การพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารสมุนไพรเสริมสุขภาพเพื่อผลักดันให้เป็นผลิตภัณฑ์ นูตาซูติคจากสมุนไพรไทยแห่งอนาคต: กรณีสารสกัดกระชายดำและเลือดจระเข้สยาม (ต่อเนื่องปี 2)
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
วิถีการดำรงชีวิตของคนในปัจจุบันโดยเฉพาะพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่สมดุล ทั้งเรื่องการกิน การนอน การออกกำลังกาย และการทำงาน ล้วนส่งผลเสียต่อสุขภาพได้ทั้งสิ้น เนื่องจากทำให้เกิดสภาวะไม่สมดุลของร่างกาย ส่งผลทำให้ร่างกายถูกทำร้ายด้วยสารอนุมูลอิสระ (free radicals) ที่เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว อาจทำให้ร่างกายได้รับผลกระทบ เช่น เกิดความแก่ ผิวหนังเหี่ยวย่น ผมหงอกขาว หรือดวงตาฝ้าฟาง และอาจเสี่ยงต่อการเกิดโรคและภาวะต่าง ๆ เช่น โรคทางระบบหัวใจและหลอดเลือด โรคมะเร็ง หรือโรคทางระบบภูมิคุ้มกัน อนุมูลอิสระที่เกิดมากขึ้นในร่างการส่งผลให้เซลล์เกิดสภาวะเครียดออกซิเดชัน (oxidative stress) ก่อให้เกิดความเสื่อมถอยของเซลล์ต่าง ๆ ในร่างกาย โดยเซลล์จะเสื่อมมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับการดูแลสุขภาพและสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล นอกจากนี้กระบวนการอักเสบในร่างกายยังทำให้เกิดสภาวะเครียดออกซิเดชันและลดความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระของเซลล์ได้อีกด้วย ดังนั้นคนในยุคปัจจุบันจึงให้ความสนใจและมีความใส่ใจต่อสุขภาพเพิ่มมากขึ้น สมุนไพรเสริมสุขภาพที่มีฤทธิ์ทางชีวภาพที่ยอดเยี่ยมทั้งในรูปแบบอาหารเพื่อสุขภาพ (health food) ยาจากสมุนไพรและเครื่องสำอางผสมสมุนไพรจึงเป็นที่นิยมมากขึ้นในปัจจุบัน จากการศึกษาวิจัยสูตรผสมสมุนไพรจากสารสกัดกระชายดำและเลือดจระเข้สยามที่มีการเสริมฤทธิ์ทางชีวภาพในแง่ของฤทธิ์ต้านออกซิเดชันและฤทธิ์ต้านการอักเสบ ทั้งในระดับหลอดทดลอง (in vitro) ระดับเซลล์เพาะเลี้ยง (cell culture) และในระดับสัตว์ทดลอง (in vivo) ของทีมนักวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยในปีงบประมาณ 2562 จากสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) ภายใต้ชื่อโครงการวิจัย “การพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารสมุนไพรเสริมสุขภาพเพื่อผลักดันให้เป็นผลิตภัณฑ์นูตาซูติคจากสมุนไพรไทยแห่งอนาคต: กรณีสารสกัดกระชายดำและเลือดจระเข้สยาม ผลการวิจัยในปีแรกได้รวบรวมข้อมูลสูตรผสมสมุนไพรที่มีประสิทธิภาพได้จำนวน 3 สูตร (F1, F4, F5) โดยเฉพาะสูตรผสมสมุนไพร F1 ที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการเป็นสารออกฤทธิ์ต้านออกซิเดชันและการอักเสบ ดังนั้นการศึกษาต่อเนื่องปี 2 จึงทำการประเมินคุณภาพและมาตรฐานรวมถึงการศึกษาความปลอดภัยในหนูทดลองของสูตรผสมสมุนไพร F1 โดยโครงการวิจัยนี้ทำการศึกษาฤทธิ์การต้านออกซิเดชันและต้านการอับเสบของสูตรผสมสมุนไพร F1 ในเซลล์แมคโครฟาจ (RAW 264.7) ซึ่งพบว่าสูตรผสมสมุนไพร F1 มีประสิทธิภาพในการเสริมฤทธิ์ต้านออกซิเดชันและลดการอักเสบได้ดี และที่สำคัญยังสามารถป้องกันการตายแบบ apoptosis ของเซลล์ RAW 264.7 หลังถูกกระตุ้นด้วย H2O2 (สภาวะเครียดออกซิเดชัน) และ lipopolysaccharide (LPS) (สภาวะอักเสบ) ได้ โดยมี % apoptotic cell เท่ากับ 12.9% และ 6.57% ตามลำดับ การศึกษากลไกการป้องกันเซลล์ RAW 264.7 จากสภาวะเครียดออกซิเดชันและการอับเสบในระดับยีน พบว่าสูตรผสมสมุนไพร F1 มีประสิทธิภาพในการลดและเพิ่มการแสดงออกของยีนที่เป็นตัวควบคุมหลักในการตอบสนองของสารต้านอนุมูลอิสระ คือ Keap1 และ Nrf2 ตามลำดับ และเพิ่มการแสดงออกของยีนในกลุ่ม antioxidant-response element (เช่น Gclm) และ antioxidant enzyme (เช่น SOD1, SOD2, CAT และ GPX1) นอกจากนี้สูตรผสมสมุนไพร F1 ยังมีประสิทธิภาพในยับยั้งการแสดงออกของกลุ่มยีนที่เกี่ยวข้องกับเอนไซมที่สัมพันธ์กับการอักเสบ เชน iNOS และ COX2 และกลุ่มยีนที่เกี่ยวข้องการสังเคราะห์ proinflammatory cytokine (TNF- ?, IL1-? และ IL6) การศึกษาการเสริมฤทธิ์กระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของสูตรผสมสมุนไพร F1 สามารถกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันผ่านกระบวนการ phagocytosis ของเซลล์ RAW 264.7 ได้ (% Phagocytosis เท่ากับ 28.40%) การศึกษากลไกการป้องกันเซลล์ RAW 264.7 เมื่อได้รับสภาวะเครียดออกซิเดชันและสภาวะอักเสบในระดับโปรตีนด้วยเทคนิคโปรติโอมิกส์ (proteomic) ชี้ให้เห็นว่าสูตรผสมสมุนไพรสูตร F1 กระตุ้นการแสดงออกของโปรตีนจำนวนมากที่ช่วยเพิ่มกิจกรรมการเร่งปฏิกิริยาของกลุ่มเอนไซม์และการออกฤทธิ์ต้านสภาวะเครียดออกซิเดชัน รวมถึงโปรตีนที่บทบาทสำคัญในการลดการอักเสบอีกมากมาย นอกจากนี้เมื่อทำการวิเคราะห์และตรวจสอบคุณภาพให้ได้มาตรฐานของสูตรผสมสมุนไพร F1 ทั้งก่อนและหลังการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์แคปซูล สำหรับการเตรียมวัตถุดิบเลือดจระเข้สยามมีการตรวจสอบแบบแผนของโปรตีนที่เป็นองค์ประกอบด้วยเทคนิค SDS-PAGE พบองค์ประกอบของโปรตีนไม่แตกต่างกันในเลือดจระเข้ที่เก็บแบบแยกเพศและแบบรวมเพศ และในการจัดเตรียมวัตถุดิบกระชายดำที่สกัดด้วย 50% เอทานอล ไม่พบปริมาณโลหะหนัก หรือการปนเปื้อนของเชื้อจุลชีพจากทั้งสามแหล่งที่มา และผลการวิเคราะห์ภายหลังจากการขึ้นรูปแบบผลิตภัณฑ์เป็นไปในทำนองเดียวกัน ดังนั้นการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ของสูตรผสมสมุนไพร F1 ในรูปแบบแคปซูลจึงมีมาตรฐานสำหรับเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรเสริมสุขภาพ นอกจากนี้ผลการศึกษาความคงตัวของต้นแบบผลิตภัณฑ์สมุนไพรเสริมสุขภาพทั้งด้านกายภาพและฤทธิ์ชีวภาพหลังการเก็บเป็นเวลา 6 เดือน ภายใต้สภาวะต่าง ๆ ยังยืนยันได้อีกว่าอุณหภูมิที่ทดสอบ (30 และ 40 ?C) และระยะเวลา (1, 3 และ 6 เดือน) ไม่ทำให้ความสามารถในการต้านออกซิเดชันและต้านการอับเสบของสูตรผสมสมุนไพร F1 ลดลง และไม่ส่งผลต่อองค์ประกอบของโปรตีนในเลือดจระเข้สยาม รวมถึงการทดสอบความเป็นพิษเฉียบพลันในหนูทดลอง ซึ่งพบว่าสูตรผสมสมุนไพร F1 ไม่มีความเป็นพิษแบบเฉียบพลันในหนูทดลอง