การพัฒนาพันธุ์ข้าวเหนียวหอมนาชลประทานโดยใช้เครื่องหมายดีเอ็นเอช่วยในการคัดเลือก (ปีที่ 3): การประเมินผลผลิตและการผลิตเมล็ดพันธุ์ของสายพันธุ์ข้าวเหนียวหอม ไม่ไวต่อช่วงแสง ที่พัฒนาจากข้าวเหนียวพันธุ์สันป่าตอง 1
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
สันป่าตอง 1 เป็นข้าวเหนียวที่ไม่ไวต่อช่วงแสง มีผลผลิตสูง แต่ว่าเป็นข้าวไม่หอม จึงได้มีการพัฒนาข้าวเหนียวพันธุ์สันป่าตอง 1 ให้มีความหอม โดยใช้เครื่องหมายดีเอ็นเอช่วยในการคัดเลือกร่วมกับการปรับปรุงพันธุ์แบบมาตรฐาน งานวิจัยนี้จึงนำข้าวเหนียวสายพันธุ์ก้าวหน้า จำนวน 7 สายพันธุ์ ที่พัฒนามาจากข้าวสันป่าตอง 1 มาปลูกเปรียบเทียบผลผลิตในแปลงเกษตรกร จำนวน 4 แห่ง ของจังหวัดพะเยา เชียงราย และเชียงใหม่ ในฤดูปลูกนาปรัง พ.ศ. 2564 ผลการทดลองพบว่า ผลผลิตเฉลี่ยเท่ากับ 916.73 กิโลกรัมต่อไร่ ในขณะที่สันป่าตอง 1 มีผลผลิตเฉลี่ยเท่ากับกับ 952.09 กิโลกรัมต่อไร่ โดยมีสายพันธุ์ที่มีผลผลิตไม่แตกต่างจากข้าวสันป่าตอง 1 จำนวน 4 สายพันธุ์ ได้แก่ PYO16-001-3-19B (#3), PYO16-001-9-161B (#4) , PYO16-001-9-142-B-B-B-1B (#6) และ PYO12-001-8-6-3-7-3-3B (#7) สายพันธุ์ที่มีผลิตสูงสุด ได้แก่ PYO12-001-8-6-3-7-3-3B (#7) ซึ่งมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 981.02 กิโลกรัมต่อไร่ ซึ่งสายพันธุ์นี้เป็นข้าวเหนียวต้นเตี้ย ไม่มีความหอม ส่วนสายพันธุ์อื่น ๆ เป็นข้าวเหนียวหอม เมื่อทดสอบปฏิกิริยาต่อต่อโรคไหม้ในระยะกล้า โดยใช้วิธี upland short row พบว่าข้าวส่วนใหญ่แสดงลักษณะค่อนข้างอ่อนแอ (MS) ต่อเชื้อโรคไหม้ในสภาพธรรมชาติ ที่แปลงทดลองมหาวิทยาลัยพะเยา เมื่อทดสอบปฏิกิริยาต่อโรคขอบใบแห้ง จำนวน 6 ไอโซเลท พบว่าสายพันธุ์ข้าวส่วนใหญ่จะต้านทาน ( R) ต่อเชื้อ Xoo. ไอโซเลท CN1-3, XORE1-1, XONS2-1 และ NP3-5 แต่จะค่อนข้างอ่อนแอ (MS) ต่อไอโซเลท CR2-4 และ SK2-3 เช่นเดียวกับข้าวสันป่าตอง 1 เมื่อประมาณการสนองต่อปุ๋ย พบว่าข้าวเหนียวหอมสายพันธุ์ปรับปรุงใหม่ จะตอบสนองต่อปุ๋ยไนโตรเจน ให้ผลผลิตสูงสุดที่ระดับ อัตรา 18-6-6 ถึง 24-6-6 กิโลกรัม (N-P2O5-K2O) ต่อไร่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับระดับความอุดมสมบูรณ์ของดิน แต่เมื่อใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไป จะทำให้ผลผลิตข้าวลดลง เมื่อทดสอบอิทธิพลของธาตุสังกะสี พบว่าทำให้ผลผลิตข้าวลดลง เมื่อเปรียบเทียบกับกรรมวิธีที่ไม่ใส่ธาตุสังกะสี ผลการประเมินคุณภาพเมล็ดทางกายภาพและเคมีที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพหุงต้ม พบว่าข้าวสายพันธุ์ปรับปรุงใหม่ มีลักษณะเมล็ดทางภายภาพและคุณภาพหุงต้ม ใกล้เคียงกับข้าวสันป่าตอง 1 เมื่อวิเคราะห์ปริมาณสารหอม 2-acetyl-1-pyrroline (2AP) พบว่ามีค่าเฉลี่ยประมาณ 3.75-5.92 ppm เมื่อประเมินการยอมรับของเกษตรกร พบว่าเกษตรกรจะชื่นชอบสายพันธุ์ PYO16-001-3-15-B (#5) ซึ่งมีผลผลิตเฉลี่ย 785 กิโลกรัมต่อไร่ ผลผลิตสูงสุดที่เคยทำได้ 1223.84 กิโลกรัมต่อไร่ โดยเกษตรกรให้ความเห็นว่ามีรวงยาว ผลผลิตสูง และทรงต้นแข็งแรง สำหรับการผลิตเมล็ดพันธุ์หลักของข้าวเหนียวหอมที่คัดเลือกมาจำนวน 5 สายพันธุ์ ได้จำนวน 433.75 กิโลกรัม เมื่อสุ่มตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ พบว่า เมล็ดพันธุ์หลักส่วนใหญ่ไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานชั้นเมล็ดพันธุ์หลักของกรมการข้าว มีเมล็ดข้าวเจ้าปน จากการทดสอบผลผลิตในแปลงเกษตรกร การประเมินการยอมรับของเกษตรกรและผู้บริโภค สามารถคัดเลือกข้าวเหนียวหอม ไม่ไวต่อช่วงแสง ที่พัฒนาพันธุ์มาจากข้าวสันป่าตอง 1 สายพันธุ์ดีเด่น ได้จำนวน 2 สายพันธุ์ ได้แก่ PYO12-001-8-6-3-7-3-6B (#1) และ PYO16-001-3-15B (#5) สำหรับเสนอจดทะเบียนพันธุ์พืชใหม่ ตาม พ.ร.บ. พันธุ์พืช พ.ศ. 2518 ต่อไป