือสินเธาว์ และการประยุกต์ใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการดํารงชีวิตของประชาชน รวมถึงเพื่อสร้างภาพในอนาคต รูปแบบ และแนวทางการพัฒนาสังคมแห่งการดํารงชีวิตอย่างมีความสุขของการอยู่ร่วมกันของประชาชนผู้ทํานาข้าวและนาเกลือ โดยทําการเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามจาก 400 กลุ่มตัวอย่าง และทําการสัมภาษณ์นักพัฒนาชุมชนเกษตร อําเภอบ้านดุง ผู้ประกอบการนาเกลือ ผู้นําชุมชน และประชาชน จํานวน 30 คน พบว่าพื้นที่ของอําเภอบ้านดุงมีประวัติความเป็นมายาวนานกว่า 4,000 ปีเทียบเคียงกับอารยธรรมบ้านเชียง ซึ่งแต่เดิมเป็นป่าไม้ใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์ทั้งต้นดุงใหญ่และยางใหญ่รวมถึงสัตว์ป่าหลากหลายชนิด โดยบ้านดุงใหญ่เป็นพื้นที่ตั้งบ้านเรือนแต่เริ่มต้น จนได้มีการยกฐานะจาก 3 ตําบล คือ ตําบลบ้านดุง ตําบลบ้านจันทน์ และตําบลดงเย็น เป็น "กิ่งอําเภอบ้านดุง" และเป็น "อําเภอบ้านดุง" เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ.2506 ทางราชการ ปัจจุบันในพื้นที่มีการทํานาเกลืออยู่ 4 ตําบล คือ ตําบลบ้านดุง ตําบลโพนสูง ตําบลศรีสุทโธ และตําบลบ้านชัยที่ส่งผลกระทบต่อตําบลนาคําอย่างมาก กําเนิดเป็นเมือง 3 น้ำ คือ น้ำเค็ม น้ำกร่อย และน้ำจืดบนที่ราบสูง ประชาชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธอย่างมั่นคง ประกอบอาชีพเกษตรกรรม เป็นชาวนา ชาวไร่ อยู่ร่วมกันมาไม่น้อยกว่า 21 ขึ้นไป มีรายได้ และรายจ่ายต่อเดือนไม่เกิน 5,000 บาท และมากกว่าร้อยละ 80 เป็นเจ้าของที่ดินมีธุรกิจหรือการประกอบอาชีพในชุมชน และเป็นสมาชิกกองทุนชุมชนและชุมชนเมืองมากที่สุด พร้อมกันนั้นผู้คนมีเพื่อนบ้านที่สนิทสนมคุ้นเคยกันภายในชุมชน และพบปะพูดคุยกันตลอดเวลา ซึ่งกิจกรรมทางสังคม และศาสนาที่ประชาชนเข้าร่วมประจํา คือ วันสงกรานต์ วันเข้าพรรษา วันมาฆบูชา วันออกพรรษา วันแม่ วันพ่อ วันวิสาขบูชา พัฒนาชุมชน และงานประเพณีของทางวัดประจําชุมชน ทําให้ผู้คนมีความผูกพันต่อชุมชนที่อาศัยอยู่ ณ ปัจจุบันมาก ทั้งเรื่องความผูกพันในสถานที่ มีความรู้สึกว่าเป็นบ้าน และความรู้สึกรักชุมชนซึ่งสามารถสร้างความกลมเกลียวเหนี่ยวแน่นของคนในชุมชนได้เป็นอย่างดี ครั้นเมื่อต้องการแก้ไขปัญหาการรุกล้ำของน้ำเค็มจากการผลิตนาเกลือสินเธาว์ ประชาชนให้ความร่วมมือดีมีส่วนร่วมมาก โดยเฉพาะด้านการร่วมรับรู้ และเข้าใจ ด้านการร่วมคิดและแสดงความคิดเห็น แต่ขาดการลงมือทํา การร่วมดําเนินการอยู่เพียงในระดับปานกลางหย่อนลงมาในระดับน้อย ส่วนการปฏิบัติในกิจกรรมตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่เป็นระดับบุคคล และครัวเรือนอยู่ในระดับมากโดยเฉพาะด้านการเอื้ออาทร เกื้อกูลต่อกัน ด้านการใช้และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม รวมถึงการประยุกต์ใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการดํารงชีวิตอยู่ในระดับมากเช่นกันโดยเฉพาะด้านจิตใจ และการตระหนักในคําว่า “พอ” พัฒนาตนเอง ไม่เบียดเบียน และพึงพอใจในชีวิตที่พอเพียง แต่ถึงอย่างไรปัญหาเชิงพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการทํานาเกลือยังคงอยู่ดังนั้นประชาชนต้องปรับตัวตามสภาวะที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา พร้อมกับต้องปรับตัวที่จะต้องค้นหานวัตกรรม หรือผลผลิต หรือผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ สําหรับการนําเกลือมาสร้างมูลค่าเพิ่ม แต่ต้องเกิดขึ้นจากความต้องการของประชาชนทั้งที่เป็นผู้ประกอบการและผู้อยู่ในพื้นที่ผลกระทบ และแนวทางที่สําคัญที่สุดแห่งการอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุขที่ยั่งยืน คือ การสร้างมูลค่าแก่แผ่นดินของทุกองคาพยพต้องมีส่วนร่วมกันให้เกิดการสร้างแผ่นดินนาเกลือให้เป็นพื้นที่บ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ที่ในการชี้แนะของนักวิจัย คือ พื้นที่บ่งชี้ความสุขทางภูมิศาสตร์ นําไปสู่การสร้างสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์แบบมีส่วนร่วมให้เกิดความยั่งยืนได้ และอาจผลักดันให้เกิด GI Bandung Model ต่อไปในอนาคต นอกจากนี้ต้องค้นหากลไกสําคัญในการขับเคลื่อนรูปแบบ 3 ประสาน 4 เสา 9 บูรณาการ 1 ฐานราก:เงื่อนไขภายใต้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ให้เดินหน้าไปสู่การเป็นชุมชนประชารัฐที่มีความสุขอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ