พัฒนาระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพ (Big data) ของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ในระบบการแพทย์ฉุกเฉินของประเทศไทยในยุคชีวิตวิถีใหม่

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษนำร่อง (Pilot study) ผู้วิจัยใช้ระบบสารสนเทศการแพทย์ฉุกเฉิน (Information Technology for Emergency Medical System: ITEMS) ของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติมาเป็นกรอบในการคิด ร่วมกับวิเคราะห์ระบบฐานข้อมูลของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ในต่างประเทศ เพื่อนำข้อมูลสารสนเทศที่ได้จากการวิเคราะห์มาเป็นแนวทางในรูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) มีวัตถุประสงค์การวิจัย 1. เพื่อทบทวนและเปรียบเทียบระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ระหว่างประเทศไทยและต่างประเทศ 2. เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการรอดชีวิตของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) และ 3. เพื่อออกแบบและจัดทาระบบฐานข้อมูลของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) การดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การทบทวนและวิเคราะห์ระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ระยะที่ 2 การออกแบบและพัฒนาชุดข้อมูลแบบบันทึกการบริการการแพทย์ฉุกเฉินสำหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) ระยะที่ 3 การพัฒนาระบบฐานข้อมูลการบริการการแพทย์ฉุกเฉินสาหรับผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) และ ระยะที่ 4 การประเมินผลระบบฐานข้อมูลการบริการการแพทย์ฉุกเฉินผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ขอบเขตการวิจัย ประชากร คือ แพทย์ พยาบาลวิชาชีพ แผนกอุบัติเหตุและฉุกเฉิน (ER)/รถพยาบาล (EMS) พยาบาลเวชปฏิบัติฉุกเฉิน (ENP)/พยาบาลฉุกเฉิน (EN) นักปฏิบัติการฉุกเฉินการแพทย์ (Paramedic) และเจ้าพนักงานฉุกเฉินการแพทย์ (AEMT) ที่ปฏิบัติงานในโรงพยาบาลที่มีหน่วยปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉิน หน่วยเป้าหมาย คือ โรงพยาบาลที่มีหน่วยปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉิน ในเขตสุขภาพที่ 13 กรุงเทพมหานคร ดำเนินการระหว่าง ตุลาคม 2563 สิ้นสุด เดือน มีนาคม 2565 (18 เดือน) ในการศึกษาครั้งนี้ ดำเนินการในโรงพยาบาลที่มีหน่วยปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉินมาเป็นตัวอย่างในระบบฐานข้อมูล จานวน 9 โรงพยาบาล ได้แก่ โรงพยาบาลราชวิถี โรงพยาบาลเลิศสิน โรงพยาบาลวชิรพยาบาล โรงพยาบาลกลาง โรงพยาบาลตากสิน โรงพยาบาลนพรัตน์ โรงพยาบาลเจริญกรุงประชารักษ์ โรงพยาบาลภูมิพลอดุลยเดช และโรงพยาบาลตารวจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา (Descriptive statistics) วิเคราะห์ค่าเฉลี่ย ร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ของข้อมูลส่วนบุคคลของกลุ่มตัวอย่าง ความเหมาะสมของข้อคำถามแบบบันทึกข้อมูลการปฏิบัติงานการแพทย์ฉุกเฉินสำหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) ความเป็นไปได้และความพึงพอใจต่อระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล และวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) จากการสัมภาษณ์และแบบสนทนากลุ่ม (Focus group) เกี่ยวกับการบริการการแพทย์ฉุกเฉินของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล สรุปผลวิจัย แบ่งออกเป็น 4 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 การทบทวนและวิเคราะห์ระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ทั้งในประเทศและต่างประเทศ 1. ผลการศึกษารูปแบบชุดข้อมูลผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) จากระบบฐานข้อมูลต่างประเทศ พบว่า ต่างประเทศมีระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ที่ครอบคลุมทั้งปัจจัยนาเข้า กระบวนการ และผลลัพธ์ มีรายละเอียด ดังนี้ 1) ปัจจัยนำเข้า ได้แก่ ข้อมูลเวลาและระยะทาง ข้อมูลของผู้ป่วย ข้อมูลเหตุการณ์ 2) กระบวนการ ได้แก่ การกู้ชีพเบื้องต้น การรักษาโดยทีมปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉิน ณ จุดเกิดเหตุ การนาส่งแผนกอุบัติเหตุและฉุกเฉิน 3) ผลลัพธ์ ได้แก่ การรอดชีวิต 2. ผลการวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ทั้งในประเทศและต่างประเทศ จากการทบทวนวรรณกรรมและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง พบว่า ปัจจัยที่มีผลต่อการรอดชีวิตของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) เป็น 2 กลุ่ม ดังนี้ 1) ปัจจัยทางด้านผู้ป่วย ได้แก่ อายุ เพศ โรคประจำตัวของผู้ป่วยและโรคร่วม (Comorbidity) สาเหตุการเกิดโรค สถานที่เกิดเหตุ ผู้พบเห็นเหตุการณ์ขณะหัวใจหยุดเต้น (Witness arrest) การกดนวดหัวใจเบื้องต้นโดยประชาชนที่พบเหตุการณ์ (Bystander CPR) การใช้เครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าชนิดอัตโนมัติ (Automated external defibrillator: AED) คลื่นไฟฟ้าหัวใจแรกรับ 2) ปัจจัยทางด้านกระบวนการรักษา ได้แก่ เวลาที่ใช้ในการออกปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉิน (Response time) เวลาที่ใช้ในการเริ่มกระตุ้นหัวใจด้วยไฟฟ้า (Defibrillation time) การกดหน้าอกโดยเจ้าหน้าที่ระบบริการการแพทย์ฉุกเฉิน การให้ยา Adrenaline การใช้ยารักษา การรักษาด้วยการลดอุณหภูมิภายหลังการกู้ชีพ (Targeted temperature management) การเปิดหลอดเลือดหัวใจ (Coronary reperfusion) คุณภาพของการกดนวดหัวใจ ศักยภาพของบุคลากรที่ออกปฏิบัติการการแพทย์ฉุกเฉิน และศักยภาพในการรักษาของโรงพยาบาล ระยะที่ 2 กำรออกแบบและพัฒนำชุดข้อมูลแบบบันทึกกำรปฏิบัติงำนบริกำรกำรแพทย์ฉุกเฉินสำหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) ผู้วิจัยพัฒนาชุดข้อมูลแบบบันทึกการปฏิบัติงานบริการการแพทย์ฉุกเฉินสาหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) มีจานวน 56 ข้อ ประกอบด้วย 7 ด้าน ดังนี้ 1) ข้อมูลเวลาและระยะทาง จานวน 11 ข้อ 2) ข้อมูลผู้ป่วย จานวน 5 ข้อ 3) ข้อมูลเหตุการณ์ จานวน 4 ข้อ 4) การกู้ชีพเบื้องต้น จานวน 6 ข้อ 5) การรักษาโดยทีมปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉิน ณ จุดเกิดเหตุ จานวน 19 ข้อ 6) การนาส่งแผนกอุบัติเหตุและฉุกเฉิน จานวน 5 ข้อ 7) ผลลัพธ์ จานวน 6 ข้อ มีค่าความเที่ยงของเครื่องมือ (Reliability) เท่ากับ 0.902 ผลการประเมินความเหมาะสมของชุดข้อมูลในระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพสำหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) พบว่า ชุดข้อมูลในระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพสำหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (OHCA) ที่มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุดมี 5 ด้าน ได้แก่ 1) ข้อมูลเวลาและระยะทาง ( X = 4.66, S.D. = 0.42) 2) ข้อมูลเหตุการณ์ ( X = 4.54, S.D. = 0.50) 3) การกู้ชีพเบื้องต้น ( X = 4.78, S.D. = 0.33) 4) การรักษาโดยทีมปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉิน ณ จุดเกิดเหตุ ( X = 4.81, S.D. = 0.26) และ 5) การนาส่งแผนกอุบัติเหตุและฉุกเฉิน ( X = 4.72, S.D. = 0.41) ส่วนอีก 2 ด้านอยู่ในระดับมาก ได้แก่ 1) ข้อมูลผู้ป่วย ( X = 4.22, S.D. = 0.42) และ 2) ผลลัพธ์การรักษา ( X = 4.42, S.D. = 0.69) ระยะที่ 3 การพัฒนาระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ระบบสารสนเทศเพื่อจัดการฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac Arrest) ในระบบการแพทย์ฉุกเฉินของประเทศไทยในยุคชีวิตวิถีใหม่นั้น เป็นการออกแบบสถาปัตยกรรม แบบ Multi-tier (หรือ n-tier) มีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบ Client-Server ที่มีการแยกการแสดงผล(Presentation) การประมวลผล (Application Processing) และการจัดการข้อมูล (Data Management) ออกจากกัน และมีความสามารถรองรับการเข้าใช้งานพร้อมกันจานวนมาก การใช้งานฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) สามารถเข้าใช้งานได้ 2 ช่องทาง คือ Scan QR code เว็บไซต์ระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพ Link: http://ctrlplus.co.th/bigdata/ การพัฒนาระบบงานส่วนหน้าเว็บไซต์/เว็บเพจ และส่วนการประเมินผลของระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น โดยมีรายละเอียดดังนี้ 1. ส่วนหน้าบ้าน (Front End) 1) หน้าหลัก ในส่วนของเมนูหน้าหลัก หากเข้าระบบครั้งแรก หรือคลิกที่หน้าหลักระบบจะแสดงรายละเอียดของข้อมูลและเมนูต่างๆ ดังนี้ 1.1) เกี่ยวกับเรา 1.2) ข่าวสาร 1.3) ภาวะหัวใจหยุดเต้น 1.4) FAQ 1.5) ติดต่อเรา 2) ส่วนหลังบ้าน (Back End) ในส่วนนี้ จะขอนำเสนอเฉพาะตัวอย่างหน้าจอที่สาคัญเท่านั้น มีฟังก์ชั่นการทางานที่แยกตามระดับสิทธิ์ของผู้ใช้งาน ที่แบ่งเป็น 3 ระดับสิทธิ์ ได้แก่ 1) เจ้าหน้าที่ (Officer) 2) ผู้บริหาร (Manager) และ 3) ผู้ดูแลระบบ (Administrator) ระดับสิทธิ์ผู้บริหาร (Executive) 2. ส่วนของเมนู Dashboard สามารถทาการเรียกดูข้อมูลหลายมิติได้ ระบบจะทาการแสดงข้อมูลกราฟระดับสิทธิ์เจ้ำหน้ำที่ (Officer) ฐานข้อมูลในส่วนของเจ้าหน้าที่ (Officer) จะเป็นชุดข้อมูลเกี่ยวกับการบริการการแพทย์ฉุกเฉินสาหรับผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of hospital cardiac arrest: OHCA) 7 ด้าน ดังนี้ 1) ข้อมูลเวลาและระยะทาง 2) ข้อมูลผู้ป่วย 3) ข้อมูลเหตุการณ์ 4) การกู้ชีพเบื้องต้น 5) การรักษาโดยทีมปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉิน ณ จุดเกิดเหตุ 6) การนาส่งแผนกอุบัติเหตุและฉุกเฉิน 7) ผลลัพธ์ ระดับสิทธิ์ผู้ดูแลระบบ (Administrator) ส่วนของเมนู จัดการข้อมูลเว็บไซต์ จัดการข่าวสาร/กิจกรรม/ข่าวประชาสัมพันธ์จัดการข้อมูลพื้นฐาน Cardiac Arrest จัดการข้อมูลงานวิจัย หลังจากพัฒนา (ร่าง) ฐานข้อมูลเสร็จแล้ว นำร่างไปให้ผู้ปฏิบัติงานบริการการแพทย์ฉุกเฉินทาการประเมินความเป็นไปได้และความพึงพอใจในระบบ ผลการประเมินความเป็นไปได้ของระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) พบว่า การประเมินความเป็นไปได้ของระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) โดยรวมอยู่ในระดับมาก ( X = 4.33, S.D. = 0.24) เมื่อพิจารณารายข้อ พบว่า ข้อชุดของข้อมูลในระบบสอดคล้องและเชื่อมโยงกับการปฏิบัติงานบริการการแพทย์ฉุกเฉิน มีค่าเฉลี่ยมากที่สุด ( X = 4.53, S.D. = 0.30) รองลงมา คือ ข้อชุดของข้อมูลในระบบมีความเหมาะสมกับการดูแลผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น ( X = 4.52, S.D. = 0.21) และข้อกระบวนการทางานของระบบมีค่าเฉลี่ยต่าสุด ( X = 4.08, S.D. = 0.14) ส่วนผลการประเมินความพึงพอใจต่อการใช้งานระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอก โรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) พบว่า ความพึงพอใจต่อการใช้ระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยภาวะหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาล (Out of Hospital cardiac arrest: OHCA) โดยรวมอยู่ในระดับมาก ( X = 4.31, S.D. = 0.27) เมื่อพิจารณารายข้อ พบว่า ชุดของข้อมูลสอดคล้องกับการปฏิบัติงานด้านการดูแลผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้นมีค่าเฉลี่ยมากที่สุด ( X = 4.65, S.D. = 0.22) รองลงมา คือ ข้อความเสถียรของระบบ ( X = 4.45, S.D. = 0.20) และข้อขั้นตอนการใช้งานไม่ซับซ้อน มีค่าเฉลี่ยต่าสุด ( X = 4.00, S.D. = 0.10) ข้อเสนอแนะ 1. นำระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ไปทดลองใช้จริง เพื่อประเมินประสิทธิผลของระบบที่พัฒนาขึ้น 2. วางระบบฐานข้อมูลกลางที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ของโรงพยาบาลต่าง ๆ เพื่อความสะดวกในการเข้าถึงข้อมูลและง่ายต่อการนาข้อมูลสารสนเทศดังกล่าวมาใช้ในการพัฒนาแนวทางการบริการการแพทย์ฉุกเฉินสาหรับผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) 3. พัฒนาระบบฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้น (Cardiac arrest) ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น เพื่อขยายผลสู่โรงพยาบาลที่มีหน่วยปฏิบัติการแพทย์ฉุกเฉินของประเทศไทย

คำสำคัญ