ประสิทธิภาพของนวัตกรรมภูมิปัญญาชาวบ้านในการกำจัดลูกน้ำยุงลายในบริบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงทดลอง (Experimental Study) มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของนวัตกรรมภูมิปัญญาชาวบ้านในการกำจัดลูกน้ำยุงลายเกี่ยวกับการกำจัดลูกน้ำ การฟักของไข่ยุงลาย และฤทธิ์คงทนของปูนกินหมาก ถ่านหุงต้ม และอิฐมอญเผาไฟ โดยทำการทดลองในห้องปฏิบัติการกีฏวิทยา สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น ผลการศึกษาพบว่า ปูนกินหมากใช้ขนาดเท่าลูกปิงปองหรือมะมะกรูดมีน้ำหนักประมาณ 20 กรัมต่อลูก พบว่า อัตราตายของลูกน้ำยุงลาย (Ae. aegypti) ต่อปูนแดงกินหมากตากแห้งทดสอบในมังกรโอ่งขนาด 120 ลิตรและตักใส่บีกเกอร์อ่านผลที่ 24 ชั่วโมง พบว่าลูกน้ำยุงลายเริ่มตายทีปูนแดงมีปริมาณ 160 กรัม มีความเข้มข้น 0.13 % ความเป็นด่างที่ pH 11.40 โดยมีอัตราตายร้อยละ 5.00 และ 6.06 ตามลำดับ เมื่อเวลาผ่านไปที่ 48 ชั่วโมง อัตราตายเพิ่มขึ้นเท่ากับร้อยละ 81.63 และ 36.17 ตามลำดับอัตราตายของลูกน้ำต่อปูนแดงกินหมากชนิดเปียกทดสอบในโอ่งมังกรและตักใส่บีกเกอร์พบว่า ลูกน้ำยุงลายเริ่มตายที่ปูนมีปริมาณ 80 กรัม มีความเข้มข้น 0.07 % ความเป็นด่างที่ pH 11.40 โดยมีอัตราตายร้อยละ 57.29 และ 1.04 ตามลำดับ เมื่อเวลาผ่านไปที่ 48 ชั่วโมง อัตราตายเพิ่มขึ้นเท่ากับร้อยละ 73.12 และ 4.26 ตามลำดับ ปูนขาวกินหมากชนิดตากแห้งทดสอบในโอ่งมังกรและตักใส่บีกเกอร์ ลูกน้ำยุงลายเริ่มตายทีปูนมีปริมาณ 80 กรัม มีความเข้มข้น 0.067 % ความเป็นด่างที่ pH 10.50 โดยมีอัตราตายตายร้อยละ 1.04 และ 2.04 ตามลำดับ เมื่อเวลาผ่านไปที่ 48 ชั่วโมง อัตราตายเพิ่มขึ้นเท่ากับร้อยละ 20.21 และ 12.11 ตามลำดับ ปูนขาวกินหมากชนิดเปียกทดสอบในโอ่งมังกรและตักใส่บีกเกอร์ ลูกน้ำยุงลายเริ่มตายทีปูนมีปริมาณ 40 กรัม มีความเข้มข้น 0.033 % ความเป็นด่างที่ pH 9.60 โดยมีอัตราตายตายร้อยละ 1.01 และ 0.0 ตามลำดับ เมื่อเวลาผ่านไปที่ 48 ชั่วโมง อัตราตายเพิ่มขึ้นเท่ากับร้อยละ 13.40 และ 2.13 ตามลำดับ ส่วนถ่านหุงต้มและอิฐมอญเผาไฟทดสอบในโอ่งมังกรและตักใส่บีกเกอร์พบว่า ลูกน้ำยุงลายไม่ตายเมื่อเวลาผ่านไป 24 และ 48 ชั่วโมง อัตราการฟักของไข่ยุงลาย (Ae. aegypti) ต่อปูนแดงเคี้ยวหมาก ปูนขาวเคี้ยวหมาก ถ่านหุงต้ม และอิฐมอญเผาไฟ พบว่าปูนแดงกินหมากและปูขาวกินหมากตากแห้งและชนิดเปียกพบว่าไข่ยุงไม่มีการฟักออกเป็นลูกน้ำ สำหรับถ่านหุงต้มและอิฐมอญเผาไฟพบว่าไข่มีการฟักตัวออกมาเป็นลูกน้ำยุงลายร้อยละ 95.00-100.00 อัตราตายของตัวโม่งต่อปูนแดง ปูนขาว ถ่านหุงต้ม และอิฐมอญเผา พบว่า ตัวโม่งมีอัตราการตายร้อยละ 1.00 2.00 4.00 2.00 0 และ 0 ตามลำดับ แสดงว่าปูนเคี้ยวหมากสามารถป้องกันและควบคุมลูกน้ำยุงลายได้ต้องมีความเข้มข้นและ ความเป็นกรดด่างที่สูง ดังนั้นจะกล่าวได้ว่าการควบคุมลูกน้ำยุงลายบ้านโดยการใช้ปูนเคี้ยวหมากไม่ว่าจะเป็นปูนแดง ปูนขาว ชนิดแห้งและชนิดเปียกสามารถควบคุมยุงลายและไขยุงลายได้ แสดงว่าปูนเคี้ยวหมากสามารถป้องกันและควบคุมลูกน้ำยุงลายได้ต้องมีความเข้มข้นและ ความเป็นกรดด่างที่สูง ดังนั้นการควบคุมลูกน้ำยุงลายบ้านโดยการใช้ปูนเคี้ยวหมาก ยุงลายบ้านก็มีการวางไข่ในภาชนะนั้นๆ ได้ แต่เมื่อฟักออกมาเป็นลูกน้ำก็ไม่สามารถเจริญเติบโตได้ แต่ทั้งนี้ต้องใช้ปูนแดงในปริมาณที่มากโดยทีทั้ง 3 รูปแบบของการควบคุมแหล่งเพาะพันธุ์ของยุงลาย ล้วนส่งผลในการควบคุมยุงลายพาหะไม่แตกต่างกัน ดังนั้นเพื่อความคุ้มค่า และชะลอการเกิดภาวะยุงดื้อยา ควรรณรงค์ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใช้สารเคมีการ จัดยุงตัวเต็มวัยเฉพาะในกรณีทีมีรายงานพบผู้ป่วยไข้เลือดออกเท่านั้น และใช้มาตรการ 3 ป. 1 ข. (ปิด เปลี่ยน ปล่อย ปรับปรุง ปฏิบัติจนเป็นนิสัยและขัดขอบภาชนะ) โดยสำรวจและทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายทุก 7 วันเพื่อเฝ้าระวังโรคในภาวะปกติ ดังนั้นการควบคุมแหล่งเพาะพันธุ์แต่ละประเภทจึงต้องเลือกใช้วิธีที่มีความเหมาะสมกับของแหล่งเพาะพันธุ์ที่พบลูกน้ำนั้นๆ คำสำคัญ : นวัตกรรม ประสิทธิภาพ กำจัด ลูกน้ำยุงลาย

คำสำคัญ