การพัฒนาและเพิ่มมูลค่าภูมิปัญญางานพุทธศิลป์จังหวัดแพร่

บทคัดย่อ

งานวิจัยเรื่อง “การพัฒนาและเพิ่มมูลค่าภูมิปัญญางานพุทธศิลป์จังหวัดแพร่” ในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ ๑) เพื่อพัฒนาการออกแบบและเพิ่มมูลค่าภูมิปัญญางานพุทธศิลป์ จังหวัดแพร่ ๒) เพื่อถ่ายทอดและพัฒนาทักษะงานสล่าพุทธศิลป์รุ่นเยาว์ จังหวัดแพร่ เป็นงานวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยผสานวิธีวิจัย ๒ แบบ คือ (๑) วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยการศึกษาเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เป็นองค์ความรู้เกี่ยวกับการสร้างสรรค์งานพุทธศิลป์ร่วมสมัย แบบสัมภาษณ์และการศึกษาภาคสนามเกี่ยวกับบริบทของชุมชนในพื้นที่ จังหวัดแพร่ และ (๒) การวิจัยเชิงปฏิบัติการ เป็นกระบวนการพัฒนาและเพิ่มมูลค่าภูมิปัญญางานพุทธศิลป์ด้านปฏิมากรรมในจังหวัดแพร่ คือ การพัฒนาการออกแบบและเพิ่มมูลค่างานพุทธศิลป์ธรรมมาสก์เมืองแป้ ตุงกระด้าง บุษบก และการแกะสลักพระพุทธรูปไม้ โดยมีอัตลักษณ์แบบร่วมสมัย เพื่อเผยแพร่และสร้างพื้นที่สาธารณะเพื่อพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ทางภูมิปัญญาพุทธศิลป์ให้เกิดคุณค่าสู่มูลค่าทางภูมิปัญญาในฐานะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ผลการวิจัยพบว่า ๑. การพัฒนาการออกแบบและเพิ่มมูลค่าภูมิปัญญางานพุทธศิลป์จังหวัดแพร่ถูกออกแบบมาจากองค์ความรู้งานพุทธสิลป์ในล้านนาที่มีการสืบทอดมาอย่างเป็นระบบ มีความหลากหลายและคล้ายคลึงกับอาณาจักรหริภุญชัย-เชียงแสน และอาณาจักรสุโขทัย ส่งผลให้งานพุทธศิลป์จังหวัดแพร่ มีการออกแบบสอดคล้องกับคติความเชื่อทางพระพุทธศาสนาที่เกิดจากแรงศรัทธาของช่างสล่าที่มีต่อพระพุทธศาสนา และยังแฝงวัฒนธรรมประเพณีของท้องถิ่นด้วย เป็นการบ่งบอกถึงเอกลักษณ์เฉพาะ ดังนั้น จากการศึกษาครั้งนี้ พบว่า การสร้างธรรมาสน์ บุษบก ตุงกระด้าง และพระพุทธรูปไม้แกะสลัก ล้วนเริ่มต้นมาจากความเชื่อและความศรัทธาในทางพระพุทธศาสนา ที่สอดคล้องกับวิถีการดำเนินชีวิตของสังคมนำมาสู่การสร้างสรรค์งานพุทธศิลป์อันล้ำค่าและเป็นอัตลักษณ์ของคนชุมชน ซึ่งธรรมาสน์ บุษบก ตุงกระด้าง และพระพุทธรูปไม้แกะสลักนั้น นับเป็นหนึ่งในปัจจัยที่สำคัญของชาวจังหวัดแพร่ ที่นับถือสิ่งเหล่านี้เป็นเครื่องบูชาในทางพระพุทธศาสนา นอกจากนี้ยังเป็นการสะท้อนให้เห็นถึงพัฒนาการภูมิปัญญาของคนในท้องถิ่นต่าง ๆ เช่น กลุ่มชน กลุ่มชาติพันธ์ที่อาศัยอยู่ทั่วพื้นที่จังหวัดแพร่ ที่ปรากฎมาในลวดลายบนธรรมาสน์ บุษบก ตุงกระด้าง และพระพุทธรูปไม้แกะสลัก และยังเป็นการถ่ายทอดภูมิปัญญาหรือองค์ความรู้จากช่างสล่าในแต่ละยุคสมัยผสมผสานกับความเชื่อด้านศาสนา สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ประเพณีและวัฒนธรรม นำไปสู่การสร้างสรรค์ ออกแบบ ประดิษฐ์เป็นลวดลายต่าง ๆ บนธรรมาสน์ บุษบก ตุงกระด้าง และพระพุทธรูปไม้แกะสลัก ได้สะท้อนให้เห็นถึงความเป็นอัตลักษณ์แต่ละบุคคลหรือแต่ละพื้นที่ ในการอาศัยอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับคน คนกับธรรมชาติ และคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติได้เป็นอย่างดี ๒. การถ่ายทอดและพัฒนาทักษะงานสล่าพุทธศิลป์รุ่นเยาว์จังหวัดแพร่ จะนำไปสู่การพัฒนากระบวนการเชิงปฏิบัติการ โดยมีรูปแบบและกระบวนการถ่ายทอดและพัฒนาทักษะของงานสล่าโดยใช้วิธีการเชิงระบบในการสังเคราะห์ รูปแบบและกระบวนการถ่ายทอดและพัฒนาทักษะงานสล่ารุ่นเยาว์ ได้แก่ ๑) ปัจจัยนำเข้า การกำหนดเป้าหมายในการพัฒนาทักษะงานสล่าพุทธศิลป์รุ่นเยาว์ ได้แก่ (๑) การทำธรรมาสน์เมืองแป้ (๒) ตุงกระด้าง (๓) บุษบก (๔) พระพุทธรูปไม้แกะสลัก ๒) กระบวนการ ได้แก่ การกำหนดชิ้นงานพุทธศิลป์ การสร้างแรงจูงใจในการเรียนรู้ของสล่ารุ่นเยาว์ ๓) ผลผลิต ทักษะการผลิตชิ้นงานแต่ละชิ้นงานสร้างความสวยงามและความคงทนให้แก่ชิ้นงานแต่ละชิ้นของสล่าพุทธศิลป์รุ่นเยาว์ ๔) การควบคุม การตรวจสอบควบคุมการปฏิบัติงานการเรียนรู้ของสล่าพุทธศิลป์รุ่นเยาว์ ๕) ข้อมูลย้อนกลับ เป็นการนำข้อมูลของสล่าพุทธศิลป์รุ่นเยาว์จากการแสดงความคิดเป็นในผลงานที่แสดงถึงความบพพร่องของการปฏิบัติงานมาวิเคราะห์และปรับปรุงแก้ไขในส่วนที่บกพร่องให้มีความสมบูรณ์มากยิ่งขึ้น ดังนั้น รูปแบบและกระบวนการถ่ายทอดและการพัฒนาทักษะงานสล่าพุทธศิลป์ของช่างพุทธศิลป์ จังหวัดแพร่ ต้องอาศัยความสนใจของแต่ละบุคคลเป็นพื้นฐาน เพื่อการผลิตชิ้นงานที่มีความประณีตมากยิ่งขั้น และทักษะด้านงานพุทธศิลป์ก็ต้องอาศัยความสนใจของผู้เรียนเป็นสำคัญในการผลิต งานพุทธศิลป์เกิดขึ้นได้เพราะความสนใจใฝ่รู้ใฝ่เรียนของตนเอง และการสนับสนุนจากผู้ที่มีความรู้ในเรื่องนั้นช่วยเสริมสร้างให้มีทักษะในการปฏิบัติเพื่อให้ได้ผลงานที่มีคุณภาพ

คำสำคัญ