การวิจัยและพัฒนาการผลิตข้าวลูกผสม

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยและพัฒนาข้าวลูกผสมระบบ 3 สายพันธุ์ มีวัตถุประสงค์ที่จะพัฒนาข้าวลูกผสมให้ มีผลผลิตสูงกว่าข้าวพันธุ์ผสม 20-30 เปอร์เซ็นต์ ด าเนินการที่ ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี สุพรรณบุรี ชัยนาท ปราจีนบุรี และพิษณุโลก รวมทั้งแปลงนาเกษตรกรจังหวัด นครนายก ปทุมธานี สุพรรณบุรี ชัยนาท พิษณุโลก อุตรดิตถ์ เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน และฉะเชิงเทราระหว่าง ปี พ.ศ. 2554-2556 เป็น เวลา 3 ปีมีการด าเนินงานวิจัยที่ประกอบด้วย การพัฒนาสายพันธุ์ข้าวในการผลิตข้าวลูกผสม การประเมินลักษณะและผลผลิตข้าวลูกผสม การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวลูกผสม การพัฒนาเทคโนโลยีการ ผลิตที่เหมาะสมส าหรับข้าวลูกผสม ซึ่งผลการด าเนินงาน สามารถพัฒนาพันธุ์ข้าวลูกผสมที่มีความ ดีเด่น 2 พันธุ์ ได้แก่ ข้าวลูกผสมพันธุ์กขผ1 (PTT06001H) เป็นข้าวลูกผสมที่ผลิตในระบบ 3 สายพันธุ์ โดยมีสายพันธุ์แม่หรือสายพันธุ์เรณูเป็นหมัน IR79156A และสายพันธุ์พ่อ JN29-PTT-43-1-5-5-1-3-1R เป็นข้าวเจ้าไม่ไวต่อช่วงแสง ให้ผลิตเฉลี่ย 1,006 กิโลกรัมต่อไร่ ซึ่งสูงกว่าพันธุ์ปทุมธานี 1 และ สุพรรณบุรี 1 เท่ากับ 51 และ 23 เปอร์เซ็นต์ มีอายุเก็บเกี่ยว 117 วัน(โดยวิธีปักด า) ความสูงของต้น 116 เซนติเมตร มีจ านวนรวงต่อกอ 8 รวง(ระยะปักด า 20 x 20 ซม.) จ านวนเมล็ดต่อรวง 200-250 เมล็ด มีเมล็ดดีต่อรวง 80 เปอร์เซ็นต์ น้ าหนัก 1,000 เมล็ดหนัก 24.72 กรัม ต้านทานต่อโรคไหม้ใน บางท้องที่ แต่อ่อนแอต่อแมลงเพลี้ยกระโดดสีน้ าตาล และโรคขอบใบแห้ง มีปริมาณอมิโลสสูง (27.01%) อุณหภูมิแป้งสุกระดับปานกลาง มีอุณหภูมิแป้งสุกระดับต่ า ค่าความคงตัวของแป้งสุก 83.61 มิลลิเมตร มีค่าการสลายเมล็ดในด่าง 5.98 อัตราการยืดตัวของข้าวสุก 1.69 เท่า ข้าวสุกค่อนข้างแข็ง ไม่หอม มีระยะพักตัว 4 สัปดาห์ ต้านทานต่อโรคไหม้ในเขตภาคกลาง ภาคตะวันออกและภาคตะวันตก ค่อนข้างต้านทานต่อเพลี้ยกระโดดหลังขาว และอ่อนแอต่อแมลงเพลี้ยกระโดดสีน้ าตาล อ่อนแอต่อโรค ไหม้ในบางพื้นที่ในภาคเหนือตอนล่างและโรคขอบใบแห้ง ข้าวลูกผสม กขผ3 (PTT06008H) เป็นข้าว ลูกผสมที่ผลิตในระบบ 3 สายพันธุ์โดยมีสายพันธุ์แม่หรือสายพันธุ์เรณูเป็นหมัน IR79156A และสาย พันธุ์พ่อ JN29-PTT-11-1-B-12-5-5 เป็นข้าวเจ้าไม่ไวต่อช่วงแสง ให้ผลผลิตเฉลี่ย 1,020 กก./ไร่ สูงกว่า พันธุ์กขผ1 (978กก./ไร่)กข31 (926กก./ไร่)พิษณุโลก 2 (790 กก./ไร่) และ ปทุมธานี 1 (779กก./ไร่) คิดเป็นร้อยละ 4 10 29 และ 30 ตามล าดับ อายุเก็บเกี่ยว 110-116 วัน ความสูง 117 เซนติเมตร มี ลักษณะกอตั้ง ล าต้นค่อนข้างแข็ง ใบสีเขียว มุมปลายใบตั้งตรง ใบธงยาว 48.5 เซนติเมตร กว้าง 1.78 เซนติเมตร มุมใบธงตั้งตรง รวงยาว 28.5 รวงค่อนข้างแน่น คอรวงโผล่เล็กน้อย เมล็ดร่วงง่าย ข้าวเปลือกสีฟางยาว 10.07 มิลลิเมตร กว้าง 2.43 มิลลิเมตร หนา 1.92 มิลลิเมตร ข้าวกล้องรูปร่าง เรียว ยาว 7.33 มิลลิเมตร กว้าง 2.05 มิลลิเมตร หนา 1.71 มิลลิเมตร ข้าวสารยาว 7.16 มิลลิเมตร กว้าง 1.97 มิลลิเมตร หนา 1.62 มิลลิเมตร เป็นข้าวอมิโลสปานกลาง (22.46%) ความคงตัวของ แป้งสุกอยู่ในระดับปานกลาง (การไหลของแป้ง 49 มิลลิเมตร) การยืดตัวของข้าวสุกอยู่ในเกณฑ์ปกติ (1.60 เท่า) อุณหภูมิแป้งสุกต่ า ลักษณะข้าวสวย นุ่มแต่ไม่เหนียว ต้านทานต่อโรคไหม้ได้ดีกว่าพันธุ์ กขผ1 และผลิตเมล็ดพันธุ์ง่ายกว่าพันธุ์ กขผ1 พัฒนาสายพันธุ์ข้าวเรณูเป็นหมันกับสายพันธุ์รักษาความเป็นหมัน ที่เป็นสายพันธุ์ใหม่ส าหรับ ศึกษาสมรรถนะการผสมได้จ านวน 7 คู่ ได้แก่ PTTHR08002A กับ PTTHR08002B, PTTHR08035A กับ PTTHR08035B, PTTHR08077A กับ PTTHR08077B, PTTHR08191A กับ PTTHR08191B, PTTHR08193A กับ PTTHR08193B และ PTTHR08195A กับ PTTHR08195B ผลิตเมล็ดพันธุ์บริสุทธิ์ที่เป็นสายพันธุ์เรณูเป็นหมัน(A) และสายพันธุ์รักษาความเป็นพันธุ์ ส าหรับใช้เป็นสายพันธุ์แม่ในการผลิตข้าวลูกผสม ชั่วที่ 1 จ านวน 10 คู่ จากสายพันธุ์ระหว่าง IR79128A กับ IR79128B, IR79156A กับ IR79156B, IR80151A กับ IR80151B, IR80154A กับ IR80154B, IR80156A กับ IR80156B, IR80555A กับ IR80555B, IR80559A กับ IR80559B, IR80560A กับ IR80560B, IR80561A กับ IR80561B และ IR80564A กับ IR80564B การใช้อัตราส่วนระหว่างจ านวนแถวสายพันธุ์แม่ต่อสายพันธุ์พ่อในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ลูกผสม พันธุ์ กขผ1 ที่เป็น 8:2 กับ 10:2 แถว ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันโดยที่อายุการออกดอกของข้าว สายพันธุ์ IR79156A กับสายพันธุ์พ่อ JN29-PTT43-1-5-5-1-3-1R เมื่อตกกล้าระหว่างต้นเดือนตุลาคม- ต้นเดือนพฤศจิกายน สายพันธุ์แม่มีอายุวันออกดอก ระว่าง 75-86 วัน และ 94-97 วัน ในสายพันธุ์พ่อ ซึ่งการตกกล้าสายพันธุ์พ่อ ท าเป็น 2 รุ่น ก่อนสายพันธุ์แม่ 18 และ 11 วัน แต่ถ้าตกกล้าระหว่าง กลางเดือนพฤศจิกายน-ต้นเดือนธันวาคม สายพันธุ์แม่มีอายุวันออกดอก 83 วัน สายพันธุ์พ่อมีวันออก ดอกระหว่าง 96-98 วัน ดังนั้นการตกกล้าสายพันธุ์พ่อ ท าเป็น 2 รุ่น ก่อนสายพันธุ์แม่ 14 และ 7 วัน ในแปลงปลูกที่เป็นดินเหนียวจัด ข้าวลูกผสม PTT06001H หรือ กขผ1 มีศักยภาพในการแตก กอ เฉลี่ย 124 ต้นต่อกอ น้ าหนักผลผลิต250 กรัมต่อกอ จ านวนรวง 94 รวงต่อกอ และมีจ านวนเมล็ด 165 เมล็ดต่อรวง ส่วนในพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง ข้าวลูกผสมพันธุ์นี้ มีศักยภาพในการแตก กอ 95 ต้นต่อกอ ผลผลิต 213 กรัมต่อกอ และจ านวนรวง 89 รวงต่อกอส าหรับวิธีการปลูกข้าวลูกผสม PTT06001H หรือ กขผ1 ด้วยการหว่านน้ าตม การปักด าด้วยเครื่องจักรและวิธีโยนกล้าให้ผลผลิต ที่ไม่ แตกต่างกัน และการจัดการน้ าแบบเปียกสลับแห้งให้ผลผลิตต่ าเมื่อปลูกในช่วงเดือนตุลาคมและ กุมภาพันธ

คำสำคัญ