การต่อยอดผลงานวิจัยเรื่องกลไกการก่อโรคของเชื้อ Enterocytozoon hepatopenaei (EHP) เพื่อนำไปใช้ในการควบคุมการระบาดของเชื้อในกุ้ง

บทคัดย่อ

ปัจจุบันปัญหาการแพร่ระบาดของเชื้อไมโครสปอริเดียน Enterocytozoon hepatopenaei หรือ EHP ในการเพาะเลี้ยงกุ้งทะเลโดยเฉพาะกุ้งขาวแวนนาไม ส่งผลกระทบต่อผลผลิตโดยรวมของทุกประเทศที่มีการระบาดของเชื้อ EHP เชื้อชนิดนี้ไม่ทำให้กุ้งตายแต่ส่งผลต่อการเจริญเติบโตและส่งผลต่อสุขภาพของกุ้งโดยรวม ทำให้กุ้งอ่อนแอและง่ายต่อการติดเชื้อชนิดอื่นตามมา ปัจจุบันการป้องกันการติดเชื้อในกุ้งและลดปริมาณสปอร์ของเชื้อในระบบเลี้ยงยังคงเป็นวิธีการที่ดีที่สุด อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีวิธีการรักษาที่มีประสิทธิภาพสำหรับกุ้งที่ติดเชื้อ EHP ในระดับฟาร์ม แนวทางการศึกษาวิจัยเพื่อหาวิธีควบคุมการแพร่ระบาดของเชื้อชนิดนี้เริ่มจากความเข้าใจในกลไกความรุนแรงของเชื้อ EHP ในตัวกุ้งและใช้ข้อมูลดังกล่าวเพื่อพัฒนาวิธีการป้องกันและควบคุมเชื้อที่เหมาะสม จากองค์ความรู้เรื่องกลไกการก่อโรคของเชื้อ EHP ที่มีสปอร์เป็นตัวนำและกลไกการงอกของสปอร์ภายในเซลล์ตับและตับอ่อนของกุ้งทำให้เกิดการเพิ่มจำนวน ผลการทดลองที่มีมาก่อนหน้านี้พบว่า การยับยั้งการงอกของสปอร์ ทำให้สามารถควบคุมการก่อโรคของเชื้อ EHP ได้ การงอกของสปอร์อาศัยโปรตีนที่เป็นโครงสร้างของท่อสปอร์ชนิดหนึ่งคือ polar tube protein 2 (PTP2) แนวทางการยับยั้งการเพิ่มปริมาณของเชื้อ ทำได้โดยการรบกวนการทำงานของโปรตีนดังกล่าวด้วยแอนติบอดี (อิมมูโนโกลบูลินวาย (IgY) จากไข่ไก่) ที่จำเพาะเรียกว่า anti-PTP2 สามารถยับยั้งการเพิ่มจำนวนเชื้อได้อย่างมีนัยสำคัญ จากการทดสอบในระดับห้องปฎิบัติการนำไปสู่การทดสอบใช้ในระดับฟาร์มโดยการเลี้ยงกุ้งขาวด้วยอาหารผสมไข่ผง IgY จากการฉีดกระตุ้นแม่ไก่ด้วยโปรตีน PTP2 พบว่าที่ความเข้มข้นของไข่ผงระหว่าง 100-150 กรัมในอาหารกุ้ง 1 กิโลกรัม ผสมให้ลูกกุ้งกินตั้งแต่ระยะ PL15 จนถึง 60 วันของการเลี้ยงในบ่อสามารถควบคุมการเพิ่มจำนวนของเชื้อ EHP ในระยะ 20 วันแรกของการทดสอบการติดเชื้อได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) นอกจากนี้ยังพบว่าสูตรอาหารผสมไข่ผงที่มี anti-PTP2 มีส่วนช่วยเร่งอัตราการเจริญเติบโตของกุ้ง โดยเฉพาะในระยะ PL ผลการทดสอบปรับความถี่การให้อาหารพบว่า กุ้งที่กินอาหารผสมไข่ผง IgYติดต่อกันอย่างน้อย 3 มื้อ (ห่างกันทุก 8 ชั่วโมง) ให้ผลการป้องกันเชื้อในกุ้งได้ดีที่สุด ผลการทดสอบโดยรวมจากโครงการแสดงให้เห็นว่า องค์ความรู้เกี่ยวกับเชื้อ EHP ที่ค้นพบและการศึกษายับยั้งการทำงานของโปรตีนบางชนิดที่พบมากจากตัวเชื้อ EHP สามารถพัฒนาเป็นวิธีการสำหรับใช้ได้ในระดับฟาร์ม การผลิตไข่ผงที่มี anti-PTP2 ทำได้ง่ายและได้ปริมาณมากจากไข่ไก่ จึงมีโอกาสใช้เป็นทางเลือกสำหรับผลิตสารต้านเชื้อ EHP ซึ่งปลอดภัยกับกุ้ง และนำไปใช้ได้จริงในระดับฟาร์ม ขั้นตอนต่อไปคือการผลิตไข่ไก่ที่มีสารยับยั้งเชื้อ EHP ให้ได้ใกล้เคียงกับการผลิตในระดับอุตสาหกรรมและทดสอบโดยเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้ง

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ