โครงการวิจัยเทคโนโลยีระบบก่อสร้างและวัสดุก่อสร้างที่อยู่อาศัยสำเร็จรูป เมื่อเกิดภัยพิบัติ : กรณีการออกแบบบ้านสะเทินน้ำสะเทินบก

บทคัดย่อ

ในปัจจุบันการเปลี่ยนแปลงของสภาวะแวดล้อมทางธรรมชาติที่ได้รับผลกระทบจากเหตุภาวะโลกร้อน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการอยู่อาศัยของผู้คนในประเทศไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะสภาวะอากาศที่แปรปรวนอย่างรุนแรงก่อให้เกิดเหตุภัยพิบัติอย่างฉับพลัน โดยเฉพาะเหตุการณ์อุทกภัยที่มีแนวโน้มสถิติเกิดขึ้นบ่อยครั้งและรุนแรงมากขึ้นในรอบเพียงช่วงสิบปีที่ผ่านมา กอปรกับรูปแบบการใช้ชีวิตของคนไทยเกี่ยวกับที่อยู่อาศัยที่เปลี่ยนแปลงไปเพื่อตอบรับกับวิถีสมัยใหม่ ยิ่งส่งผลให้การอยู่อาศัยของผู้คนในพื้นที่เสี่ยงที่จะประสบเหตุอุทกภัย ต้องดำรงชีวิตอยู่ด้วยความยากลำบาก ด้วยเหตุดังกล่าวการเคหะแห่งชาติในฐานะที่เป็นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการพัฒนาที่อยู่อาศัยเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของคนไทย ได้ตระหนักถึงปัญหาดังกล่าวและมอบหมายให้ทางบริษัท ไซต์ สเปซิฟิค จำกัด ได้ทดลองออกแบบและพัฒนาที่อยู่อาศัยที่พร้อมรับมือกับการอยู่อาศัยในสภาวะอุทกภัย โดยการศึกษาข้อมูลภาคทฤษฎี สถิติและกรณีศึกษาที่เกี่ยวข้องทั้งในประเทศและต่างประเทศ และพัฒนาก่อสร้างอาคารต้นแบบ (prototype) ภายใต้การคำนึงถึงศักยภาพของแรงงาน วัสดุ เทคโนโลยีที่มีในท้องตลาดและความเหมาะสมของประเทศไทย “บ้านสะเทินน้ำสะเทินบก (Amphibious House) ได้รับการออกแบบและพัฒนาเพื่อเป็นที่อยู่อาศัยรูปแบบใหม่ ที่สามารถตอบรับการการดำรงชีวิตของวิถีไทยสมัยใหม่และแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยในสภาวะอุทกภัย กล่าวคือบ้านสะเทินน้ำสะเทินบกได้รับการออกแบบให้มีลักษณะกายภาพที่มีตัวอาคารตั้งอยู่บนระดับพื้นดินทั่วไป (ground level) หากแต่ตัวอาคารสามารถยกลอยขึ้นเหนือระดับน้ำ ด้วยระบบฐานรากหลุมที่ภายในติดตั้งระบบทุ่นไว้รองรับอาคารซึ่งเมื่อเหตุการณ์อุทกภัยเกิดขึ้นในพื้นที่นั้น ๆ และนอกเหนือจากนั้นบ้านสะเทินน้ำสะเทินบกได้รับการก่อสร้างด้วยระบบกึ่งสำเร็จรูป (prefab construction) โดยการก่อสร้างโครงสร้างบางส่วนในโรงงานและขนส่งนำไปติดตั้งรายละเอียดของตัวอาคารเพิ่มเติมหน้าพื้นที่ก่อสร้าง (on-site construction) เพื่อเป็นการประหยัดเวลาในการก่อสร้างและช่วยพัฒนาระบบการก่อสร้างที่รวดเร็วในพื้นที่เสี่ยงภัยในอนาคต การออกแบบบ้านสะเทินน้ำสะเทินบกได้พัฒนารูปแบบของบ้านออกเป็น 4 รูปแบบ ตามลักษณะความต้องการพื้นฐานของคนไทย โดยแต่ละแบบมีขนาดประมาณ 65 ตร.ม. ครอบคลุมประโยชน์เชิงใช้สอย และราคาค่าก่อสร้างที่ใกล้เคียงกัน แต่มีความแตกต่างกันไปในรายละเอียดบางจุด เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้อยู่อาศัยที่มีความหลากหลาย ได้แก่ 1. แบบบ้านที่คำนึงถึงการระบายอากาศ 2. แบบบ้านที่คำนึงถึงทิศทางแสงอาทิตย์ 3. แบบบ้านไทยประยุกต์ และ 4. แบบบ้านที่คำนึงถึงประโยชน์ใช้สอยเป็นหลัก โดยเมื่อพัฒนาแบบทั้งหมดดังกล่าวแล้ว จึงนำแบบไปสำรวจความความคิดเห็นของผู้คนในพื้นที่เสี่ยงที่จะเกิดเหตุอุทกภัย ซึ่งได้แก่ พื้นที่ อ.โรจนะ จ.พระนครศรีอยุธยา กอปรกับการพิจารณาร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิ ซึ่งประกอบด้วยนักวิจัย วิศวกร และสถาปนิก ที่มีประสบการณ์จากการเคหะแห่งชาติ เพื่อคัดเลือกแบบที่เหมาะสมที่จะพัฒนาการก่อสร้าง ซึ่งผลการคัดเลือกคือการเลือกส่วนข้อดีของแต่ละแบบมาผนวกรวมกัน และพัฒนาการก่อสร้างในพื้นที่ ชุมชนบ้านเอื้ออาทร อ.โรจนะ จ.พระนครศรีอยุธยา เมื่อการก่อสร้างอาคารต้นแบบแล้วเสร็จ จึงเริ่มขั้นตอนการทดสอบการลอยตัวของบ้านสะเทินน้ำสะเทินบก ผลการทดลองก่อสร้างบ้านสะเทินน้ำสะเทินบกหลังดังกล่าวพบว่า ตัวบ้านสามารถยกลอยได้ด้วยปริมาตรน้ำประมาณ 88,000 ลิตร และบ้านจะลอยตัวขึ้นประมาณ 7-10 ซม. ด้วยปริมาตรน้ำประมาณ 10,000 ลิตร และน้ำจะลดระดับลง 1 ซม. / 1 ชั่วโมง โดยประมาณ ทั้งนี้เมื่อพื้นดินโดยรอบชุ่มน้ำอาจใช้เวลามากกว่าสถิติดังกล่าว ซึ่งผลการทดลองแสดงให้เห็นว่า บ้านสะเทินน้ำสะเทินบก สามารถที่จะยกลอยเหนือระดับน้ำท่วมได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งการพัฒนาเทคโนโลยีการก่อสร้างต่อไปในอนาคตจะยิ่งช่วยให้บ้านสะเทินน้ำสะเทินบกสามารถก่อสร้างภายในปริมาณที่มากขึ้นได้ และทำให้ต้นทุนในการก่อสร้างลดลงและผู้คนส่วนใหญ่สามารถเข้าถึงและเป็นเจ้าของได้ และสามารถแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยในเขตพื้นที่ประสบภัยในประเทศไทยได้อย่างยั่งยืนภายใต้ความคิดเชิงนวัตกรรมทางสถาปัตย์

คำสำคัญ