โครงการศึกษาแนวทางจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูง

บทคัดย่อ

การพัฒนาโครงการรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูง ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่ในทางบวก ส่งผลให้พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ หากพื้นที่นั้น ๆ ยังไม่มีความพร้อมในการรองรับการพัฒนาดังกล่าว จะส่งผลกระทบต่อเมือง โดยเฉพาะความขัดแย้งระหว่างอุปสงค์ และอุปทานที่อยู่อาศัย หรือการพัฒนาที่อยู่อาศัยที่ไม่สอดคล้องกับบริบทเมืองในแต่ละบริบทของพื้นที่ ทั้งนี้เพื่อเป็นการเตรียมการรองรับการพัฒนาควบคู่ไปกับการก่อสร้างรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูง ทางการเคหะแห่งชาติจึงให้มีการศึกษาโครงการเพื่อวางแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวทางรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูงที่สอดคล้องกับบริบทเมือง โดยมีวัตถุประสงค์ที่มุ่งยกระดับคุณภาพชีวิตของประชากรกลุ่มเป้าหมาย ทั้งการพัฒนาเมืองและที่อยู่อาศัยให้ดีขึ้นพร้อมในการรองรับการพัฒนาที่เกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากการศึกษา ทางผู้วิจัยได้ทำการคัดเลือกพื้นที่ที่เหมาะสมต่อการพัฒนา โดยพิจารณาจากความสำคัญและเร่งด่วนในการพัฒนา คือ โครงการรถไฟฟ้าความเร็วสูง ที่สามารถพิจารณาได้ว่าจะเป็นโครงการที่ส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงเมืองมากที่สุด นำมาทำการคัดเลือกสถานีรถไฟที่มีโครงการรถไฟฟ้าความเร็วสูงผ่าน ให้ค่าคะแนนโดยใช้เกณฑ์การคัดกรองเบื้องต้น เกณฑ์การคัดกรองปานกลาง จนเหลือพื้นที่ที่มีศักยภาพ 5 พื้นที่ จากนั้นจึงจัดการประชุมในพื้นที่ทั้ง 5 พื้นที่ เพื่อคัดเลือกพื้นที่ที่เหมาะสมที่สุด ซึ่งจากการประชุมในพื้นที่พบว่า สถานีรถไฟหัวหินมีความเหมาะสมในการพัฒนามากที่สุด แต่จากการประชุมและปรึกษากับทางเคหะแห่งชาติ พบว่า แม้ว่าพื้นที่สถานีรถไฟหัวหินจะเหมาะสมจากการคัดเลือกมากที่สุด แต่มีปัญหาเรื่องของกรรมสิทธิ์ที่ดิน จึงได้ข้อสรุปให้เลือกพื้นที่ของสถานีรถไฟลาดกระบัง บริเวณโครงการเคหะร่มเกล้า ซึ่งมีคะแนนเป็นอันดับรองลงมา ให้พื้นที่ที่เหมาะสมต่อการพัฒนาต่อไป พื้นที่บริเวณโครงการร่มเกล้าประกอบไปด้วยพื้นที่ของการเคหะแห่งชาติหลายแปลง โดยมีพื้นที่ที่แยกออกกันเป็น 3 ส่วน ซึ่งโดนแบ่งโดยถนนกรุงเทพ – กรีฑา และคลองหนึ่ง การออกแบบพื้นที่จึงทำการแบ่งบทบาทและลำดับเมืองตามตาม The Transect Codes กำหนดพื้นที่และกิจกรรมทางเศรษฐกิจเพื่อเป็นบทบาทหลักหลักของพื้นที่โครงการ ออกแบบและวางผังตามแนวคิดและเกณฑ์การเติบโตอย่างชาญฉลาด (Smart Growth) ความเป็นผู้นำด้านการออกแบบพลังงานและสภาวะแวดล้อมระดับย่าน (LEED-ND) และการพัฒนาพื้นที่รอบสถานีขนส่งมวลชน (Transit-Oriented Development) เพื่อให้พื้นที่โครงการเกิดความคุ้มค่าทั้งด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน การลงทุน และเศรษฐกิจมากที่สุด ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากการศึกษา คือ ทราบลำดับความสำคัญของการพัฒนาที่อยู่อาศัยในพื้นที่บริเวณต่าง ๆ ตามพื้นที่ตามแนวรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูง และการเคหะแห่งชาติได้รับแนวทางการพัฒนาที่อยู่อาศัยในพื้นที่ที่มีศักยภาพ สามารถนำมาวางแผนเตรียมการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูงได้อย่างมีประสิทธิภาพในอนาคต ผลของการศึกษานี้เป็นแนวทางในการศึกษาการออกแบบเมือง จากผลกระทบของการพัฒนาโครงการรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูง โดยคาดว่าพื้นที่ที่มีโครงการพัฒนาผ่านจะต้องมีการพัฒนาเกิดกับเมืองไม่มากก็น้อย โดยศึกษาการออกแบบตามแนวคิดการพัฒนาพื้นที่รอบสถานีขนส่งมวลชน (Transit Oriented Development : TOD) และประยุกต์แนวคิดในการออกแบบการเติบอย่างชาญฉลาด (Smart Growth) การแบ่งบทบาทหน้าที่เมือง (The Transect) รวมไปถึงรายละเอียดในการออกแบบเมือง คือ ถนนสมบูรณ์ (Complete Streets) เพื่อนำมาออกแบบเป็นรายละเอียดแนวคิดการออกแบบเมืองในปัจจุบัน แต่ในการประยุกต์ต้องคำนึงถึงบริบทของพื้นที่เป็นสำคัญ เพราะอาจจะส่งผลต่อการดำเนินชีวิตของประชาชนในพื้นที่ทำให้การดำเนินชีวิตเปลี่ยนไป รายละเอียดของการออกแบบพื้นที่ในการศึกษานี้จึงเหมาะสมสำหรับพื้นที่เมืองที่กำลังจะขยายตัว ในส่วนของพื้นที่ที่มีความหนาแน่นน้อยจะต้องทำการศึกษาข้อมูลประกอบการในแนวคิดมาใช้เพิ่มเติมอย่างละเอียดต่อไป

คำสำคัญ