อัตลักษณ์แห่งชาติที่นำเสนอในพิพิธภัณฑ์: การศึกษาเปรียบเทียบ ๕ ประเทศสมาชิกผู้ก่อตั้งอาเซียน

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ โครงการวิจัยนี้ศึกษาเปรียบเทียบอัตลักษณ์แห่งชาติของสมาชิกผู้ก่อตั้งอาเซียนคือ ประเทศไทย สิงคโปร์ อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ และมาเลเซีย ที่นำเสนอผ่านการจัดแสดงนิทรรศการในพิพิธภัณฑ์สำคัญๆในประเทศเหล่านี้โดยใช้ทฤษฎีทางวัฒนธรรมศึกษา (Cultural Studies) มาช่วยในการวิเคราะห์ โดยอัตลักษณ์แห่งชาติในงานวิจัยนี้มีความหมายกว้างครอบคลุมลักษณะร่วมทางสังคมและวัฒนธรรมของชาติ เช่น ประวัติศาสตร์ชาติ ศิลปะแขนงต่างๆ การแต่งกาย ชาติพันธุ์ กิจกรรมทางสังคมและเศรษฐกิจ โดยการวิเคราะห์หยิบยกภาพตัวแทนเด่นบางภาพตัวแทนขึ้นมานำเสนอ ผลการศึกษาพบว่า กรณีของประเทศสิงคโปร์และฟิลิปปินส์ มีจุดร่วมของการนำเสนออัตลักษณ์แห่งชาติในการนำเสนอเรื่องราวของสงครามโลกครั้งที่ 2 ประสบการณ์และความทรงจำเกี่ยวกับสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ประเทศสิงคโปร์และฟิลิปปินส์มีร่วมกัน แต่แตกต่างกันในรายละเอียดและการให้ความหมายของสงครามที่มีต่อสังคมของตนเอง พิพิธภัณฑ์แห่งชาติสิงคโปร์ได้ซ่อนความขมขื่น ความทุกข์ยากของสงครามไว้ด้วยกลวิธีการสร้างอุปมาอุปไมยด้วยวัตถุและเทคนิคการจัดแสดง สิ่งที่สิงคโปร์ต้องการสื่อสาร คือ อัตลักษณ์ของสิงคโปร์และชาวสิงคโปร์ที่มีความอดทน มีความสามารถในการปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ๆ และไม่ว่าจะประสบความทุกข์ยากอย่างไร ส่วนพิพิธภัณฑ์แห่งชาติฟิลิปปินส์มีห้องจัดแสดงภาพวาดภายใต้โครงเรื่องสงครามโลกครั้งที่ 2 ภาพวาดที่จัดแสดงเน้นความโหดร้ายของสงครามและประสบการณ์เชิงลบของชาวฟิลิปปินส์ต่อสงคราม กองทัพและทหารญี่ปุ่น การจัดแสดงดังกล่าวเป็นการผลิตซ้ำเกี่ยวกับความทรงจำของสงคราม ที่ได้รับการใช้เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างอัตลักษณ์แห่งชาติฟิลิปปินส์ที่มีมาตั้งแต่ฟิลิปปินส์ได้รับเอกราช และเป็นการผลิตซ้ำอัตลักษณ์แห่งชาติเกี่ยวกับการเขียนและการนำเสนอประวัติศาสตร์แห่งชาติในพื้นที่สาธารณะที่เน้นประเด็นเกี่ยวกับดร่ามาและความตาย ในประเทศไทย นิทรรศการถาวรที่จัดแสดงในปัจจุบันของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติและมิวเซียมสยาม มีความสอดคล้องและช่วยเสริมกันและกันในการสร้างภาพตัวแทนของอัตลักษณ์แห่งชาติของประเทศไทย โดยเน้นการจัดแสดงวัตถุทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ศิลปะที่เน้นความรุ่งเรืองของชาติไทยที่มีมายาวนานกว่าพันปี โดยเน้นความเชื่อมโยงของโบราณวัตถุที่ได้รับอิทธิพลของวัฒนธรรมอินเดีย และพัฒนาการของอาณาจักรบนผืนแผ่นดินไทยที่มาตั้งแต่อดีต นิทรรศการถาวรชุดปัจจุบันของมิวเซียมสยามที่เรียกว่า “ถอดรหัสไทย” ถือได้ว่าเป็นการสร้างภาพตัวแทนของประวัติศาสตร์ความเป็นมาของอัตลักษณ์ไทยให้เป็นรูปธรรม ส่วนประเทศอินโดนีเซีย การนำเสนอภาพตัวแทนอัตลักษณ์แห่งชาติของอินโดนีเซียที่เสนอในมิวเซียมทั้งสามแห่งในกรุงจาร์กาตาร์ คือ ในมิวเซียมแห่งชาติ โมนาสมิวเซียม และที่แกลลอรี่แห่งชาติต่างมีส่วนเสริมเติมเต็มกันในฐานะที่เป็นการสร้างความลึกให้กับอัตลักษณ์แห่งชาติอินโดนีเซีย มิวเซียมแห่งชาติเน้นอัตลักษณ์ของความเจริญของดินแดนอินโดนีเซียสมัยโบราณที่เป็นที่พำนักของมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์และสมัยประวัติศาสตร์ รวมทั้งความเป็นอินโดนีเซียดั้งเดิมที่เป็นธรรมชาติ (organic) แบบอินโดนีเซีย ส่วนโมนาสมิวเซียม มีการนำเสนออัตลักษณ์ความเป็นอินโดนีเซียผ่านอุดมการณ์และความเป็นไปทางการเมืองสำคัญๆ ที่เน้นผู้นำ และความชอบธรรมทางการเมือง ในแกลลอรี่แห่งชาติทีจาการ์ตาร์ ให้ความสำคัญกับภาพวาดของราเดน ซาเลที่ถือเป็นการต่อต้านระบบอาณานิคมด้วยภาพวาด กรณีประเทศมาเลเซีย มิวเซียมแห่งชาติมาเลเซียเป็นมิวเซียมประวัติศาสตร์ที่นำเสนออัตลักษณ์ความเป็นมาเลเซียปัจจุบันผ่านการจัดแสดงแสดงความเป็นมาของประเทศมาเลเซียและประวัติของดินแดนที่เป็นประเทศมาเลเซียในปัจจุบัน เน้นพัฒนาการอาณาจักรมาเลย์ในฐานะเป็นตัวแทนความรุ่งเรืองของชาติมาเลเซีย และการนำเสนอภาพตัวแทนของประเทศมาเลเซียในฐานะเป็นสังคมหลากชาติพันธุ์ ที่มีความซับซ้อนและไม่เท่าเทียมกันของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ

คำสำคัญ