การอ่านในสังคมไทย: การวิเคราะห์วาทกรรม
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา ค้นหา และวิเคราะห์ วาทกรรมการอ่านในสังคมไทยที่ส่งผลให้เกิดค่านิยมและวัฒนธรรมการอ่านในสังคมไทย ด้วยการใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหาและหลักการวิเคราะห์วาทกรรม ตามแนวคิดของ Foucault ตลอดจนถึงเครื่องมือที่เรียกว่าการสืบสาววงศ์วาน และวงศาวิทยา เพื่อใช้ในการขุดค้นรากเหง้าของข้อความ (statements) และเนื้อหาต่าง ๆที่ใช้ในการวิเคราะห์ และแนวคิด ของ Fairclough มาใช้ในการวิเคราะห์ภาคปฏิบัติการทางสังคม พร้อมกันนี้ผู้วิจัยได้เก็บข้อมูลในรูปแบบของตัวบท (text) จากเอกสารที่ได้คัดเลือกตามแนวการคัดเลือกของ Fairclough ได้จำนวน 300 รายการทั้งที่เป็นสิ่งพิมพ์และอินเทอร์เน็ต แล้วนำมาตัดข้อความที่เป็นตัวบทแสดงวาทกรรม และรายละเอียดของเนื้อหาที่ใช้สนับสนุนวาทกรรม มาใส่ตารางเพื่อให้มองเห็นหัวข้อตามประเด็นต่าง ๆ ทางวาทกรรม แล้วนำมาวิเคราะห์วาทกรรมตามหลักทฤษฎีที่วางไว้ ผลการวิจัยพบว่า1. ปัญหาการอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ของเด็กไทย เป็นปัญหาเรื้อรังสะสมมานาน กระทรวงศึกษาธิการยังไม่สามารถแก้ปัญหาได้หมด ทั้งอ่านไม่ออก เขียนไม่ได้ อ่านไม่คล่อง โดยเฉพาะเด็กในชนบท ซึ่งเป็นปัญหาที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการอ่านของคนไทย และการพัฒนาประเทศ2. วัฒนธรรมการอ่านของคนไทย พบว่าคนไทยยังไม่มีวัฒนธรรมการอ่านตามความหมายและคำจำกัดความของวัฒนธรรมการอ่าน และจากการเปรียบเทียบกับบริบทการอ่านในต่างประเทศ คนไทยส่วนใหญ่ยังอ่านหนังสือน้อย ทั้งในประเด็นการอ่านในชีวิตประจำวัน การอ่านที่หลากหลาย และใช้การอ่านเป็นช่องทางในการแสวงหาความรู้ พักผ่อน รวมถึงกิจกรรมทางด้านการอ่านของคนในสังคม 3. วาทกรรมการอ่านของคนไทย ผลจากการสำรวจและการเผยแพร่ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ทำให้เกิดวาทกรรมการอ่านในสังคมไทยว่าคนไทยอ่านหนังสือน้อย ด้วยวลีที่ว่า คนไทยอ่านหนังสือปีละ 8 บรรทัด อันเป็นวาทกรรมที่สังคมไทยมีความรู้สึกในแง่ลบ เสียดสีเยาะเย้ย สร้างความตระหนก วิตกกังวล ด้วยประโยคที่ว่า ใคร ๆ ก็รู้คนไทยไม่อ่านหนังสือ4. สาเหตุที่คนไทยอ่านหนังสือน้อย เกิดจากปัจจัยและบริบทที่หลากหลายคือ (1) ปัจจัยทางด้านสังคมและวัฒนธรรม ที่เป็นสังคมบอกเล่า ลักษณะนิสัย ทัศนคติและความเชื่อที่เกี่ยวกับการอ่าน ขาดแบบอย่างที่ดีทางด้านการอ่าน และระบบอุปถัมภ์ (2) ระบบการศึกษา ตั้งแต่การเรียนการสอนแบบท่องจำ ไม่ให้ความสำคัญกับการอ่าน อ่านหนังสือเพื่อสอบ ครูไม่รักการอ่าน ปัญหาด้านห้องสมุด และปัจจัยทางด้านหนังสือ (3) ปัญหาทางด้านการจัดการภาครัฐ ที่มีนโยบายไม่ชัดเจน ขาดการต่อเนื่อง ขาดการมีส่วนร่วม โครงการต่าง ๆ ยังไม่สามารถเข้าถึงประชาชนส่วนใหญ่ และงบประมาณไม่เพียงพอ และ (4) บทบาทของเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่แย่งเวลาการอ่านของคนไทย และใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับสังคมออนไลน์