การแสดงสร้างสรรค์ชุด โนราเหยียบเสน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาพิธีกรรมการเหยียบเสนในพิธีกรรมโนราโรงครู และการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะการแสดงโนรา ชุด โนราเหยียบเสน โดยใช้วิธีการศึกษาจากเอกสาร การสัมภาษณ์ และการสังเกตการณ์เกี่ยวกับการเหยียบเสนในพิธีกรรมโนราโรงครู แล้วนำองค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษามากำหนดเป็นแนวคิด รูปแบบ และองค์ประกอบการแสดงสร้างสรรค์ ชุด โนราเหยียบเสน ผลการวิจัยจากการศึกษาพิธีกรรมการเหยียบเสนในพิธีกรรมโนราโรงครูพบว่า เสน คือ เนื้องอกที่นูนออกมาจากผิวหนัง สามารถเกิดขึ้นได้ทุกส่วนของร่างกาย และจะขยายใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้มีลักษณะที่ไม่น่ามอง แม้เสนไม่ได้ทำให้เกิดอาการเจ็บปวด แต่อาจส่งผลกระทบต่อระบบประสาทสัมผัสได้ เสนสีแดงเรียกว่า “เสนทอง” เสนสีดำเรียกว่า “เสนดำ” ส่วนทางด้านการแพทย์ เรียกเสนว่า “ฮีแมงจีโอมา” การเหยียบเสน คือ พิธีกรรมในการรักษาเสน ตามหลักความเชื่อ ของโนรา ซึ่งเชื่อว่าต้องให้โนราใหญ่เป็นผู้ประกอบพิธีกรรมเหยียบเสนให้ จึงจะสามารถหายขาดได้ โดยโนราใหญ่จะลงอักขระที่นิ้วหัวแม่เท้า และแตะที่เครื่องประกอบพิธีพร้อมบริกรรมคาถา แล้วใช้นิ้วหัวแม่เท้าเหยียบลงตรงบริเวณเสน จึงเรียกพิธีกรรมนี้ว่า “เหยียบเสน” ด้านรูปแบบการประกอบ พิธีกรรมการเหยียบเสนพบว่า มี 3 รูปแบบ คือ 1) การประกอบพิธีกรรมการเหยียบเสนในพิธีกรรมโนราโรงครู 2) การประกอบพิธีกรรมการเหยียบเสนหน้าหิ้งครูหมอโนรา 3) การประกอบพิธีกรรม การเหยียบเสนในสถานที่อื่น ๆ ที่เหมาะสม ด้านขั้นตอนในพิธีกรรมการเหยียบเสนพบว่า มีขั้นตอนหลัก 12 ขั้นตอน ส่วนด้านองค์ประกอบสำคัญของพิธีกรรมการเหยียบเสนพบว่า มี 8 องค์ประกอบ คือ 1) ผู้ประกอบพิธีกรรม 2) ผู้เข้าร่วมพิธีกรรม 3) บทร้องที่ใช้ประกอบพิธีกรรม 4) คาถาที่ใช้ประกอบพิธีกรรม 5) ดนตรีและเพลงที่ใช้ประกอบพิธีกรรม 6) ท่ารำที่ใช้ประกอบพิธีกรรม 7) การแต่งกายที่ใช้ประกอบพิธีกรรม 8) อุปกรณ์ที่ใช้ประกอบพิธีกรรม สำหรับการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะการแสดงโนรา ชุด โนราเหยียบเสน ในด้านแนวคิดการแสดง ได้มีการค้นพบจุดร่วมที่เหมาะสมในการสร้างสรรค์ผลงานนาฏศิลป์ชุดใหม่ กับการรักษาไว้ซึ่งความเชื่อค่านิยมและประเพณีดั้งเดิม ของพิธีกรรมการเหยียบเสน ในด้านรูปแบบการแสดงได้กำหนดรูปแบบการสร้างสรรค์ศิลปะการแสดงโนราให้อยู่ในนาฏยจารีตเดิมของโนรา ส่วนด้านองค์ประกอบการแสดง ได้มีการสร้างสรรค์ท่ารำ ดนตรี บทร้อง เครื่องแต่งกายโนรา และอุปกรณ์ประกอบการแสดง