รายงานฉบับสมบูรณ์พ.ศ. 2551
ลักษณะทางอุทกวิทยาภายหลังการสร้างฝายต้นน้ำลำธารโดยชุมชนมีส่วนร่วม
นายเพชร พลอยเจริญ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช พ.ศ. 2551 ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาเรื่องลักษณะทางอุทกวิทยาภายหลังการสร้างฝ่ายต้นน้ำลำธาร ด้วยใช้วิธี
การศึกษาแบบลุ่มน้ำเปรียบเทียบ (Pair watershed) ที่ลุ่มน้ำย่อยของลุ่มน้ำแม่เดิน อำเภอเถิน
จังหวัดลำปาง จำนวน 2 ลุ่มน้ำย่อย ได้แก่ห้วยหมูเลาะซ้าย และขวาห้วยหมูเลาะขวา แล้วทำแผนที่
แสดงรายละเอียด (Thematic map) ของพื้นที่ทางภูมิกายภาพประกอบด้วย การไช้ประโยซน์ที่ดิน
ลักษณะทางธรณีวิทยา ลักษณะทางปฐพีวิทยา โดยใช้ระบบสารสนเทศ (Geographic Information
system, GIS) เป็นเครื่องมือในการแสดงภาพ เก็บข้อมูลปริมาณน้ำฝนแบบอัตโนมัติ (Recording
rain gauge) และเก็บข้อมูลปริมาณน้ำท่ด้วยการสร้างเชื่อนวัด (120 V-nolch Weir) ไว้ที่ปากลุ่ม
น้ำ (Outtet) ทั้ง 2 ลุ่ม วัดระดับน้ำด้วยเครื่องวัดระดับน้ำอัดโนมัติ (Recording staff gauge) เก็บ
ข้อมูลปริมาณน้ำในลำธารในลุ่มน้ำเมื่อยังไม่ได้สร้างฝ่ายทั้งสองลุ่มเป็นเวลา 1 ปี เพื่อตรวจสอบหา
ความเป็นสภาพธรรมชาติดั่งเดิมของพื้นที่ลุ่มน้ำทดลอง (Calibration period) ทั้งสอง ในปีที่ 2
สร้างฝายต้นน้ำลำธารแบบผสมผสาน จำนวน 125 แห่ง และแบบกึ่งถาวร จำนวน 1 แห่ง
(Treatment โดยการสร้างฝ่ายตันน้ำลำธาร ในลุ่มน้ำย่อยที่ 1 (ห้วยหมูเลาะซ้าย) ตามหลักการของ
Gully check dam control วิเดราะห์ปริมาณการไหลของน้ำในลำธารด้วยโปรแกรม Microsoft
ผลการศึกษาพบว่า สภาพธรรมชาติดั่งเดิมของพื้นที่ทดลองทั้งสองมีสภาพใกล้เดียงกัน
ทั้งทางด้านปฐพีวิทยา ธรณีวิทยา การใช้ประโยชน์ที่ดิน และการตอบสนองการไหลของน้ำในลำธาร
หลังจากสร้างฝ่ายต้นน้ำสำารแล้ว พบว่า ฝ่ายตันน้ำสำธารมีประสิทธิภาพในการซะลอการไหลของ
น้ำ ทำให้อัตราการหลากสูงสุดของน้ำลดลง และทำให้การไหลของน้ำในลำธารช้ากว่า 1-2 ชั่วโมง
เมื่อเปรียบเทียบกับการไหลของน้ำในลำธารปกติ
คำสำคัญ
อุทกวิทยา (Hydrology) ฝายต้นน้ำลำธาร (Check dam) การมีส่วนร่วมของชุมชน (Community participatory) การจัดการลุ่มน้ำ (Watershed management)
งานวิจัยในหัวข้อใกล้เคียง
การวิเคราะห์พื้นที่ชุ่มน้ำของชุมชนในเขตอำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อการวางแผนพัฒนาและอนุรักษ์
ธันย์ญากิตติ์ จันทร์เกิด มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย พ.ศ. 2555 การศึกษาลักษณะทางอุทกวิทยาตามการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินพื้นที่ต้นน้ำแม่กลอง จังหวัดกาญจนบุรี
สำเริง ปานอุทัย กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช พ.ศ. 2558 งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเกี่ยวกับประโยชน์ของฝายต้นน้ำในการเสริมสร้างการทำงานตามหน้าที่ของพื้นที่ตันน้้ำ
สมชาย อ่อนอาษา กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช พ.ศ. 2561 การประเมินเสถียรภาพทางสถิตยศาสตร์และพลศาสตร์ ของเขื่อนดิน กรณีศึกษา เขื่อนคลองสะเดา
ธนิต เฉลิมยานนท์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ พ.ศ. 2555 การศึกษาการใช้ประโยชน์ที่ดินบริเวณป่าชายเลนระหว่างปากแม่น้ำเจ้าพระยาถึงปากแม่น้ำบางปะกง
ปริญ หล่อพิทยากร มหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ. 2562 ความหลากหลายของแพลงก์ตอนและสัตว์หน้าดินบริเวณแม่น้ำน่าน
เดชา นาวานุเคราะห์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา พ.ศ. 2559 การวิเคราะห์และกำหนดตำแหน่งพื้นที่กักเก็บน้ำชุมชนตามแนวแม่น้ำมูลของจังหวัดบุรีรัมย์ สุรินทร์ และศรีสะเกษ เพื่อบรรเทาภัยแล้งและน้ำท่วม(ชื่อเดิม การวิเคราะห์และกำหนดตำแหน่งพื้นที่กักเก็บน้ำชุมชนตามแนวแม่น้ำมูลของจังหวัดยโสธรและสุรินทร์เพื่อบรรเทาภัยแล้งและน้ำท่วม)
มนตรี ชูวงษ์ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) พ.ศ. 2565 ลักษณะนิเวศ-อุทกของแหล่งน้ำไหล : กรณีศึกษาเปรียบเทียบระหว่างเขื่อนรัชชประภา เขื่อนขุนด่านปราการชล และเขื่อนอุบลรัตน์
การศึกษาศักยภาพพื้นที่รองรับน้ำหลากเพื่อเก็บกักน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้งในลุ่มน้ำชีตอนบน
วิษุวัฒก์ แต้สมบัติ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) พ.ศ. 2559 การสร้างระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์แสดงความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศน้ำ ปัญหาและการจัดการน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน
อาจารย์ ดร. กาญจนา ทองบุญนาค มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ พ.ศ. 2554