การทดสอบพันธุ์ในระดับท้องถิ่นและการขยายเมล็ดพันธุ์ของข้าวเจ้าก่ำพันธุ์ปรับปรุงใหม่

บทคัดย่อ

ข้าวก่า (ข้าวเหนียวด่า) พันธุ์ก่าดอยสะเก็ดซึ งเป็นพันธุ์ข้าวก่าพันธุ์ส่งเสริมเป็นข้าวชนิดข้าวเหนียว ไม่เหมาะสมกับการพัฒนาทางเทคโนโลยีการหุงข้าวปัจจุบัน ดังนั้นหน่วยวิจัยข้าวก่า สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จึงได้พัฒนาพันธุ์ข้าวเหนียวก่าให้เป็นชนิดข้าวเจ้าก่าโดยการผสมพันธุ์ และคัดเลือกสายพันธุ์จากลูกผสม ระหว่างพันธุ์ ขาวดอกมะลิ 105 กับพันธุ์ก่าดอยสะเก็ด จนในลูกผสมชั วที 9 ได้สายพันธุ์ลูกผสมที มีศักยภาพเป็นข้าวก่าชนิดข้าวเจ้า มีระดับ amylose 15-17% จ่านวน 17 สายพันธุ์ (9 สายพันธุ์จากสายพันธุ์สืบเนื องของลูกผสมชั วที 2 สายพันธุ์ 107 และอีก 8 จากสายพันธุ์ 173) ดังนั้นในชั วที 10จ่าเป็นต้องท่าการวิจัยลูกผสมสายพันธุ์ต่อ เพื อทดสอบศักยภาพการให้ผลผลิตของสายพันธุ์คัดเลือกดังกล่าวในระดับท้องถิ น ซึ งในงานวิจัยนี้ได้เลือกพื้นที ทดลองตัวแทน 5 จังหวัด คือ เชียงใหม่ แพร่ สุพรรณบุรี ชัยภูมิ และ สุราษฎร์ธานี ผลการทดลองพบว่า ผลผลิตเมล็ดต่อกอแสดงความแตกต่างอย่างชัดเจนทั้งระหว่างพันธุ์และระหว่างพื้นที ปลูก สายพันธุ์ที แสดงผลผลิตได้ดีเทียบเท่ากับขาวดอกมะลิ 105 (24.20 กรัม/กอ) คือสายพันธุ์ 107/68 (24.64 กรัม/กอ) และใกล้เคียง คือ 107/42, 107/46, 107/72, 173/17 และ 173/48 พื้นที ปลูกที เหมาะสมได้แก่ เชียงใหม่ (21.79 กรัม/กอ) แพร่ (27.72 กรัม/กอ) ชัยภูมิ (21.11 กรัม/กอ) โดยที แพร่แสดงผลผลิตได้ดีกว่าพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 และที สุราษฏร์ธานีมีผลผลิต 16.78 กรัม/กอ ซึ งใกล้เคียงพันธุ์ก่าดอยสะเก็ด แต่ที แสดงผลผลิตไม่ดีคือที พื้นที ปลูกสุพรรณบุรี (13.63 กรัม/กอ) สายพันธุ์ที แสดงการปรับตัวแบบทั วไป (General adaptation) คือสายพันธุ์ 107/68 แสดงผลผลิตได้ดีเท่ากับพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 ในทุกพื้นที ปลูก มีหลายสายพันธุ์ที แสดงปฏิสัมพันธ์ระหว่างพันธุ์กับพื้นที ปลูกในลักษณะของการปรับตัวเฉพาะ (Specific adaptation) ได้แก่สายพันธุ์ 107/68 และ 173/17 เหมาะสมที เชียงใหม่ 107/46107/68 173/2 และ 173/48 เหมาะสมที แพร่ 107/25 107/42 107/48 และ 107/72 เหมาะสมที ชัยภูมิ 173/48 เหมาะสมที สุพรรณบุรี 107/25 107/42 107/68 เหมาะสมที สุราษฎร์ธานี

คำสำคัญ