การสำรวจผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากไม้ไผ่ของชุมชนหัตถกรรมจักสานในพื้นที่จังหวัดยโสธร
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การสำรวจผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากไม้ไผ่ของชุมชนหัตถกรรมจักสานในพื้นที่จังหวัดยโสธร เป็นงานวิจัยเชิงพื้นที่ มีวัตถุประสงค์ เพื่อสำรวจข้อมูลเครื่องจักสานไม้ไผ่ของชุมชนหัตถกรรมจักสานในพื้นที่จังหวัดยโสธร และค้นหาแนวทางการพัฒนาเครื่องจักสานไม้ไผ่สู่ผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์ด้วยกระบวนการค้นหา ตีความเรื่องราวใหม่ให้ผลิตภัณฑ์ตอบโจทย์ร่วมสมัย ด้วยการมีส่วนร่วมของชุมชน โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มุ่งให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันในชุมชน เพื่อนำผลการวิจัยไปใช้ประโยชน์ มีเทคนิคและเครื่องมือหลักที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ การตั้งคำถาม, การปฏิบัติการ, การสังเกต, การสัมภาษณ์เจาะลึก, การสนทนากลุ่ม, การวิเคราะห์ข้อมูลมือสอง กลุ่มเป้าหมายเป็นช่างจักสานไม้ไผ่ในพื้นที่ จำนวน 20 คน ผลการวิจัย ดังนี้ ปัจจุบันอาชีพจักสานไม้ไผ่เป็นอาชีพที่ได้รับความสนใจจากคนในชุมชนมากเพราะเป็นอาชีพที่ใช้ทักษะส่วนบุคคล ไม่ต้องย้ายถิ่นฐานไปทำงานที่เมืองใหญ่ และสามารถสร้างรายได้อย่างต่อเนื่องให้กับครอบครัว ในด้านวัตถุดิบ ชุมชนจักสานไม้ไผ่ทั้งพื้นที่ดอนและพื้นที่ลุ่มน้ำ จะใช้ไม้ไผ่สีสุกที่ปลูกตามหัวไร่ปลายนาของตน หรือท้ายหมู่บ้าน หรือภายในวัด มาใช้ในการจักสานเหมือนกัน พื้นที่ดอน ลำไผ่มีความชื้นในเนื้อไผ่น้อย ลำปล้องมีความสมบูรณ์น้อยกว่าพื้นที่ลุ่มน้ำ ช่างจักสานสืบทอดภูมิปัญญามาจากบรรพบุรุษ ส่วนใหญ่มีทักษะการสานกระติบข้าวทุกคน การเหลาตอกจะใช้มีดเหลาตอกเป็นเส้นเล็กๆ จากนั้นจึงใช้กบขูดเอาผิวไผ่ ให้บางจนได้ขนาดที่ต้องการ โดยจะเหลาเส้นสั้นๆ เป็นเส้นแบนๆ บางๆ ตามขนาดและลวดลายของกระติบ สำหรับพื้นที่ดอนช่างจักสานจะมุ่งผลิตเพื่อจำหน่าย ผลิตภัณฑ์ ได้แก่ กระติบข้าว มวย กระหยัง แอบข้าว ขันกระหย่อง ครุ ข้อง(รูปทรงสำหรับประดับตกแต่งบ้านเรือน) ในการวิจัยครั้งนี้ ชุมชนหนองเป้า พัฒนาผลิตภัณฑ์ และหลักสูตรการออกแบบและผลิตแผ่นสานไม้ไผ่ย้อมสีธรรมชาติ จำนวน 30 ชั่วโมง มีผู้รับผิดชอบหลักสูตร คือ ดาวเรือง วิเวกวินย์ ได้ผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่ที่พัฒนาขึ้นจากการวิจัย คือ แผ่นสานไม้ไผ่พระบรมฉายาลักษณ์ของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พื้นที่ลุ่มน้ำ ช่างจักสานสืบทอดภูมิปัญญามาจากบรรพบุรุษ มีทักษะการสานลอบ ไซ การเหลาตอกจะใช้มีดเหลาตอกเพียงอย่างเดียว โดยไม่ใช้กบขูด จะเหลาเส้นยาวๆ เป็นเส้นกลมๆ เมื่อจับโค้งงอ มีความยืดหยุ่น แข็งแรง ไม่หักง่าย พื้นที่ลุ่มน้ำจะมุ่งผลิตเพื่อใช้สอยในครอบครัว ชุมชนฟ้าห่วน พัฒนาผลิตภัณฑ์ และหลักสูตรการออกแบบและจักสานรูปทรงสัตว์ จำนวน 30 ชั่วโมง มีผู้รับผิดชอบหลักสูตร คือ นภา คำหาญ ได้ผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่ที่พัฒนาขึ้นจากการวิจัย คือ ปลาสานไม้ไผ่ จากการวิจัย นอกจากจะได้ฐานข้อมูลช่างจักสานไม้ไผ่ ผลิตภัณฑ์เครื่องจักสานไม้ไผ่ หลักสูตร และการทดลองจัดการเรียนการสอน ยังมีแหล่งเรียนรู้ด้านจักสานไม้ไผ่ในชุมชน คือ พิพิธภัณฑ์ เครื่องจักสานคนลุ่มน้ำฟ้าห่วน วัดฟ้าห่วนใต้ ตำบลฟ้าห่วน อำเภอค้อวัง จังหวัดยโสธร คำสำคัญ : ผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์, หัตถกรรมจักสาน