การพัฒนาต้นแบบระบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้และเทคโนโลยีโลกเสมือนจริงเพื่อการให้บริการทรัพยากรสารสนเทศ

บทคัดย่อ

แผนงานวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและพัฒนาต้นแบบระบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้และระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อสนับสนุนการเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศของผู้ใช้บริการ มีประชากรศึกษาคือ 1) ผู้ให้บริการ ได้แก่ นักวิชาการในมหาวิทยาลัยแม่โจ้ จำนวน 30 คน และ 2) ผู้ใช้บริการ ได้แก่ ประชาชนที่อาศัย ศึกษาอยู่ หรือทำงานอยู่ในเขตเทศบาลเมืองแม่โจ้ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 150 คน โดยเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบกำหนดโควตา (Quota sampling) และเลือกแบบตามสะดวก (Convenient sampling) เครื่องมือวิจัย ประกอบไปด้วย แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง (Semi-structured Interview) และตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา (Content Validity) มีค่าเฉลี่ยของดัชนีความสอดคล้อง (IOC) อยู่ในช่วง 0.90 - 0.98 ผลการศึกษาจากการสำรวจผู้ให้บริการและผู้ใช้บริการ พบว่า 1) รูปแบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ ด้านสังคมศาสตร์ ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่น มี 2 ส่วน ได้แก่ (1) ระบบ ต้องรองรับอุปกรณ์การใช้งานที่หลากหลาย สามารถค้นหาข้อมูลได้อย่างอิสระ เข้าถึงข้อมูลได้ง่าย และสามารถเพิ่มข้อมูลความรู้ได้จำนวนหลายเรื่อง รวมถึงมีอิสระในการสร้างหัวข้อหลักและหัวข้อรอง เพิ่มภาพ หรือภาพเคลื่อนไหวประกอบท้ายเนื้อหาได้ และ (2) ฐานข้อมูลความรู้ ต้องสามารถจัดเป็นหมวดหมู่ องค์ความรู้ต้องเพียงพอและทันสมัย แสดงผลได้หลากหลายรูปแบบ เช่น ข้อความ ภาพเคลื่อนไหว ภาพนิ่ง หรือแสดงแหล่งอบรมออนไลน์ได้ และจัดเก็บได้หลากหลายรูปแบบ เช่น ปริ้นท์ ดาวน์โหลดได้ (3) การจำแนกหมวดหมู่ ประกอบไปด้วย ด้านวิทยาศาสตร์มี 4 หมวดหมู่ คือ วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ วิทยาศาสตร์สุขภาพ เกษตรศาสตร์ และวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ด้านสังคมศาสตร์มี 2 หมวดหมู่ คือ สังคมบริสุทธิ์ และสังคมประยุกต์ ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่นมีเพียงหมวดหมู่เดียวแต่แบ่งเป็น 5 กลุ่มวิชา คือ ภูมิปัญญาด้านเกษตรกรรม ภูมิปัญญาด้านหัตถกรรม ภูมิปัญญาด้านศิลปกรรม ภูมิปัญญาด้านแพทย์ไทย และภูมิปัญญาด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 2) รูปแบบการให้บริการทรัพยากรสารสนเทศโดยใช้เทคโนโลยีโลกเสมือนจริง พบว่า มี 2 ส่วน ได้แก่ (1) ระบบ ต้องรองรับการใช้งานทั้งคอมพิวเตอร์ สมาร์ทโฟน และแท็บเล็ต (2) ฐานข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศโดยใช้เทคโนโลยีโลกเสมือนจริง แสดงผลการค้นคว้าได้หลากหลาย เช่น ปกนอก สารบัญ ปกใน เนื้อหา บทคัดย่อ ภาคผนวก บรรณานิทัศน์ ไฮไลท์ที่น่าสนใจ และจัดเก็บข้อมูลการค้นคว้าได้หลากหลายรูปแบบ เช่น ปริ้นท์ ดาวน์โหลดได้ 3) การพัฒนาต้นแบบระบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้ของผู้ให้บริการ พบว่า มีกระบวนการพัฒนา คือ (1) การออกแบบระบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้ในระดับแนวคิด ซึ่งเป็นข้อมูลที่ได้จากการสำรวจความต้องการของผู้ใช้ระบบฯ (2) การออกแบบระบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้ในระดับตรรกะ เป็นการวิเคราะห์ข้อมูลและจัดทำสารสนเทศเพื่อการจัดการคลังข้อมูลองค์ความรู้ พบว่า ประกอบไปด้วย (2.1) โครงสร้างแบบลำดับชั้น (Hierarchical) เป็นการออกแบบภาพรวมของสารสนเทศเพื่อการจัดการองค์ความรู้ (2.2) แบบเครือข่าย (Network) เป็นการออกแบบประกอบไปด้วย 2 ส่วน ได้แก่ (2.2.1) ข้อมูลองค์ความรู้ และ (2.2.2) ข้อมูลผู้ใช้งาน (2.3) แบบเชิงสัมพันธ์ (Relational) เป็นการออกแบบฐานข้อมูลในรูปแบบความสัมพันธ์ ER-Diagram ของสารสนเทศเพื่อการจัดการองค์ความรู้ และ (2.4) แบบเชิงวัตถุ (Object Oriented) เป็นการออกแบบฐานข้อมูลสารสนเทศเพื่อการจัดการฐานข้อมูลความรู้ (3) การออกแบบระบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้ในระดับกายภาพโดยใช้ภาษาโปรแกรม PHP, JavaScript, HTML5 และ MySQL ในการพัฒนาเกี่ยวกับต้นแบบระบบฯ ประกอบไปด้วย (3.1) วิธีในการเข้าถึงข้อมูล (Access Method) (3.2) ประเภทของข้อมูล (Data Type) (3.3) โครงสร้างข้อมูล (Data Structure) (3.4) การจัดระเบียนแฟ้ม (File Organization) 4) การพัฒนาต้นแบบระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อสนับสนุนการเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศของผู้ใช้บริการ จากการสำรวจความต้องการของผู้เคยใช้บริการห้องสมุดได้นำข้อมูลมาวิเคราะห์เพื่อกำหนดกรอบการพัฒนาโดยใช้ภาษาโปรแกรม PHP, JavaScript, HTML5 และ MySQL ในการพัฒนาต้นแบบระบบฯ พบว่า ระบบต้นแบบฯ มีส่วนประกอบดังนี้ 1) สำหรับผู้ดูแลระบบ จะประกอบไปด้วย (1) เข้าเว็บไซต์ https://ar.maejowisdom.com/backoffice/index.php เพื่อทำการลงชื่อ (Log in) เข้าใช้งานระบบ (2) หน้า Dashboard สำหรับทำการเพิ่มข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศ (หนังสือ) (3) สามารถเพิ่มข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศ (หนังสือ) (4) สามารถอับโหลดไฟล์หน้าสารบัญของหนังสือ และ (5) สามารถเลือกไฟล์ภาพสารบัญเพื่อ Upload (6) สามารถบันทึกไฟล์ (7) สามารถพิมพ์บาร์โค้ด เพื่อนำบาร์โค้ดมาติดบริเวณสันหนังสือ จะเห็นได้ว่าระบบหลังบ้านสามารถอำนวยความสะดวกให้ผู้ดูแลระบบป้อนข้อมูลที่เป็นสาระสำคัญตามความต้องการของผู้ใช้ได้อย่างเหมาะสม 2) สำหรับผู้ใช้งาน มี 3 ขั้นตอนคือ (1) สแกน AR Code เพื่อเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศ (2) การดูภาพจากระบบระบบต้นแบบเทคโนโลยีโลกเสมือนจริงเพื่อการเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศ และ (3) Save หรือ Share ไฟล์ภาพของหนังสือไปยังอุปกรณ์อื่น คำสำคัญ: ระบบการจัดการฐานข้อมูลความรู้ เทคโนโลยีโลกเสมือนจริง ทรัพยากรสารสนเทศห้องสมุด

คำสำคัญ