ลักษณะทางอุทกวิทยาภายหลังการสร้างฝายต้นน้ำลำธารโดยชุมชนมีส่วนร่วม

บทคัดย่อ

การศึกษาเรื่องลักษณะทางอุทกวิทยาภายหลังการสร้างฝ่ายต้นน้ำลำธาร ด้วยใช้วิธี การศึกษาแบบลุ่มน้ำเปรียบเทียบ (Pair watershed) ที่ลุ่มน้ำย่อยของลุ่มน้ำแม่เดิน อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง จำนวน 2 ลุ่มน้ำย่อย ได้แก่ห้วยหมูเลาะซ้าย และขวาห้วยหมูเลาะขวา แล้วทำแผนที่ แสดงรายละเอียด (Thematic map) ของพื้นที่ทางภูมิกายภาพประกอบด้วย การไช้ประโยซน์ที่ดิน ลักษณะทางธรณีวิทยา ลักษณะทางปฐพีวิทยา โดยใช้ระบบสารสนเทศ (Geographic Information system, GIS) เป็นเครื่องมือในการแสดงภาพ เก็บข้อมูลปริมาณน้ำฝนแบบอัตโนมัติ (Recording rain gauge) และเก็บข้อมูลปริมาณน้ำท่ด้วยการสร้างเชื่อนวัด (120 V-nolch Weir) ไว้ที่ปากลุ่ม น้ำ (Outtet) ทั้ง 2 ลุ่ม วัดระดับน้ำด้วยเครื่องวัดระดับน้ำอัดโนมัติ (Recording staff gauge) เก็บ ข้อมูลปริมาณน้ำในลำธารในลุ่มน้ำเมื่อยังไม่ได้สร้างฝ่ายทั้งสองลุ่มเป็นเวลา 1 ปี เพื่อตรวจสอบหา ความเป็นสภาพธรรมชาติดั่งเดิมของพื้นที่ลุ่มน้ำทดลอง (Calibration period) ทั้งสอง ในปีที่ 2 สร้างฝายต้นน้ำลำธารแบบผสมผสาน จำนวน 125 แห่ง และแบบกึ่งถาวร จำนวน 1 แห่ง (Treatment โดยการสร้างฝ่ายตันน้ำลำธาร ในลุ่มน้ำย่อยที่ 1 (ห้วยหมูเลาะซ้าย) ตามหลักการของ Gully check dam control วิเดราะห์ปริมาณการไหลของน้ำในลำธารด้วยโปรแกรม Microsoft ผลการศึกษาพบว่า สภาพธรรมชาติดั่งเดิมของพื้นที่ทดลองทั้งสองมีสภาพใกล้เดียงกัน ทั้งทางด้านปฐพีวิทยา ธรณีวิทยา การใช้ประโยชน์ที่ดิน และการตอบสนองการไหลของน้ำในลำธาร หลังจากสร้างฝ่ายต้นน้ำสำารแล้ว พบว่า ฝ่ายตันน้ำสำธารมีประสิทธิภาพในการซะลอการไหลของ น้ำ ทำให้อัตราการหลากสูงสุดของน้ำลดลง และทำให้การไหลของน้ำในลำธารช้ากว่า 1-2 ชั่วโมง เมื่อเปรียบเทียบกับการไหลของน้ำในลำธารปกติ

คำสำคัญ