การศึกษาการใช้ยาเบญจอำมฤตย์ในผู้ป่วยโรคมะเร็งตับตามองค์ความรู้การแพทย์แผนไทย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อศึกษาองค์ความรู้ แนวคิด ทฤษฎี การตรวจวินิจฉัย และแนวทางการรักษาโรคมะเร็งตับตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์แพทย์แผนไทยผู้ทรงคุณวุฒิ ๗ คน ศึกษาค้นคว้าเอกสารและคัมภีร์ตำราดั้งเดิมของการแพทย์แผนไทย รวมทั้งตำราที่ครูบาอาจารย์ชั้นหลังรวบรวมเรียบเรียงและแต่งขึ้นโดยอาศัยหลักการแพทย์แผนไทยการเกิดโรคมะเร็งตับตามศาสตร์การแพทย์แผนไทยอาจเกิดจากพฤติกรรมและอารมณ์ต่าง ๆ ที่ทำให้ธาตุแปรปรวน จากการขับพิษตานซางในวัยเด็กไม่หมด จากโรคกษัยบางชนิด จากไข้พิษ ไข้กาฬ จากอุทรโรค และจากอติสาร อาการที่แสดงถึงปัญหาเกี่ยวกับตับซึ่งแพทย์แผนไทยซักถามอย่างเฉพาะเจาะจง คือ ปวดท้อง ลมตีขึ้นเหมือนกรดไหลย้อน ไข้ต่ำ ๆ ท้องอืดเฟ้อ นอนไม่หลับ ตัวเหลือง ตาเหลือง เบื่ออาหาร ท้องผูก รวมถึงกลิ่นอุจจาระ การตรวจร่างกายที่สำคัญคือ การตรวจสีหน้า สีผิว ตา ลมหายใจ ความร้อนที่ผิวกาย ความร้อนที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า สีผิวที่โคนและเนินฝ่ามือใต้นิ้วหัวแม่มือ การตรวจคลำตับ เคาะตับ พิจารณาขนาดและความอ่อนแข็งของตับที่คลำพบ การคลำและเคาะท้อง การประเมินกำลังกายมีส่วนสำคัญต่อการกำหนดขนาดของยาที่ใช้ โดยเฉพาะในขั้นตอนการรุ การวินิจฉัยโรคตามหลักอสุรินทัญญาณธาตุและอภิญญาณธาตุสรุปได้ว่า เข้าลักษณะสมธาตุเตโช คือลักษณะที่ไฟธาตุในตับกำเริบและหย่อนจนทำให้ปิตตะในตับผิดปกติไป เป็นชาติเตโชเพราะพัทธะปิตตะเป็นเหตุ (เป็นเอกโทษ) ทำให้ตับมีความร้อนมาก ท้องอืด จลนะวาโยเพราะสุมนาวาตะเป็นเหตุ (เป็นทุวันโทษ) ทำให้มีลมแน่นในท้องหรือมานลม และภินนะอาโปจากคูถเสมหะเป็นเหตุ (เป็นตรีโทษ) ทำให้มีน้ำในช่องท้องเป็นมานน้ำ หรือมีโลหิตในช่องท้องเป็นมานโลหิตการบำบัดรักษาตามผลการวินิจฉัยโรคตามหลักอสุรินทัญญาณธาตุและอภิญญาณธาตุ กระทำโดย ๑) แก้สมธาตุเตโช โดยการจุดไฟย่อยอาหารด้วยยารสประธานสุขุมร้อน ๒) แก้พัทธะปิตตะโดยลดความร้อน (กำเดา) ของร่างกายด้วยยาเขียวหอม ลดความร้อนของตับด้วยยากล่อมนางนอน และใช้ยาพอกเย็นที่ใต้ชายโครงขวา แก้สุมนาวาตะ โดยการขับลมด้วยยาขับลม ยาธาตุบรรจบ หรือยาประสะกะเพรา ๔) แก้คูถเสมหะ ด้วยยาธรณีสันฑะฆาต หรือยาเบญจอำมฤตย์ อย่างใดอย่างหนึ่ง รุลมและน้ำออกจากช่องท้องด้วยน้ำกระสายยาลดอาการบวมน้ำบวมลม ๕) บำรุงตับ โดยใช้ยากล่อมนางนอน และน้ำกระสายยาบำรุงตับ บำรุงโลหิตโดยใช้ยากำลังราชสีห์ หรือยาโลหิตาธิคุณและน้ำกระสายยาบำรุงโลหิต ๖) รักษาโดยใช้ยารักษามะเร็งซึ่งประกอบด้วยเครื่องยารสเมาเบื่อ และจะใช้ต่อเมื่อผู้ป่วยมีอาการดีขึ้นแล้วเท่านั้นข้อเสนอแนะสำหรับกรอบความคิดในการวิจัยการบำบัดรักษาโรคมะเร็งตับตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย คือ การบำบัดรักษาโรคมะเร็งเป็นกระบวนการที่ประกอบด้วยการใช้ยาหลายตำรับตามสมุฏฐาน ซึ่งลำดับขั้นตอนการบำบัดรักษาต้องคำนึงถึงสภาพความเจ็บป่วยของผู้ป่วยแต่ละคนที่ไม่เหมือนกัน และการปฏิบัติตนของผู้ป่วยเกี่ยวกับอาหาร การขับถ่าย สภาพอากาศที่อยู่อาศัย อิริยาบถ การพักผ่อน และการรักษาสภาพจิตใจอารมณ์ และการออกแบบการวิจัยควรทำงานร่วมกับแพทย์แผนไทยผู้มีประสบการณ์ในการรักษาผู้ป่วยโรคมะเร็ง ?

คำสำคัญ