ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวพันธุ์ดีในนาแปลงใหญ่

บทคัดย่อ

แผนงานปรับปรุงพันธุ์ข้าวเจ้าเพื่อการค้าและการใช้ประโยชน์เฉพาะ มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ได้พันธุ์ข้าวเจ้าผลผลิตสูงเพื่อการบริโภคและส่งออก ต้านทานต่อโรคและแมลงศัตรูข้าวที่สาคัญ ทนต่อสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม ใช้ประโยชน์ได้ในเชิงอุตสาหกรรมแปรรูป รวมทั้งพันธุ์ที่มีคุณค่าทางโภชนาการสำหรับใช้เป็นอาหารเลี้ยงสัตว์ ประกอบด้วย 3 แผนงานย่อย ได้แก่ 1) การวิจัยและพัฒนาข้าวสายพันธุ์ใหม่ที่มีคุณลักษณะหลากหลาย 2) การประเมินลักษณะทางสัณฐาน ลักษณะทางการเกษตร และคุณภาพของข้าวสายพันธุ์ปรับปรุง และ 3) การทดสอบการผลิตในนาเกษตรกรและประเมินการยอมรับต่อข้าวสายพันธุ์ดีเด่น ซึ่งการดำเนินงานแบ่งเป็น 2 รูปแบบ คือ 1) พัฒนาประชากรข้าวชุดใหม่ โดยจะเริ่มดำเนินการตั้งแต่ประเมินลักษณะพันธุกรรมข้าวที่มีคุณสมบัติตามที่ต้องการ แล้วผสมพันธุ์หรือชักนำให้กลายพันธุ์เพื่อสร้างประชากรใหม่ 2) วิจัยต่อยอดสายพันธุ์ข้าวที่มีอยู่เดิมซึ่งได้มาจากแผนงานปรับปรุงพันธุ์ข้าวของกรมการข้าว ที่ดำเนินงานต่อเนื่องมาจนถึงปี 2563 และยังไม่เสร็จสิ้นตามกระบวนการ จึงทำการคัดเลือกสายพันธุที่ต้องการมาพัฒนาต่อยอดให้เสร็จสิ้นถึงกระบวนการรับรองพันธุ์ ซึ่งในปี 2564 มีการรับของพันธุ์ข้าว 3 พันธุ์ ได้แก่ 1) พันธุ์ กข89 เป็นข้าวขึ้นน้ำ ได้จากการผสมพันธุ์ระหว่างข้าวสายพันธุ์ PCR92211-5-2-2B กับ PCRC93021-671 ให้ผลผลิต 450 กิโลกรัมต่อไร่ อมิโลสต้า (15.32) ข้าวสุกนุ่ม มีศักยภาพยืดปล้องขึ้นน้้าได้ดี ปลูกได้ดีในนาน้ำลึกที มีระดับน้ำมากกว่า 100 เซนติเมตร ซึ่งน้้าท่วมขังเป็นระยะเวลานานตั้งแต่ 1 เดือนขึ้นไป เก็บเกี่ยวปลายธันวาคม 2) พันธุ์ กข91 ได้จากการคัดเลือกมาจากสายพันธุ์ IR101870-60-1 ซึ่งเป็นสายพันธุ์แก้ความเป็นหมัน (R line) จนได้สายพันธุ์ IR101870-60-1-PTT-5-3-27 เป็นข้าวเจ้าขนาดเมล็ดปานกลาง ไม่ไวต่อช่วงแสง มีศักยภาพการให้ผลผลิต 1,100 กิโลกรัมต่อไร่ อมิโลสต้า (18.49) ต้านทานโรคไหม้ และ 3) พันธุ์ขาหนี 117 เป็นข้าวที สูงไวต่อช่วงแสง มีศักยภาพให้ผลผลิตสูงสุดถึง 783 กิโลกรัมต่อไร่ ในสภาพนาขั้นบันได ที ความสูง 700 - 1,000 เมตรจากระดับทะเลปานกลาง ค่อนข้างต้านทานต่อโรคไหม้ คุณภาพการสีดีมาก นอกจากนี้ยังสามารถพัฒนาข้าวสายพันธุ์ดีเด่นต่างๆ เช่นสายพันธุ์ข้าวรูปลักษณ์ใหม่ให้ผลผลิตสูง เช่น สายพันธุ์ IR96514-8-PTT-1-1-1-2-1-2-1-1 และ PTT16090-1-8-2-1-1-3 ให้ผลผลิต 1,002 และ 1,000 กิโลกรัมต่อไร่ ตามลาดับ สายพันธุ์ข้าวต้านทานต่อโรคและแมลงศัตรูข้าว เช่น สายพันธุ์ CNT13006-128-1-3-1-3 เป็นข้าวเจ้าไม่ไวต่อช่วงแสง ให้ผลผลิต 1,060 กิโลกรัมต่อไร่ อายุเก็บเกี่ยวประมาณ 114 วัน ต้านทานโรคไหม้ และค่อนข้างต้านทาน เพลี้ยกระโดดสีน้าตาล สายพันธุ์ PSL16348-MAS-293-3-1-2-1 1 ให้ผลผลิต 898 กิโลกรัมต่อไร่ อายุเก็บเกี่ยวสั้น 108 วัน ค่อนข้างต้านทานเพลี้ยกระโดดสีน้าตาล สายพันธุ์ข้าวทนแล้ง เช่น สายพันธุ์ RGDU07343-14-10-4-3B-B-CPA-B-NKI-2 และ RGDU07343-9-13-22-3-B-B-CPA-B-NKI-1 ซึ่งทนแล้งและให้ผลผลิตดีกว่าพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 ข้าวทนน้ำท่วมฉับพลัน เช่นสายพันธุ์ PTT1-B-190-B-B-B, RD23-B-169-B-B-,B, RD47-B-30-B-B-B, RD49-B-375-B-B-B, SPR1-B-450-B-B-B, PSL2-B-428-B-B-B, CNT1-B-381-B-B-B และ PCR07064-B-15-3B-180 ซึ่งทนน้ำท่วมฉับพลันได้อย่างน้อย 7-14 วัน สายพันธุ์ทนต่อสภาพอากาศเย็น เช่นสายพันธุ์ PSL07026-CNT-53-2-1-1-1, CNT08007-64-1-1-3, PSL12022-CNT-59-1-1-2-1, PSL11075-112-1-2, PSL10032-47-4-2-5-1-1, CRIC16001-4-1, CRIC16001-4-15 และ CRI12147-5-4-1-2-1 สามารถทนต่อสภาพอากาศเย็นได้ถึง 17 องศาเซลเซียส สายพันธุ์ทนต่อดินเค็ม เช่น สายพันธุ์ NRM16146-B-1-2-1 G45-2-67-16-NRM-1 NRM15219-PSL-1-NRM-1-1-1 NRM15107-MAS-B-97-5-14 ซึ่งมีความทนดินเค็มมากกว่า 8 ds m-1 สายพันธุ์ข้าวเมล็ดขนาดกลางเพื่ออุตสาหกรรม เช่น สายพันธุ์ IR101870-60-1-PTT-5-1-7 ให้ผลผลิตสูงถึง 894 กิโลกรัมต่อไร่ อายุเก็บเกี่ยว 112 วัน สายพันธุ์ข้าวจาปอนิกา เช่น สายพันธุ์ CRI12020-14-4-PSL-5-2-1 ให้ผลผลิตสูงถึง 1,010 กิโลกรัมต่อไร่ ต้านทานโรคไหม้ คุณภาพการสีดีมาก

คำสำคัญ