ศูนย์เรียนรู้: ธนาคารจุลินทรีย์ชุมชนเพื่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำอย่างเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

โครงการ “ศูนย์เรียนรู้: ธนาคารจุลินทรีย์ชุมชนเพื่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำอย่างเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม” มีวัตถุประสงค์เพื่อตอบโจทย์ความต้องการของเกษตรกรในการผลิตโพรไบโอติกกลุ่มแบคทีเรียสังเคราะห์แสงที่มีประสิทธิภาพในการควบคุมและลดสารอินทรีย์ แอมโมเนีย (NH3) ไนไตรท์ (NO2-) และ ไฮโดรเจนซัลไฟล์ (H2S) เพื่อใช้เองในฟาร์มเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ซึ่งเป็นการลดต้นทุนและเพิ่มผลิตภาพการผลิตและอัตราการประสบความสำเร็จในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยการดำเนินโครงการถ่ายทอดองค์ความรู้ภายใต้แนวทาง Training the trainers สร้างเกษตรกรต้นแบบที่มีความเข้าใจเกี่ยวกับการแบคทีเรียสังเคราะห์แสง สามารถผลิตและเลี้ยงแบคทีเรียสังเคราะห์แสงเพื่อใช้เองได้ รวมถึงมีแนวปฏิบัติในการใช้แบคทีเรียสังเคราะห์แสงในการบำบัดน้ำและเลนในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำ เพื่อเป็นตัวอย่างความสำเร็จและสร้างการรับรู้ให้แก่เกษตรกรรายอื่น รวมถึงจัดตั้งศูนย์เรียนรู้: ธนาคารจุลินทรีย์ชุมชน ที่เป็นศูนย์กลางสำหรับเป็นแหล่งเรียนรู้ แหล่งเก็บรักษาหัวเชื้อและแบ่งปันแบคทีเรียสังเคราะห์แสงให้แก่เกษตรกร คนในชุมชน และผู้สนใจ อย่างไรก็ตาม คณะผู้วิจัยยังคงเป็นผู้ผลิตและสนับสนุนหัวเชื้อแบคทีเรียสังเคราะห์แสงที่พัฒนาขึ้นให้แก่เกษตรกรต้นแบบและธนาคารจุลินทรีย์ โดยกลุ่มเป้าหมายหลัก คือ เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์น้ำอำเภอหัวไทรและอำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ผลการดำเนินงานตลอดระยะเวลา 12 เดือน สามารถสร้างเกษตรกรต้นแบบจำนวน 11 ราย ศูนย์เรียนรู้: ธนาคารจุลินทรีย์ (ศูนย์หลัก) 1 แห่ง และ node 2 แห่ง ตามแผนที่ตั้งไว้ ผลการใช้แบคทีเรียสังเคราะห์แสงที่เกษตรกรผลิตเองตลอดระยะเวลาการเลี้ยงปูขาวและกุ้งขาวของเกษตรกรต้นแบบ พบว่าคุณภาพน้ำและเลนตะกอนของทุกระบบเลี้ยงดีขึ้น สามารถเพิ่มอัตราการประสบความสำเร็จในการเลี้ยงมากกว่า 90% อัตราการรอดตายของสัตว์น้ำเพิ่มขึ้น 10-30% ในขณะที่ต้นทุนการเลี้ยงลดลง 20-30% เมื่อเปรียบเทียบกับผลการเลี้ยงแบบเดิม ผลเชิงประจักษ์ข้างต้นทำให้เกษตรกรรายอื่นให้ความสนใจ ต้องการเรียนรู้และนำแบคทีเรียสังเคราะห์แสงไปผลิตและใช้ในฟาร์มของตนเอง ซึ่งเกษตรกรต้นแบบสามารถถ่ายทอดองค์ความรู้ ประสบการณ์และแนวปฏิบัติตามบริบทของตนเองได้ โดยศูนย์เรียนรู้: ธนาคารจุลินทรีย์เป็นสถานที่สำหรับการเรียนรู้ของเกษตรกรและผู้สนใจ รวมถึงเป็นแหล่งจำหน่ายแบคทีเรียสังเคราะห์แสงพร้อมใช้ในราคา 100 บาท/แกลลอน 20 ลิตร ในขณะที่แบคทีเรียสังเคราะห์แสงในท้องตลาดมีราคาขั้นต่ำที่เฉลี่ยแกลลอนละ 800 บาท นอกจากนี้ผลผลิตแบคทีเรียจากศูนย์เรียนรู้: ธนาคารจุลินทรีย์ชุมชนส่วนหนึ่งถูกนำไปใช้บำบัดน้ำในคลองน้ำสาธารณะเพื่อฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมและสร้างการมีส่วนร่วมในการรักษาและปรับปรุงสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการดำรงชีวิตและอาชีพ อย่างไรก็ตามผู้เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนเสนอแนะให้มีการขยายผลต่อยอดการพัฒนาและใช้แบคทีเรียสังเคราะห์แสงในการแก้ปัญหาการเลี้ยงกุ้ง และใช้ในการบำบัดน้ำในคลองน้ำและแหล่งน้ำสาธารณะ เพื่อประโยชน์ในด้านการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ การเกษตร และการกำจัดของเสีย/กลิ่นไม่พึงประสงค์เพื่อสุขอนามัยของประชาชน คำสำคัญ: แบคทีเรียสังเคราะห์แสง, โพรไบโอติก, การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ, ศูนย์เรียนรู้, ธนาคารจุลินทรีย์ชุมชน?

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ