การพัฒนาต้นแบบฟาร์มจิ้งหรีดปลอดโรคติดเชื้อไวรัสที่สำคัญในจังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

การดำเนินกิจกรรมในโครงการนี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อพัฒนาต้นแบบฟาร์มปลอดโรคอิริโดไวรัสจิ้งหรีดและโรคไวรัสอัมพาตจิ้งหรีด ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น เพื่อให้เป็นแหล่งผลิตไข่จิ้งหรีดและ/หรือสายพันธุ์ปลอดโรคให้กับเกษตรกรผู้เลี้ยงจิ้งหรีด และเป็นแหล่งเรียนรู้ของเกษตรกรในการเลี้ยงจิ้งหรีดให้ปลอดจาก โรคติดเชื้อไวรัส 2 ชนิดนี้ ดำเนินการพัฒนาฟาร์มต้นแบบปลอดโรค จำนวน 3 ฟาร์ม โดยเป็นฟาร์มของเกษตรกร จำนวน 2 ฟาร์ม ซึ่งตั้งอยู่ในวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเศรษฐกิจพอเพียงเลี้ยงจิ้งหรีดบ้านแสนตอ อำเภอน้ำพอง จำนวน 1 ฟาร์ม และฟาร์มที่อยู่ในวิสาหกิจชุมชนจิ้งหรีดแปลงใหญ่บ้านหนองไฮ อำเภอโนนศิลา จำนวน 1 ฟาร์ม และฟาร์มของหน่วยงานภาครัฐจำนวน 1 ฟาร์ม คือ ฟาร์มจิ้งหรีดของศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตรจังหวัดขอนแก่น โดยใช้ไข่ปลอดเชื้อไวรัส และการปรับปรุงฟาร์มและระบบการเลี้ยงตามหลักการความปลอดภัยทางชีวภาพ (biosecurity) และแนวทางการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับฟาร์มจิ้งหรีด (มกษ.8202-2560) ผลการพัฒนาฟาร์มต้นแบบปลอดโรคอิริโดไวรัสจิ้งหรีดและไวรัสอัมพาตจิ้งหรีดของฟาร์มที่เข้าร่วมโครงการ ซึ่งเป็นฟาร์มที่พบปัญหาจากเชื้ออิริโดไวรัสจิ้งหรีด และ/หรือไวรัสอัมพาตจิ้งหรีดก่อนเข้าร่วมโครงการ พบว่าสามารถพัฒนาโครงสร้างและระบบการเลี้ยงให้เป็นฟาร์มปลอดโรคได้ แต่ยังไม่สามารถทำให้เกิดการพัฒนาเป็นฟาร์มปลอดโรคที่ยั่งยืนได้ โดยผลการศึกษาพบว่าฟาร์มของศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตรจังหวัดขอนแก่น สามารถผลิตพ่อแม่พันธุ์และไข่จิ้งหรีดปลอดเชื้ออิริโดไวรัสจิ้งหรีดและไวรัสอัมพาตจิ้งหรีด ได้ 2 รุ่น ในรอบการเลี้ยงที่ 2 และ 3 แต่ตรวจพบเชื้ออิริโดไวรัสในฟาร์มในรอบการเลี้ยงที่ 4 ส่วนการดำเนินงานในฟาร์มเกษตรกรผู้เลี้ยงจิ้งหรีดในวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเศรษฐกิจพอเพียงเลี้ยงจิ้งหรีดบ้านแสนตอ อำเภอน้ำพอง สามารถผลิตพ่อแม่พันธุ์และจิ้งหรีดไข่ปลอดเชื้ออิริโดไวรัสจิ้งหรีดและไวรัสอัมพาตจิ้งหรีด ได้ 2 รุ่น ในรอบการเลี้ยงที่ 1 และ 2 โดยเริ่มตรวจพบเชื้ออิริโดไวรัสจิ้งหรีด รวมทั้งตรวจพบความผิดปกติและการตายของจิ้งหรีดในรอบการเลี้ยงที่ 3 ส่วนฟาร์มของเกษตรกรผู้เลี้ยงจิ้งหรีดบ้านหนองไฮ อำเภอโนนศิลา สามารถผลิตไข่ปลอดเชื้ออิริโดไวรัสจิ้งหรีดและไวรัสอัมพาตจิ้งหรีด ได้ 1 รุ่น ในรอบการเลี้ยง ที่ 1 และตรวจพบเชื้ออิริโดไวรัสจิ้งหรีด จากจิ้งหรีดตัวเต็มวัยและไข่จิ้งหรีดในรอบการเลี้ยงที่ 2 และ 3 ปัจจัยเสี่ยงหลักที่ทำให้เกิดโรคในฟาร์มต้นแบบทั้ง 3 ฟาร์ม คือ การป้องกันและควบคุมแมลงพาหะและสัตว์ชนิดอื่นเข้าสู่ฟาร์ม การป้องกันและฆ่าเชื้อ อุปกรณ์ และบุคคลก่อนนำเข้าหรือเข้าปฏิบัติงานในฟาร์ม และการจัดการบุคลากรในการเลี้ยงจิ้งหรีดที่ยังไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร ทั้งนี้ฟาร์มที่เข้าร่วมโครงการ มีข้อจำกัดที่แตกต่างกัน ตามลักษณะโครงสร้างฟาร์ม และระบบการจัดการ แต่ยังมีแนวทางปรับปรุงแก้ไข เพื่อพัฒนาให้ฟาร์มปลอดโรคอย่างยั่งยืนได้ ซึ่งการเลี้ยงจิ้งหรีดให้ปลอดโรคในฟาร์มของโครงการ ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่มีการระบาดของโรค ยังมีความจำเป็นที่จะต้องปรับปรุงโครงสร้างโรงเรือนและ/หรือสถานที่เลี้ยง ให้สามารถป้องกันการเข้าออก ของแมลงพาหะและสัตว์อื่นๆ และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้เลี้ยง ให้ตระหนักถึงความสำคัญของหลักความปลอดภัยทางชีวภาพ และการปฏิบัติที่ดีทางการเกษตรให้มากยิ่งขึ้น ข้อมูลและองค์ความรู้ที่ได้จากการดำเนินกิจกรรมนี้จะช่วยให้สามารถวางมาตรการ และรายละเอียดแนวทางการปฏิบัติ ให้สามารถควบคุมและป้องกันโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

ระดับความพร้อมของโครงการ