การศึกษาปัญหาผลกระทบจากการรุกล้ำของน้ำเค็มในมิติทางสังคม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ของอำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยนี มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเกิดการรุกล้ำของน้ำเค็ม ศึกษาปัญหาผลกระทบจากการรุกล้ำของน้ำเค็มในมิติทางสังคม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม และศึกษาแนวทางแก้ไขปัญหาผลกระทบจากการรุกล้ำของน้ำเค็มในพื้นที่อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี ประชากรในการวิจัยครั้งนี คือ ประชาชนที่อาศัยอยู่ในเขตพื้ นที่ที่มีรายงานการเกิดปัญหาการรุกล้ำของน้ำเค็มอำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี 5 ตำบลประกอบด้วย ตำบลบ้านดุง ตำบลศรีสุทโธ ตำบลโพนสูง ตำบลบ้านชัยและตำบลนาค้า เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามกับกลุ่มตัวอย่างจำนวน 400 คน ผู้ให้ข้อมูลหลัก (Key Informants) จากหน่วยงานรัฐ ผู้นำชุมชน ประชาชน และผู้ประกอบการเกลือสินเธาว์ จำนวน 24 คน และการจัดประชุมกลุ่มย่อย (Focus Group) โดยมีตัวแทนจากภาคส่วนต่างๆ เข้าร่วม จ้านวน 30 คน ประกอบด้วย ผู้นำชุมชน เกษตรกร/ประชาชนผู้ได้รับผลกระทบ ผู้ประกอบการเกลือสินเธาว์ เกษตรตำบล พัฒนาชุมชนอำเภอบ้านดุง และผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผลที่ได้จากการศึกษามีดังนีการเกิดการรุกล้ำของน้ำเค็มในเขตพื้นที่อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี เกิดจาก 3 ปัจจัยสำคัญประกอบด้วย 1) ปัจจัยทางธรณีวิทยา คือ ลักษณะทางธรณีวิทยาของอ้าเภอบ้านดุงที่เป็นหน่วยหินเกลือ และหน่วยหินโคกกรวดซึ่งอยู่ชั้นบนสุดของกลุ่มหินโคราชโดยมีการไหลเวียนของน้ำบาดาลเป็นตัวกลางสำคัญในการละลาย และพาเกลือขึ้นมาสู่ชัันผิวดิน 2) ปัจจัยทางธรรมชาติ คือ การไหลบ่าของน้ำฝนเป็นตัวเร่งน้ำพาให้เกิดการแพร่กระจายของน้ำเค็ม และ 3) ปัจจัยจากการกระท้าของมนุษย์ คือ ปล่อยน้ำเค็มลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติส่งผลให้เกิดการแพร่กระจายของน้ำเค็มปัญหาผลกระทบจากการรุกล้ำของน้ำเค็ม อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี ประกอบด้วย ผลกระทบทางด้านสังคม คือ เกิดความขัดแย้งระหว่างผู้ผลิตเกลือกับผู้ที่ได้รับผลกระทบซึ่งสูญเสียโอกาสในการใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อการประกอบอาชีพ เกิดการเปลี่ยนแปลงวิถีการดำรงชีวิตของประชาชน เกิดการย้ายถิ่นฐานบ้านเรือนที่อยู่อาศัยไปอยู่ในพื้นที่อื่น ผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ คือ เกษตรกรไม่สามารถทำการเพาะปลูกพืชผักพืชผลทางการเกษตรอื่นๆ อาทิ ข้าว อ้อย ยางพาราและปาล์มน้ำมัน หรือทำการเพาะปลูกแล้วแต่ได้ผลผลิตไม่ดีท้าให้สูญเสียรายได้ ไม่สามารถจับสัตว์น้ำท้าการประมงทุกช่วง ฤดูไม่สามารถใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำธรรมชาติเพื่อการอุปโภคบริโภคได้ผลกระทบทางด้านสิ่งแวดล้อม คือ เกิดปัญหาแหล่งน้ำจืดตามธรรมชาติและน้ำใต้ดิน (บาดาล) มีสภาพเป็นน ้าเค็มหรือน้ำกร่อย เกิดการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศน์ทางดินทางน้ำ และสิ่งมีชีวิตจ้าพวกพืชและสัตว์น้ำแนวทางแก้ไขปัญหาผลกระทบจากการเกิดการรุกล้ำของน้ำเค็มในพื้นที่อำเภอบ้านดุง จังหวัด อุดรธานีประกอบด้วย 1) เร่งปลูกจิตสำนึกด้านความรับผิดชอบต่อสังคมให้กับผู้ประกอบการนำเกลือสินเธาว์โดยจะต้องค้านึงถึงประโยชน์ส่วนรวมเป็นที่ตั้งไม่มักง่ายเห็นแก่ตัว 2) ยกระดับเกลือบ้านดุงให้เป็นต้นแบบการบริหารจัดการที่ดี เป็นแหล่งผลิตเกลือที่ได้คุณภาพมาตรฐานเป็นมิตรต่อชุมชน และสิ่งแวดล้อม ผลักดันให้ก้าวไปสู่การเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชนซึ่งมีคุณลักษณะเฉพาะถิ่นและเป็นสิ่งบ่งชี ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications: GI) 3) หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องต้องคอยติดตาม ตรวจสอบควบคุมและบังคับใช้กฎหมายโดยเคร่งครัด ปฏิบัติหน้าที่ด้วยใจบริสุทธิ์และซื่อตรง ไม่ออกใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานหรือไม่ต่ออายุใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานกรณีที่ผู้ประกอบการเกลือไม่ปฏิบัติตามระเบียบข้อบังคับตามกฎหมาย 4) หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องต้องติดตามเฝ้าระวังปัญหาผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากการท้าเกลือเพื่อไม่ให้ปัญหานั นบานปลายและเกิดการแพร่กระจายของน ้าเค็ม ดินเค็มไปยังพื นที่เกษตรกรรมและพื นที่สาธารณะอื่นๆ 5) ก่อสร้างคันท้านบดินป้องกันน ้าเค็มรอบพื้นที่ท้าเกลือ เจาะบ่อระบายน้ำเค็มลงสู่ใต้ดิน เฝ้าระวังแผ่นดินทรุดตัว ขุดลอกสระเก็บน้ำจืด ขุดลอกล้าห้วยและ น้าดินขึ้นมาท้าคันท้านบเพื่อป้องกันน ้าเค็มไม่ให้ไหลลงสู่ล้าห้วยและเพื่อให้น ้าจืดจากด้านบนไล่น้ำเค็มออกไป 6) ต้องคอยติดตามเฝ้าระวังไม่ให้คันท้านบดินขาดหรือต่้าลง หากพบว่าคันท้านบดินช้ารุดต้องรีบท้าการซ่อมแซมให้อยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ 7) เกษตรกรชาวนา ชาวสวน ชาวไร่ต้องเปิดใจยอมรับและยอมที่จะปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตบางประการ อาทิเช่น ทดลองปลูกพืชทนเค็ม เลี้ยงสัตว์ในน้ำกร่อย เพื่อที่ทุกฝ่ายจะสามารถอยู่ร่วมกันได้โดยปราศจากความขัดแย้ง และอยู่อย่างถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน 8) ถ้าหากไม่สามารถป้องกันและแก้ไขปัญหาการรุกล้ำของน้ำเค็มในพื้นที่อำเภอบ้านดุงได้อย่างเป็นรูปธรรม ควรให้ผู้ซึ่งมีอำนาจสั่งยุติการท้าเกลือสินเธาว์ ไม่ให้มีการประกอบกิจการเกลือสินเธาว์โดยสินเชิงและถาวร เพื่อจะได้ยุติปัญหาการรุกล้ำของน้ำเค็มดินเค็มในอำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี