พัฒนารูปแบบการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุโรคหลอดเลือดสมองภายหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการเข้าถึงบริการของผู้สูงอายุโรคหลอดเลือดสมองระยะ ยาว (long term care) ภายหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล 2) ศึกษาผลลัพธ์ทางสุขภาพผู้สูงอายุโรค หลอดเลือดสมองที่ได้รับการดูแลระยะยาวจากสถานบริการและชุมชน 3) ถอดบทเรียนการได้รับบริการของ ผู้สูงอายุโรคหลอดเลือดสมองระยะยาว (long term care) ภายหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล และส่ง ต่อไปยังสถานบริการและชุมชน ในระบบหลักประกันสุขภาพ 4) สรุปและเสนอแนะแนวทางการพัฒนา รูปแบบการดูแลระยะยาว (long term care) สำหรับผู้สูงอายุโรคหลอดเลือดสมอง ที่สอดคล้องกับบริบท ของเขตบริการสุขภาพที่ 6 การศึกษานี้อาศัยระเบียบวิธีในการเก็บข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ ดังนี้ 1) เก็บข้อมูลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดในสมองที่ถูกจำหน่ายจากโรงพยาบาลและมีภูมิลำเนาในจังหวัดตัวอย่าง ติดตามผู้ป่วยเพื่อสัมภาษณ์เพื่อประเมินการเข้าถึงบริการดูแลระยะยาว และประเมินสมรรถภาพทางกาย ของผู้ป่วยโดยใช้เครื่องมือ Barthel index ประเมินคุณภาพชีวิต (Quality of life) โดยใช้ WHO ฉบับย่อ และภาวะสุขภาพ (Health status) 2) ศึกษาการดำเนินงานบริการของผู้สูงอายุโรคหลอดเลือดสมองระยะ ยาว (long term care) ภายหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล ของโรงพยาบาลในจังหวัดตัวอย่าง รวมถึง สัมภาษณ์และสนทนากลุ่มบุคลากรที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษา จากข้อมูลการถอดบทเรียนพื้นที่กรณีศึกษาใน การจัดบริการดูแลระยะยาวฯ ของโรงพยาบาล พบว่า รูปแบบการจัดบริการขึ้นอยู่กับการบริหารจัดการของ แต่ละจังหวัด การประเมินผลลัพธ์ทางสุขภาพ การเตรียมพร้อมผู้ป่วยและญาติก่อนจำหน่ายขึ้นกับแต่ละแห่ง เน้นเชิงปริมาณมากกว่าเชิงคุณภาพ การกำหนดมาตรฐานการดูแลเน้นการดูแลโรคเรื้อรังมากกว่าการฟื้นฟู สมรรถภาพผู้ป่วย การนำข้อมูลที่จะใช้ปรัปรับปรูปแบบบริการแตกต่างกัน โดยจังหวัดที่มี care manager for Stroke มีการบริหารจัดการ การกำหนดเป้าหมายการดูแลระยะยาว และผลลัพธ์ทางสุขภาพของ ผู้ป่วย การกำหนดมาตรฐานการดูแล การติดตามประเมินผลและนำข้อมูลมาปรับปรงรูปแบบการให้บริการที่ ดีกว่า รวมถึงมีเครือข่ายการดูแลที่เข้มแข็ง มีระบบรายงานและฐานข้อมูลผู้ป่วยระดับจังหวัดที่มี ประสิทธิภาพ แต่การพัฒนาในปัจจุบันครอบคลุมเครือข่ายระดับจังหวัดเท่านั้น ยังไม่ครอบคลุมทั้งเขต บริการสุขภาพ ดังนั้นควรมีการแนวคิดระบบการดูแลผู้ป่วยระยะยาวภายหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล ให้ชัดเจน เพื่อให้สามารถดูแลระยะยาวแก่ผู้ป่วยอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล เป็นการป้องกัน ภาวะแทรกซ้อนหรือความพิการ และเพิ่มคุณภาพชีวิตแก่ผู้ป่วยด้วย ส่วนการศึกษาผลลัพธ์การดูแลระยะ ยาวภายหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาลของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดในสมองที่เป็นตัวอย่างของการศึกษา ครั้งนี้มีจำนวน 290 ในจังหวัดระยองและจังหวัดชลบุรี โดยในภาพรวม ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย คิดเป็นร้อยละ 53 มีอายุเฉลี่ย 64.4 ปี จำนวนวันนอนเฉลี่ย ใน Stroke unit 2.6 วัน ผู้ป่วยร้อยละ 84.5 ได้รับบริการ กายภาพบำบัดก่อนกลับบ้าน และได้รับการประมินสนสมรรถภาพ (Activity of Daily Living: ADL) ร้อยละ 100 เพื่อใช้ในการติดตามประเมินผลลัพธ์ในการดูแลต่อเนื่อง โดยแผนการดูแลต่อเนื่องของโรงพยาบาลที่ รักษาผู้ป่วยก่อนจำหน่ายส่วนใหญ่ร้อยละ 81 นัดผู้ป่วป่วยมารับบริการที่แผนกผู้ป่วยนอก มีร้อยละ 35 ที่ได้ส่ง ตัวให้ไปรับการรักษาต่อที่โรงพยาบาลหรือรพ.สต. ใกล้บ้าน และร้อยละ 81 มีการส่งข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ สาธารณสุขมาให้บริการหรือเยี่ยมบ้าน เมื่อผู้ป่วยจำหน่ายออกจากโรงพยาบาลแล้ว พบว่า ร้อยละ 53.5 ของผู้ป่วยรายงานว่ามีนักกายภาพบำบัดมาทำกายภาพบำบัดให้ที่บ้าน โดยการมาเยี่ยมบ้านร่วมกับพยาบาลหรือเจ้าหน้าที่ทางสาธารณสุข และคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองภายหลังจำหน่ายอกจอกจาก โรงพยาบาลโดยรวมอยู่ในระดับกลาง คิดเป็นร้อยละ 61 โดยคุณภาพชีวิตด้านสัมพันธภาพมีระดับไม่ดีมาก ที่สุดร้อยละ 25.5 จากผลการศึกษานี้ที่ค้นพบว่าการมีรูปแบบการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุโรคหลอด เลือดสมองภายหลังจำหน่ายออกจากโรงพยาบาลที่มีประสิทธิภาพ สามารถขยายผลโดยการนำรูปแบบการ จัดบริการดูแลระยะยาวในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนี้ไปใช้ประโยชน์ในระดับจังหวัดและระดับประเทศได้ เพื่อให้ผลลัพธ์ทางสุขภาพของผู้ป่วยและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยดีขึ้นอย่างชัดเจน ผู้วิจัยได้จัดทำข้อเสนอเพื่อ เป็นแนวทางการพัฒนารูปแบบการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุโรคหลอดเลือดสมอง ดังนี้ 1) ควรกำหนด นโยบาย ให้โรงพยาบาลจังหวัดทุกแห่งมี Care Manager for Stroke และโรงพยาบาลชุมชนทุกแห่งมีนัก กายภาพบำบัด เนื่องจากเป็นปัจจัยหลักและเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนารูปแบบบบริการดูแลระยะยาวหลัง จำหน่ายผู้ป่วยออกจากโรงพยาบาลได้อย่างมีผลลัพธ์ที่มีประสิทธิภาพ และเพิ่มเข้าถึงบริการของผู้ป่วยได้ 2) พัฒนารูปแบบการดูแลระยะยาวต่อเนื่องที่บ้าน โดยนำรูปแบบการดูแลระยะยาวที่มีประสิทธิภาพ มา พัฒนาระบบบริการดูแลระยะกลางและระยะยาวให้มีความชัดเจนให้เป็นรูปธรรม รวมทั้งพัฒนามาตรฐาน การจัดรูปแบบบริการ โดยกำหนดเป้าหมายผลลัพธ์ และระยะเวลาในการให้บริการ โปรแกรมการดูแลตาม ความเหมาะสมให้เป็นที่ยอมรับ 3) ควรพัฒนาระบบฐานข้อมูลที่ใช้มาตรฐานเดียวกัน ทั้งจังหวัดและ ประเทศ ที่สะท้อนผลลัพธ์การให้บริการ เพื่อการนำข้อมูลมาใช้ในการพัฒนาในประเด็นการดูแลที่สำคัญและ ส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้รับบริการ 4) ควรสนับสบสนด้านกระบวนการพัฒนาคุณภาพมาตรฐานของการ บริการดูแลระยะยาวในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่เป็นรูปธรรม โดยมุ่งเน้นที่ผลลัพธ์การมีความสามารถ พึ่งพาตนเองได้ในการดำรงชีวิตและคุณภาพชีวิตที่ดี

คำสำคัญ