การประเมินระยะยาวของโครงการฟื้นฟูป่าชายเลนโดยใช้อนุกรมเวลาเทียม

บทคัดย่อ

ถึงแม้ว่าป่าชายเลนจะให้บริการทางด้านสิ่งแวดล้อมอันเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง ไม่ว่าจะเป็นการป้องกันชายฝั่ง ป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง กักเก็บคาร์บอน และเป็นที่อยู่อาศัยและหลบภัยให้แก่สัตว์น้ำแต่ป่าชายเลนก็ยังถูกทำลายอยู่ในปัจจุบันโดยการเปลี่ยนพื้นที่ป่าชายเลนไปเป็นพื้นที่เพื่อการเพาะเลี้ยงกุ้งนา กุ้งส่วนใหญ่ถูกทิ้งร้างเนื่องจากสาเหตุสำคัญคือ มีปริมาณของเสียที่เป็นพิษในปริมาณสูง ในประเทศไทย หน่วยงานภาครัฐมีหน้าที่รับผิดชอบในการฟื้นฟูพื้นที่น่ากุ้งที่ถูกทิ้งร้างให้กลับมาทำหน้าที่ในการให้บริการทางด้านสิ่งแวดล้อมได้อีกครั้ง มีการศึกษาหลายเรื่องที่อธิบายถึงความยากลำบากในการฟื้นฟูพื้นที่นากุ้งร้างและการศึกษาเกี่ยวกับการเติบโตและการพัฒนาของกล้าไม้ป่าชายเลน แต่การศึกษาถึงผลระยะยาวของการฟื้นฟูป่าชายเลนยังมีไม่มากนัก วัตถุประสงค์ของการศึกษาครั้งนี้คือ การศึกษาการพัฒนาระยะยาวของการฟื้นฟูป่าชายเลนที่ปลูกบนพื้นที่นากุ้งร้างโดยใช้อนุกรมเวลาเทียมซึ่งในที่นี้ก็คืออายุของป่าปลูกที่ต่างกัน โดยได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับการพัฒนาโครงสร้างของป่าปลูกและสมบัติดิน โดยดำเนินการศึกษาในพื้นที่ป่าชายเลนที่ปลูกฟื้นฟูบนพื้นที่นากุ้งร้างในบริเวณภาคตะวันออกของประเทศ ไทย ซึ่งได้ดำเนินเก็บข้อมูลในแปลงป่าปลูกที่ปลูกในปี 2545, 2547, 2550 และ 2551 นอกจากนี้ยังเก็บข้อมูลในแปลงป่าธรรมชาติและพื้นที่นากุ้งร้างที่ไม่ได้มีการฟื้นฟูโดยการปลูก ในแต่ละแปลงได้ดำเนินการวิเคราะห์สมบัติดินคือ total carbon, total nitrogen และ soil organic matter ข้อมูลปีปลูกในแต่ละแปลงได้จากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ใช้การสำรวจทางอากาศด้วยโดรนโดยทำการบินถ่ายภาพป่าปลูกจำนวน 4 ชั้นอายุ และป่าธรรมชาติการสำรวจทางอากาศด้วยวิธีนี้ทำให้สามารถคำนวณความสูงและขนาดของเรือนยอดของต้นไม้ในพื้นที่ศึกษา และได้ทำการสำรวจภาคสนามควบคู่ไปด้วย โดยการวางแปลงตัวอย่างขนาด 20 เมตร 20 เมตร จำนวน 3 แปลงต่อชั้นอายุ ทำการบันทึกชนิดพันธุ์ วัดขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง และความสูง ใช้สมการถดถอย (regression modeling) ในการประมาณระยะเวลาที่ต้องใช้ในการฟื้นฟูป่าชายเลนปลูกให้มีสภาพเข้าใกล้ป่าชายเลนธรรมชาติ ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า สมบัติดินของป่าชายเลนปลูกมีค่าเข้าใกล้ป่าชายเลนธรรมชาติด้วยอัตราที่เร็วกว่าลักษณะทางโครงสร้างของป่า หากพิจารณาถึงการเปลี่ยนแปลงของสมบัติดินในดินชั้นบนระยะเวลาที่จะทำให้สมบัติดินในแปลงป่าปลูกมีสมบัติใกล้เคียงกับป่าธรรมชาติจะใช้เวลาประมาณ 20-25 ปีส่วนโครงสร้างของป่าปลูกจะมีลักษณะใกล้เคียงกับป่าธรรมชาติจะใช้เวลาประมาณ 35 ปีในปัจจุบันวิธีการที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลจากภาพถ่ายทางอากาศที่ได้จากโดรนกับข้อมูลจากการวางแปลงจากการสำรวจภาคสนามยังไม่สามารถซ้อนทับกันได้อย่างดีนัก อัลกอริทึมที่ใช้ในการคำนวณความหนาแน่นและขนาดเรือนยอดของต้นไม้ (crown delineation algorithm) ซึ่งพัฒนาขึ้นระหว่างการดำเนินงานโครงการวิจัยนี้ จะต้องมีการปรับปรุงและพัฒนาต่อเนื่อง ปัญหาที่สำคัญของการวิเคราะห์นี้คือ การสร้างแบบจำลอง Digital Terrain Model ภายใต้เรือนยอดของพรรณไม้ป่าชายเลนทำให้เกิดความคลาดเคลื่อน และปัญหาที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือการจำแนกชนิดพันธุ์ไม้ป่าชายเลนจากภาพถ่ายที่ได้จากโดรน

คำสำคัญ