ศึกษาหาความเหมาะสมในการสร้างฝายในพื้นที่ป่าชุมชนเพื่อสร้างสมดุลของการใช้ประโยชน์น้ำในชุมชนโดยใช้ระบบภูมิสารสนเทศ (GIS)
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการศึกษาหาความเหมาะสมในการสร้างฝายในพื้นที่ป่าชุมชน เพื่อสร้างสมดุลของการใช้ประโยชน์น้ำในชุมชนโดยใช้ระบบภูมิสารสนเทศ (GIS) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปริมาณการใช้น้ำของชุมชนรอบพื้นที่ป่าชุมชน และศึกษาหาจำนวนฝายและตำแหน่งในการสร้างฝายที่เหมาะสมในพื้นที่ป่าชุมชน บริเวณพื้นที่ลุ่มน้ำแม่เล๊าะ ตำบลสะลวง อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ วิธีการศึกษาการใช้น้ำของชุมชนรอบพื้นที่ป่าชุมชน โดยใช้แบบสอบถาม/สัมภาษณ์ การหาพื้นที่ที่เหมาะสมในการสร้างฝายในพื้นที่ป่าชุมชนโดยการซ้อนทับข้อมูลชั้นคุณภาพลุ่มน้ำ ระยะห่างจากชุมชน ความลาดชัน และการใช้ประโยชน์ที่ดิน การหาตำแหน่ง/ประเภท/จำนวนฝายโดยใช้ข้อมูลจากความต้องการของชุมชน และข้อมูลความเหมาะสมทางกายภาพ (ลำดับของเส้นลำน้ำ ความสัมพันธ์ระหว่างระยะห่างกับความสูงฝายต้นน้ำ และดัชนีการไหลของน้ำ) ผลการศึกษาพบว่า ลุ่มน้ำแม่เล๊าะมีพื้นที่ทั้งหมด 36.18 ตารางกิโลเมตร (โดยร้อยละ 50.22 ของพื้นที่เป็นพื้นที่ป่าชุมชน) มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรอบสี่ปี จำนวน 1,114.43 มิลลิเมตรต่อปี มีปริมาณน้ำต้นทุนเฉลี่ย จำนวน 40,319,896.50 ลูกบาศก์เมตรต่อปี มีปริมาณน้ำท่าหรือน้ำที่ไหลออกจากพื้นที่ ณ จุดออกน้ำของพื้นที่ (outlet) จำนวน 14,997,697.14 ลูกบาศก์เมตรต่อปี คงเหลือปริมาณน้ำสุทธิที่สามารถใช้ในพื้นที่ได้ 27,147,839.17 ลูกบาศก์เมตรต่อปี และผลจากการสอบถามและสัมภาษณ์ชุมชนเกี่ยวกับการใช้น้ำของชุมชน พบว่า ชุมชนมีความต้องการใช้น้ำด้านการบริโภค อุปโภค ด้านปศุสัตว์ และด้านการเกษตรกรรมทั้งหมดในพื้นที่ ปริมาณรวม 5,961,613.27 ลูกบาศก์เมตรต่อปี โดยเมื่อพิจารณาในภาพรวมรายปีแล้วพบว่าชุมชนไม่มีปัญหาขาดแคลนน้ำ แต่เมื่อพิจารณาในรายเดือนกลับพบว่าชุมชนมีปัญหาการขาดแคลนน้ำในช่วงแล้งฝนเป็นระยะเวลา 5 เดือน (พฤศจิกายน-มีนาคม) คิดเป็นปริมาณน้ำที่ขาดแคลนหรือปริมาณน้ำที่ต้องการชะลอ จำนวน 2,186,650.07 ลูกบาศก์เมตร ผลการศึกษาหาจำนวนและตำแหน่งที่เหมาะสมในการสร้างฝายในพื้นที่ป่าชุมชน พบว่า พื้นที่ลุ่มน้ำแม่เล๊าะสามารถสร้างฝายชะลอน้ำได้เต็มศักยภาพ (โดยที่ยังมีน้ำในลำธารไหลออกจากจุดออกของน้ำเพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนปลายน้ำ) ทั้งหมด 16 ตำแหน่ง (ฝายชั่วคราว/กึ่งถาวร 4 ตำแหน่ง ฝายกึ่งถาวร/ถาวร 9 ตำแหน่ง และฝายถาวร 3 ตำแหน่ง) โดยมี 6 ตำแหน่งที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ป่าชุมชน (ฝายกึ่งถาวร/ถาวร 4 ตำแหน่ง และฝายถาวร 2 ตำแหน่ง) จากนั้นทำการจำลองการสร้างฝายชะลอน้ำจำนวน 16 ตำแหน่ง โดยแต่ละฝายมีประสิทธิภาพในการชะลอการไหลของน้ำอยู่ร้อยละ 32.41 พบว่า จะช่วยลดปัญหาการขาดแคลนน้ำในช่วงแล้งฝน จากเดิม 5 เดือน (พ.ย-มี.ค.) เหลือเพียง 2 เดือน (ก.พ.-มี.ค.) โดยปริมาณน้ำที่ยังไม่เพียงพออีก 2 เดือน (ก.พ.-มี.ค.) มีจำนวนปริมาณ 837,313.79 ลูกบาศก์เมตร ดังนั้นจึงควรจัดทำบ่อหรืออ่างเก็บน้ำขนาดกว้าง 40 เมตร ยาว 40 เมตร ลึก 5 เมตร จำนวน 105 บ่อหรืออ่างเก็บน้ำ เพื่อกักเก็บน้ำที่มากเกินความต้องการในเดือนอื่น ๆ สำหรับนำมาใช้ให้เกิดความสมดุลและเพียงพอต่อความต้องการใช้น้ำในช่วงแล้งฝน 2 เดือน (ก.พ.-มี.ค.)