การศึกษาและการพัฒนาเทคนิคการปฏิบัติการฝนหลวงเชิงพื้นที่ กรณีศึกษา : พื้นที่จังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีพื้นที่ศึกษาคือพื้นที่ลุ่มรับน้ำอ่างเก็บน้ำห้วยเสนงและอ่างเก็บน้ำอำปึล จังหวัดสุรินทร์ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาภัยแล้งอย่างต่อเนื่องทำให้มีแนวโน้มการขอรับบริการฝนหลวงเพิ่มขึ้นทุกปี แม้ช่วงที่ผ่านมาระหว่างปี พ.ศ. 2561 – 2563 จะมีการปฏิบัติการฝนหลวงช่วยเหลือในพื้นที่ศึกษาและประสิทธิภาพความสำเร็จของการปฏิบัติการร้อยละ 64.44 แต่ค่าความสำเร็จดังกล่าวถือว่ายังไม่สูงมากนักเมื่อเทียบกับความต้องการน้ำในพื้นที่ งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาวะแวดล้อมและลักษณะทางอุตุนิยมวิทยาที่มีอิทธิพลต่อการเกิดเมฆฝนบริเวณพื้นที่ลุ่มรับน้ำอ่างเก็บน้ำห้วยเสนงและอ่างเก็บน้ำอำปึล จังหวัดสุรินทร์ 2) ติดตามและประเมินผลการปฏิบัติการฝนหลวงบริเวณพื้นที่ลุ่มรับน้ำอ่างเก็บน้ำห้วยเสนงและอ่างเก็บน้ำอำปึล จังหวัดสุรินทร์ และ 3) พัฒนารูปแบบการปฏิบัติการฝนหลวงที่เหมาะสมบริเวณพื้นที่ลุ่มรับน้ำอ่างเก็บน้ำห้วยเสนงและอ่างเก็บน้ำอำปึล จังหวัดสุรินทร์ โดยกระบวนการศึกษาลักษณะทางอุตุนิยมวิทยาที่มีอิทธิพลต่อการเกิดเมฆฝนบริเวณพื้นที่ศึกษาจากข้อมูลเรดาร์พิมาย จังหวัดนครราชสีมา ในช่วงปี พ.ศ. 2560 - 2563 ที่มีค่าการสะท้อนตั้งแต่ 10 dBZ ขึ้นไป วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธี Radar Climatology Analysis และวิเคราะห์เงื่อนไขของสภาพอากาศจากข้อมูลผลตรวจอากาศชั้นบนของสถานีพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์-เดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2560 - 2563 ด้วยวิธีการ Box and Whisker Plot เพื่อหาค่าพิสัย ควอไทล์ (Inter Quartile Range, IQR) ร่วมกับการศึกษาสภาพพื้นที่และศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดเมฆฝนในพื้นที่ศึกษา จากการวิเคราห์ข้อมูลพบว่าการเกิดเมฆฝนในพื้นที่ศึกษาช่วงฤดูแล้งเกิดจากการปะทะกันของบริเวณความกดอากาศสูงจากจีนและบริเวณความกดอากาศต่ำที่ปกคลุมประเทศไทย ช่วงฤดูฝนเกิดจากอิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ร่องมรสุมและพายุหมุนเขตร้อน ในแต่ละช่วงวันกลุ่มเมฆฝนส่วนใหญ่เริ่มก่อตัวบริเวณแนวเขาพนมดงรัก ตั้งแต่เวลา 07.00 - 13.00 น. แล้วเคลื่อนตัวผ่านจังหวัดนครราชสีมาและจังหวัดบุรีรัมย์เข้าสู่พื้นที่ศึกษาในช่วงเวลา 13.00 - 16.00 น. จากนั้นเริ่มพัฒนาตัวตกเป็นฝนและพบว่าการกระจายตัวของฝนจะเพิ่มขึ้นในช่วงเวลา 16.00 - 19.00 น. โดยมีเกณฑ์เงื่อนไขของอากาศชั้นบนที่เหมาะสมในการปฏิบัติการฝนหลวงของแต่ละฤดูกาล ดังนี้ ฤดูแล้ง ค่า LI ? 0.1, SI ? 1.1, KI ? 33, ความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ยที่ระดับ 5,000–10,000 ฟุต ? 68.0% และค่าความเร็วลมเฉลี่ยที่ระดับ 5,000 – 10,000 ฟุต ? 10 นอต ช่วงฤดูฝนค่า LI ? -0.5, SI ? 0.8, KI ? 35, ความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ยที่ระดับ 5,000 – 10,000 ฟุต ? 73.0 % และค่าความเร็วลมเฉลี่ยที่ระดับ 5,000–10,000 ฟุต ? 17 นอต ทั้งนี้จากพฤติกรรมของกลุ่มเมฆฝนบริเวณพื้นที่ศึกษาและเกณฑ์เงื่อนไขด้านสภาพอากาศข้างต้น เมื่อนำมาบินทดสอบปฏิบัติการฝนหลวงตามตำราฝนหลวงพระราชทาน ตั้งแต่ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564 จนถึงเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2565 (ดังภาพที่ xx) พบว่า ประสิทธิภาพความสำเร็จของการปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่ศึกษามีค่าเพิ่มขึ้นจากเดิมร้อยละ 64.44 เป็น ร้อยละ 70.73

คำสำคัญ