การศึกษาและพัฒนาเทคนิคการปฏิบัติการฝนหลวงเชิงพื้นที่ กรณีศึกษา : พื้นที่จังหวัดอุทัยธานี และจังหวัดนครสวรรค์ด้านตะวันตก

บทคัดย่อ

การคาดการณ?ความแห?งแล?งในพื้นที่ทำการเกษตร เป็นการคาดการณ?พื้นที่ที่มีโอกาสเกิดความแห้งแล้งในพื้นที่ทำการเกษตร อันเกิดจากปัจจัยแวดล?อมที่ไม่?เหมาะสมหรือไม่?เพียงพอต่อความต?องการในการเพาะปลูกพืช ซึ่งจากการคาดการณ์ความแห้งแล้งในพื้นที่ทำการเกษตรนอกเขตชลประทาน ของกรมพัฒนาที่ดินประจำปี 2565 พบว่าจังหวัดอุทัยธานีมีพื้นที่ทำการเกษตรนอกเขตชลประทานที่มีโอกาสเกิดภัยแล?ง จำนวน 59 ตำบล 8 อำเภอ พื้นที่รวม 243,938 ไร่ และจังหวัดนครสวรรค์ จำนวน 104 ตำบล 15 อำเภอ พื้นที่รวม 363,038 ไร่ งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาและพัฒนาเทคนิคการปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานีและนครสวรรค์ด้านตะวันตก เพื่อเพิ่มจำนวนพื้นที่ที่ได้รับประโยชน์จากการปฏิบัติการฝนหลวงให้สูงขึ้น มีปริมาณฝนตกลงสู่พื้นที่เป้าหมายมากยิ่งขึ้น และครอบคลุมพื้นที่แห้งแล้งที่เพิ่มขึ้น และเป็นการช่วยเหลือเกษตรกรและความต้องการน้ำอย่างยั่งยืน โดยในปี 2565 ได้ศึกษาข้อมูลภูมิประเทศ ลักษณะทางอุตุนิยมวิทยา และการเกิดเมฆบริเวณพื้นที่ พบว่า จังหวัดอุทัยธานีและพื้นที่ของจังหวัดนครสวรรค์ด้านตะวันตก ตั้งอยู่ภาคเหนือตอนล่าง บริเวณลุ่มน้ำสะแกกรัง ซึ่งไหลสู่แม่น้ำเจ้าพระยาที่อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท สภาพพื้นที่และลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นทิวเขาสูงสลับซับซ้อน มี 2 ใน 3 ของพื้นที่ เป็นป่าและภูเขาสูง มีลักษณะลาดเทจากทิศตะวันตกลงมาทางทิศตะวันออก พื้นที่ราบทางเกษตรมีประมาณ 1 ใน 3 ของพื้นที่ทั้งหมดเกิดจากการตกตะกอนของแม่น้ำเจ้าพระยาและแม่น้ำสะแกกรัง สภาพภูมิอากาศของจังหวัดอุทัยธานีและจังหวัดนครสวรรค์ด้านตะวันตก จัดอยู่ในประเภทเมืองร้อน เฉพาะฤดูร้อน ดังนั้น อากาศจะร้อนมากในฤดูร้อน และแห้งแล้งในฤดูหนาว อุณหภูมิต่ำสุดจะอยู่ระหว่าง 15-16 องศาเซลเซียส ในระหว่างเดือนธันวาคมถึงเดือนมกราคม และอุณหภูมิสูงสุดระหว่าง 38-42 องศาเซลเซียส ในระหว่างเดือนเมษายน และเดือนพฤษภาคมสำหรับอุณหภูมิตลอดปีอยู่ระหว่าง 24-25 องศาเซลเซียส พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพืชไร่ อ้อย ข้าวโพด มันสำปะหลัง ในส่วนการขอรับบริการฝนหลวงในปี 2563 มีจำนวน 143 ครั้ง ปี 2564 มีจำนวน 51 ครั้ง และปี 2565 มีจำนวน 27 ครั้ง ตามลำดับ ส่วนการปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่ พบว่า ปี 2563 มีจำนวน 199 วัน ปี 2564 มีจำนวน 128 วัน และปี 2565 มีจำนวน 38 วัน ส่วนปัจจัยด้านสภาพอากาศจากผลตรวจอากาศชั้นบนจากสถานีเรดาร์ตาคลี จ.นครสวรรค์ พบว่าในช่วงฤดูร้อนปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติการฝนหลวง คือ ความชื้น และค่าดัชนีการยกตัวของมวลอากาศทั้งระดับบนและระดับล่าง ส่วนช่วงฤดูฝนค่าดัชนีการยกตัวของมวลอากาศทั้งระดับบนและระดับล่างเป็นปัจจัยสำคัญในการตัดสินใจปฏิบัติการ โดยแสดงตัวอย่างข้อมูลบางส่วนดังภาพที่ xx ซึ่งจากการศึกษาปัจจัยต่างที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานีและพื้นที่ของจังหวัดนครสวรรค์ด้านตะวันตกแล้วนั้น ในปี 2566 จะได้นำข้อมูลเหล่านี้ไปประกอบการพิจารณาหาเงื่อนไขที่มีความเป็นไปได้ในการปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่และทำการบินปฏิบัติการทดสอบเงื่อนไขต่างๆเพื่อให้ได้รูปแบบที่เหมาะสมสำหรับการปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่ต่อไป

คำสำคัญ