การสร้างนวัตกรรมอาชีพการเกษตร เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากและบรรเทาผลกระทบจากโควิด-19 พื้นที่จังหวัดสงขลา (สงขลาโมเดล)

บทคัดย่อ

โครงการสงขลาโมเดล เป็นโครงการเพื่อการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมและบรรเทาผลกระทบจากการระบาดของโรค COVID-19 มีวัตถุประสงค์เพื่อถ่ายทอดความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เพื่อยกระดับรายได้ของเกษตรกร สร้างความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานราก และปรับเปลี่ยนแนวคิด (Mindset) การทำการเกษตรของเกษตรกร โครงการสงขลาโมเดลประกอบด้วยโครงการย่อย 7 โครงการ ตามลักษณะกิจกรรมทางการเกษตร ได้แก่ ยางพารา ปาล์มน้ำมัน ไม้ผล เป็ดไข่ วัวเนื้อ ปลาดุก และ ผักอินทรีย์ ดำเนินการในพื้นที่อำเภอรัตภูมิ และ อำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา วิธีการดำเนินโครงการประกอบด้วย การรวบรวมกลุ่มเกษตรกร การอบรมถ่ายทอดความรู้ทางวิทยาศาสตร์ของแต่ละโครงการย่อย ให้คำปรึกษาและแนะนำเกษตรกร การอบรมเพื่อปรับเปลี่ยนแนวคิดการทำการเกษตร การเก็บข้อมูลพื้นฐานและการประเมินโครงการด้วยแบบสัมภาษณ์ เพื่อประเมินทัศนคติต่อโครงการสงขลาโมเดล รวมถึงการยอมรับ (Adoption) ของเกษตรกร และผลสัมฤทธิ์ด้านรายได้และการลงทุนของโครงการ ผลการศึกษาพบว่า มีเกษตรกรเข้าร่วมโครงการทั้งสิ้น 247 ราย โดยมียางพาราเป็นกิจกรรมการเกษตรหลัก (39.40 %) มีพื้นที่ถือครองเฉลี่ย 10.91 ไร่/ครอบครัว มีสมาชิกเฉลี่ย 4.31 คน/ครอบครัว เป็นแรงงานในครอบครัวเฉลี่ย 2.29 คน/ครอบครัว มีหนี้สิน 71 % เกือบทั้งหมดเป็นหนี้ในระบบ โดยมีมูลค่าหนี้เฉลี่ย 36,300 บาท/ครอบครัว ผลกระทบจากการระบาดของ COVID-19 พบว่า 66.00 % มีรายได้เฉลี่ยลดลง 70.20 % มีต้นทุนทางการเกษตรเพิ่มขึ้น 906.38 บาท/เดือน กว่าครึ่งมีรายจ่ายในครัวเรือนเพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตามเกษตรกรได้รับผลกระทบด้านการอพยพย้ายถิ่นและการศึกษาของบุตรหลานเพียงเล็กน้อย เกษตรกรมีทัศนคติในระดับเห็นด้วยมากต่อการอบรมเพื่อปรับเปลี่ยน Mindset การทำการเกษตร รวมถึงมีระดับการนำหลักการจากการอบรมปรับเปลี่ยน Mindset ไปปฏิบัติในระดับปฏิบัติทุกครั้ง ทัศนคติของเกษตรกรต่อโครงการสงขลาโมเดลอยู่ในระดับเห็นด้วยมาก เกษตรกรมีระดับองค์ความรู้เพิ่มขึ้นจากการเข้าร่วมโครงการสงขลาโมเดลเฉลี่ย 67.10% และมีระดับการยอมรับ (Adoption) โดยการนำองค์ความรู้ไปปฏิบัติทุกครั้ง รายได้ที่เพิ่มขึ้นของเกษตรกรจากการเข้าร่วมโครงการเฉลี่ยที่ 2,034.04 บาท/เดือน คิดเป็น 18.99% ของรายได้เดิมก่อนเข้าร่วมโครงการ การดำเนินงานของโครงการสงขลาโมเดลเกิดนวัตรกรจากทุกโครงการย่อยทั้งสิ้น 34 ราย Business model ที่เกิดขึ้นจากการดำเนินโครงการ คือ การสร้างเกษตรกรให้มีความเป็นผู้ประกอบการ (Entrepreneurship) มีการต่อยอดการดำเนินงานของโครงการสู่หน่วยงานที่รับผิดชอบในพื้นที่จังหวัดสงขลาโดยรองผู้ว่าราชการจังหวัดสงขลาและนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา ผลตอบแทนการลงทุนของโครงการสงขลาโมเดลโดยวิธี ROI พบว่าให้ผลตอบแทน 57% ในระยะเวลา 3 ปี และ SROI มีผลตอบแทนทางสังคมที่การลงทุน 1.00 บาท จะได้รับผลตอบแทนที่มีมูลค่า 1.25 บาท

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ