การพัฒนาสื่อการเรียนรู้ และออกแบบผลิตภัณฑ์สินค้าที่ระลึกเชิงภูมิปัญญาท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จังหวัดพิษณุโลก

บทคัดย่อ

การพัฒนาสื่อการเรียนรู้ และออกแบบผลิตภัณฑ์สินค้าของที่ระลึกเชิงภูมิปัญญาท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จังหวัดพิษณุโลก มีวัตถุประสงค์ของการวิจัยคือ 1) เพื่อพัฒนาสื่อการเรียนรู้ พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จังหวัดพิษณุโลก 2) เพื่อออกแบบผลิตภัณฑ์สินค้าของที่ระลึกเชิงภูมิปัญญาท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จังหวัดพิษณุโลก และ 3) เพื่อประเมินความพึงพอใจสื่อการเรียนรู้ และการออกแบบผลิตภัณฑ์สินค้าของที่ระลึกเชิงภูมิปัญญาท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จังหวัดพิษณุโลก จากกลุ่มเป้าหมาย กระบวนการวิจัยทำการเก็บข้อมูลในส่วนการศึกษา โดยทำการศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากแหล่งพื้นที่ ที่สามารถสะท้อนเอกลักษณ์และสร้างความดึงดูดให้แก่นักท่องเที่ยวจะที่เข้ามาเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ และเกิดการเรียนรู้ภูมิปัญญาวัฒนธรรมท้องถิ่น เริ่มจากการกำหนดแนวคิด ได้มาจากตราสัญลักษณ์ของพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี โดยตราสัญลักษณ์ของพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวีนั้นได้มาจากรูปทรงของเฉลว โดยในอดีตภาคกลางใช้เฉลวเป็นเครื่องบอกด่านเก็บภาษีอากรทางถ้าเห็นความเชื่อเฉลวเป็นสัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์บ่งบอกถึงเขตหวงห้ามเขตป้องกันสิ่งชั่วร้ายสิ่งไม่ดี ซึ่งชาวบ้านจะนำเฉลวมาประกอบพิธีเกี่ยวกับความเชื่อและงานบุญต่างๆ ผู้วิจัยได้ออกแบบร่างผลิตภัณฑ์ทั้งหมด จากการร่างแบบและปรับปรุงแบบการออกแบบสื่อการเรียนรู้พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวีจังหวัดพิษณุโลกบันดาลใจจากเฉลว เป็นการสร้างการรับรู้เบื้องต้นเพื่อให้เกิดการจำจดพิพิธภัณฑ์ และนำมาประยุกต์ลวดลายให้สอดแทรกในป้ายข้อมูลการให้ความรู้ในส่วนต่างๆ ของพื้นที่ทั้งหมด ตลอดจนรวมถึงบัตรเข้าชมที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ต่อได้โดยการขั้นหนังสือ และในส่วนของผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกกำหนดแนวคิด ได้มาจากผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่อยู่ภายในพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี เช่น ของเล่นไทยโบราณ และม้านั่งควายไทยที่เป็นเอกลักษณ์ของพิพิธภัณฑ์ โดยนำมาตัดทอน และจัดวางเพื่อให้เกิดเป็นลวดลายบนของที่ระลึกของพิพิธภัณฑ์ ให้มีความทันสมัยและน่าดึงดูดต่อนักท่องเที่ยว ผู้วิจัยได้ออกแบบร่างผลิตภัณฑ์ทั้งหมด โดยผู้วิจัยทำการออกแบบลวดลายบนผลิตภัณฑ์เพื่อเป็นต้นแบบในการจัดจำหน่าย จำนวน 5 ผลิตภัณฑ์ด้วยกัน คือ เสื้อ หมวก สมุด แก้วน้ำ และผ้าพันคอ ซึ่งแต่ละประเภทผลิตภัณฑ์จะมีการจัดวางลวดลายที่แตกต่างกันออกไป และประเภทละหลากหลายรูปแบบ ทำการทดสอบกลุ่มนักท่องเที่ยวที่เข้ามาเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ประเมินความพึงพอใจสื่อการเรียนรู้ และการออกแบบผลิตภัณฑ์สินค้าของที่ระลึกเชิงภูมิปัญญาท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จังหวัดพิษณุโลก จำนวน 400 คน ผลของการศึกษาความพึงพอใจพบว่า ความพึงพอใจโดยรวมของป้ายให้ข้อมูล อยู่ในระดับมาก (x? = 4.09) ความพึงพอใจโดยรวมของแผ่นพับ อยู่ในระดับมาก (x? = 4.13) ความพึงพอใจโดยรวมของบัตรเข้าชม อยู่ในระดับมาก (x? = 4.11) และในส่วนของผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกด้านการใช้งาน อยู่ในระดับมาก (x? = 4.18) ด้านความงาม มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก (x? = 4.17) เพื่อการเป็นพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในส่วนของสื่อการให้ข้อมูล และการออกแบบผลิตภัณฑ์ และบรรจุภัณฑ์สินค้าของที่ระลึกเชิงภูมิปัญญาท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จังหวัดพิษณุโลก เพื่อให้เป็นประโยชน์ต่อการรองรับนักท่องเที่ยวในเชิงข้อมูลการเรียนรู้แสดงวิถีพื้นบ้านของชาวเมืองพิษณุโลก และภาคเหนือตอนล่าง และเป็นการดึงดูดนักท่องเที่ยวเข้ามาเยี่ยมชมให้พิพิธภัณฑ์ก่อเกิดรายได้ เพื่อการคงอยู่ของพิพิธภัณฑ์ เพื่อการเกิดประโยชน์ต่อการเรียนรู้วัตถุทางวัฒนธรรม ศิลปะภูมิปัญญาพื้นถิ่นที่เก่าแก่ทรงคุณค่า ทั้งยังสามารถส่งเสริม และอนุรักษ์พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านนี้ให้เป็นมรดกทางการศึกษาให้คงอยู่คู่จังหวัดพิษณุโลก ตลอดจนเผยแพร่ขุมทรัพย์ทางประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาไทย ให้กว้างขวางเป็นมรดกตกทอดสืบไป

คำสำคัญ