การสำรวจความหลากชนิดของพืชที่ใช้ในการย้อมสีเส้นไหมธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขมร ใน อ. สุวรรณภูมิ จ ร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

การย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติ เป็นวิธีที่ปลอดภัยไม่เป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อม การย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมารุ่นสู่รุ่น องค์ความรู้เหล่านี้กำลังจะหายไปเพราะการเปลี่ยนสู่สังคมเมืองของคนชนบท ดังนั้นเพื่อเป็นการฟื้นฟู อนุรักษ์องค์ความรู้นี้ จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและรวบรวมชนิดของพืชให้สีย้อมและเพื่อศึกษาภูมิปัญญาพื้นบ้านการใช้พืชทำสีย้อมธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขมร ในอำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด การสำรวจในครั้งนี้มีผู้ให้ข้อมูลทั้งหมด 20 คน โดยผู้ให้ข้อมูลทั้งหมดเป็นประชาชนของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขมร ในอ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด โดยใช้การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง ระหว่างเดือนมีนาคม-เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2564 พบพืชที่ใช้ในการย้อมสีทั้งหมด 40 ชนิด 37 สกุล 25 วงศ์ โดยพบว่าพืชวงศ์ Fabaceae มีการใช้มากที่สุด 10 ชนิด ส่วนของพืชที่ใช้มากที่สุด คือ ใบ 15 ชนิด (25%) แหล่งที่มาของพืชให้สีย้อมที่พบมากที่สุด คือ ชุมชน จำนวน 33 ชนิด (82%) เฉดสีที่พบทั้งหมด 7 เฉดสี โดยพบว่าพืช 1 ชนิด สามารถให้สีได้หลายสี พืชที่มีค่าดัชนีการใช้ (Use Value Index) มากที่สุด คือ ครั่ง Tachardia lacca Kerr. (0.50) รองลงมาคือ ขนุน Artocarpus heterophyllus Lam. (0.43) ประโหด Garcinia dulcis (Roxb.) Kurz (0.38) ตามลำดับ การส่งเสริมให้กลุ่มชุมชนทอผ้าไหมหันกลับมาย้อมผ้าไหมจากสารสกัดจากพืชนั้นช่วยให้กลุ่มชาวบ้านเกิดรายได้ และทำให้องค์ความรู้ของชาวบ้านแต่ละคนเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถ่ายทอดซึ่งกันและกัน และนำไปสู่การอนุรักษ์พืชและองค์ความรู้ของกลุ่มชาติพันธุ์

คำสำคัญ