รูปแบบกระบวนการบริหารงบประมาณที่มีประสิทธิภาพของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการภายใต้กรอบมาตรฐานการควบคุมภายใน ของหน่วยงานภาครัฐ

บทคัดย่อ

บทสรุปผู้บริหาร การวิจัยเรื่อง รูปแบบกระบวนการบริหารงบประมาณที่มีประสิทธิภาพของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ภายใต้กรอบมาตรฐานการควบคุมภายในของหน่วยงานภาครัฐ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสภาพการบริหารงบประมาณของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ และพัฒนารูปแบบกระบวนการบริหารงบประมาณที่มีประสิทธิภาพของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ภายใต้กรอบมาตรฐานการควบคุมภายในของหน่วยงานภาครัฐ ซึ่งเป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Method Approach) ระหว่างระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ และดำเนินการวิจัยตามระเบียบวิธีการวิจัย โดยสรุปผลการวิจัย ได้ดังนี้ 1. ผลการศึกษาสภาพการบริหารงบประมาณของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ข้อมูลจากความคิดเห็นของผู้ตอบแบบสอบถาม ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ด้านแผนงบประมาณของหน่วยงาน การศึกษาระดับปริญญาตรีและปริญญาโท มีประสบการณ์ในการปฏิบัติงาน 1 – 5 ปี และได้รับการฝึกอบรมด้านงบประมาณอย่างน้อย 1 ครั้ง พบว่า สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการในภาพรวม มีการปฏิบัติงานในกระบวนการบริหารงบประมาณ ในระดับมาก โดยมีค่าเฉลี่ย 2.72 ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.82 และเมื่อพิจารณากระบวนงานย่อย 4 กระบวนงาน พบว่า ทุกกระบวนงาน ซึ่งได้แก่ กระบวนงานจัดทำคำของบประมาณ กระบวนงานจัดสรรงบประมาณ กระบวนงานใช้จ่ายงบประมาณและการโอนเปลี่ยนแปลง และกระบวนงานติดตามการใช้จ่ายงบประมาณ ปฏิบัติงานได้ ในระดับมาก โดยมีค่าเฉลี่ย 2.64 2.58 2.89 และ 2.79 ตามลำดับ ไม่มีกระบวนงานใด ผ่านเกณฑ์การปฏิบัติงาน ณ ค่าเฉลี่ยตั้งแต่ระดับ 3 ขึ้นไปตามที่คณะผู้วิจัยกำหนด และเมื่อพิจารณารายละเอียดขั้นตอนการดำเนินงานในกระบวนงาน ซึ่งมีจำนวน 68 รายการ พบว่า มี 5 รายการ ที่มีค่าเฉลี่ยตั้งแต่ระดับ 3 ขึ้นไป ซึ่งเป็นระดับที่ผ่านเกณฑ์การปฏิบัติงาน ได้แก่ (1) การนำนโยบายของรัฐบาล/ รัฐมนตรี/ กระทรวงต่างๆ /แผนยุทธศาสตร์/แผน 4 ปี ในส่วนที่เกี่ยวข้องมาเป็นจุดเน้นในการจัดทำแผนงาน/โครงการประจำปี เพื่อประกอบการจัดทำคำของบประมาณ (2) การวิเคราะห์กิจกรรมการดำเนินงานที่ชัดเจนฯ (3) การจัดทำโครงการ/กิจกรรมที่จะดำเนินการ เพื่อนำเสนอขออนุมัติโครงการ และขออนุมัติใช้จ่ายเงินทุกครั้งก่อนจะดำเนินงาน (4) หน่วยงานทราบมาตรการเร่งรัดการใช้จ่ายงบประมาณ ตามมติคณะรัฐมนตรี รวดเร็ว ทันการณ์ และ (5) การรายงานผลการติดตามการใช้จ่ายงบประมาณ เดือนละครั้ง หรืออย่างน้อยไตรมาสละครั้ง ทั้งนี้ ผลการศึกษาสภาพการบริหารงบประมาณ ได้นำมากำหนดเป็นกระบวนการบริหารงบประมาณที่มีประสิทธิภาพ ของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ภายใต้กรอบมาตรฐานการควบคุมภายในของหน่วยงานภาครัฐ ประกอบด้วย 4 กระบวนงาน 12 ขั้นตอน 67 รายการ ได้แก่ (1) กระบวนงานจัดทำคำของบประมาณ มี 5 ขั้นตอน 27 รายการ (2) กระบวนงานจัดสรรงบประมาณ มี 2 ขั้นตอน 10 รายการ (3) กระบวนงานใช้จ่ายงบประมาณและการโอนเปลี่ยนแปลง มี 3 ขั้นตอน 15 รายการ และ (4) กระบวนงานติดตามการใช้จ่ายงบประมาณ มี 2 ขั้นตอน 15 รายการ 2. ผลการพัฒนารูปแบบกระบวนการบริหารงบประมาณที่มีประสิทธิภาพของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ภายใต้กรอบมาตรฐานการควบคุมภายในของหน่วยงานภาครัฐ ข้อมูลจากผู้ประเมิน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้บริหารของหน่วยงาน และผู้อำนวยการ/หัวหน้าหน่วยงานด้านงบประมาณ มีประสบการณ์ในการปฏิบัติงานในหน้าที่ 1 – 5 ปี พบว่า รูปแบบกระบวนการบริหารงบประมาณของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ที่ออกแบบให้ทดลองปฏิบัติ มีประสิทธิภาพ และประสิทธิผล ในระดับมาก ซึ่งเมื่อพิจารณาเป็นรายกระบวนงานย่อย 4 กระบวนงาน 12 ขั้นตอน และรายละเอียดการดำเนินงาน จำนวนรวม 67 รายการ พบว่า ทุกรายการ มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล โดยมีค่าเฉลี่ยตั้งแต่ระดับ 4 ขึ้นไป ยกเว้น 10 รายการ ซึ่งอยู่ในกระบวนงานจัดทำ คำของบประมาณ 8 รายการ และกระบวนงานจัดสรรงบประมาณ 2 รายการ โดยรายการส่วนใหญ่เกี่ยวเนื่องกับระยะเวลาในการดำเนินงาน ความรู้ความสามารถของบุคลากร และข้อมูลสารสนเทศ ซึ่งเป็นองค์ประกอบของการควบคุม ตามมาตรฐานการควบคุมภายในของหน่วยงานภาครัฐ ที่มีความแตกต่างกันในแต่ละหน่วยงาน เช่น การกำหนดให้แจ้งปฏิทินการปฏิบัติงาน ภายใน 7 วัน นับแต่วันที่รับแจ้งจากสำนักงบประมาณ การกำหนดให้หน่วยงานต้นสังกัดเป็นพี่เลี้ยงและจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน การกำหนดให้หน่วยงานต้นสังกัดสอบทานโครงการ/กิจกรรม และให้ข้อคิดเห็นในการปรับเปลี่ยน การกำหนดให้มีระบบฐานข้อมูลที่ครอบคลุม ถูกต้อง น่าเชื่อถือ และเป็นปัจจุบัน ฯลฯ และบางส่วนเกิดจากปัจจัยภายนอก เช่น การกำหนดให้หน่วยงานต้นสังกัด ให้ระยะเวลาเพียงพอเหมาะสมในการจัดทำรายละเอียดเอกสารชี้แจง หรือปรับปรุงรายละเอียดเอกสารชี้แจง เพื่อเสนอต่อกรรมาธิการงบประมาณ ซึ่งส่วนใหญ่สำนักงบประมาณแจ้งในระยะเวลากระชั้นชิดและให้เวลาดำเนินงานจำกัด ฯลฯ 3. ข้อเสนอแนะและแนวทางในการพัฒนา 3.1 ข้อเสนอแนะเพื่อนำผลการวิจัยไปใช้ จากผลการศึกษาสภาพการบริหารงบประมาณของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ พบว่า ภาพรวมของการปฏิบัติงานในกระบวนการบริหารงบประมาณ และกระบวนงานย่อย ส่วนใหญ่ ไม่ผ่านเกณฑ์การปฏิบัติงาน ตามที่คณะผู้วิจัยกำหนด และผลการพัฒนารูปแบบกระบวนการบริหารงบประมาณที่มีประสิทธิภาพของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ภายใต้กรอบมาตรฐานการควบคุมภายในของหน่วยงานภาครัฐ พบว่า ทุกกระบวนงานและรายละเอียดขั้นตอนเกือบทุกรายการ มีผลการประเมินอยู่ในระดับประสิทธิภาพ และประสิทธิผล ดังนั้น เพื่อเป็นการปรับปรุงพัฒนาการดำเนินงานด้านงบประมาณ ของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ จึงเห็นควรนำรูปแบบกระบวนการ บริหารงบประมาณที่มีประสิทธิภาพ ของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ จัดทำเป็นคู่มือในการปฏิบัติงาน แจ้งเวียนหน่วยงานในสังกัด เพื่อให้หน่วยงานนำไปปรับใช้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการปฏิบัติงานปกติ โดยพิจารณาให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมการควบคุมของหน่วยงาน และควรทำการ ศึกษาสภาพการดำเนินงาน เพื่อพัฒนารูปแบบกระบวนการบริหารงบประมาณ ให้เหมาะสมสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป อย่างต่อเนื่อง 3.2 ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ควรมีปรับเปลี่ยนบทบาท ภารกิจ และโครงสร้าง ของสำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ให้เหมาะสม สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลง เนื่องจากรายการ ที่ผลการประเมินการปฏิบัติงาน อยู่ในระดับต่ำกว่าระดับประสิทธิภาพ ประสิทธิผล เกิดจากข้อจำกัดด้านโครงสร้าง บุคลากร และระบบงาน เช่น การกำหนดให้สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ เป็นพี่เลี้ยง (Mentor) ที่เชี่ยวชาญและเข้มแข็ง ในการผลักดันให้หน่วยงานดำเนินการในทิศทางที่เหมาะสม ตามนโยบายและภารกิจ หรือการที่สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ควรมีระบบฐานข้อมูลที่ครอบคลุม ถูกต้อง เชื่อถือได้ และเพียงพอต่อการบริหารงบประมาณ ซึ่งเป็นรายการจำเป็นที่สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ควรปฏิบัติ/มี ในฐานะหน่วยงานที่ทำหน้าที่ในการควบคุม กำกับ และติดตามงบประมาณของหน่วยงานในสังกัด ทั้งในระดับกรม และระดับกระทรวง 3.3 ข้อเสนอแนะในการทำวิจัยต่อไป ควรมีการวิจัยในเชิงลึก ในส่วนของกระบวนงานจัดทำคำของบประมาณ โดยเฉพาะ ขั้นตอนการดำเนินงานที่ต้องกำหนดให้สอดคล้องกับปัจจัยภายนอก เช่น การกำหนดระยะเวลาในการจัดทำรายละเอียดการของบประมาณ ระยะเวลาในการจัดทำเอกสารชี้แจงกรรมาธิการงบประมาณ ซึ่งหน่วยงานต้องดำเนินการภายในระยะเวลาที่จำกัด และจัดส่งสำนักงบประมาณภายในระยะเวลา ที่กำหนด เป็นต้น ทั้งนี้ เพื่อให้หน่วยงานสามารถกำหนดกระบวนงาน ขั้นตอน และรายละเอียดการดำเนินงานในกระบวนงานจัดทำคำของบประมาณที่เป็นไปได้ ภายในระยะเวลาที่กำหนด รวมทั้งควรศึกษาและพัฒนารูปแบบกระบวนงานในการจัดทำฐานข้อมูลด้านงบประมาณ เพื่อให้ข้อมูลถูกต้อง เป็นปัจจุบัน ครอบคลุม และเพียงพอต่อการอ้างอิง ในการจัดทำคำของบประมาณ การจัดสรรงบประมาณ การจัดทำแผนการปฏิบัติงาน และการติดตามการใช้จ่ายงบประมาณ

คำสำคัญ