การสร้างนวัตกรรมชุมชนเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก และบรรเทาผลกระทบจาก โควิด-19 พื้นที่จังหวัดกระบี่ (กระบี่โมเดล)
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการการสร้างนวัตกรรมชุมชนเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากและบรรเทาผลกระทบจากโควิด-19 ในพื้นที่จังหวัดกระบี่ (กระบี่โมเดล) เป็นชุดโครงการที่มีวัตถุประสงค์เพื่อวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่เหมาะสมในการพัฒนาการผลิตหรือเพิ่มมูลค่าผลผลิต ทั้งในอาชีพเดิมและอาชีพที่ส่งเสริมใหม่ ให้สอดคล้องกับกลุ่มเป้าหมาย เพื่อวิจัยและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในการประกอบอาชีพที่กลุ่มเป้าหมายต้องปรับเปลี่ยนตามเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ถ่ายทอด เพื่อพัฒนาระบบการผลิตของกลุ่มเป้าหมายให้ได้คุณภาพและมาตรฐาน สามารถผลิตสินค้าสู่ห่วงโซ่ที่มีมูลค่าสูงขึ้น และเชื่อมโยงสู่ตลาดภายนอก เพื่อยกระดับประสิทธิภาพและการบริหารจัดการการผลิตและการตลาด เพื่อนำไปสู่การพึ่งพาตนเองได้ และสามารถปรับใช้เพื่อการปรับตัวต่อสถานการณ์ภายนอกที่เปลี่ยนแปลง และเพื่อประเมินวัดผลด้านมิติเศรษฐกิจ สังคม และสร้าง platform การเรียนรู้ในพื้นที่ ประกอบด้วย 5 โครงการย่อย ได้แก่ 1) โครงการการถ่ายทอดเทคโนโลยีการจัดการปาล์มน้ำมันให้ได้ตามเป้าผลผลิตในพื้นที่จังหวัดกระบี่ 2) โครงการต้นแบบการพัฒนาเกษตรกรที่ปลูกปาล์มน้ำมันรายย่อยร่วมกับการเลี้ยงแพะเนื้อในจังหวัดกระบี่สู่การเลี้ยงแพะเชิงพาณิชย์โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม 3) โครงการการเพาะเห็ดร่างแหเพื่อยกระดับเศรษฐกิจท้องถิ่นจากของเหลือทิ้งในกระบวนการปลูกปาล์มน้ำมัน 4) โครงการชุมชนต้นแบบการเพาะเลี้ยงสาหร่ายขนนกอย่างยั่งยืน โดยใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิจัย และนวัตกรรม และ 5) โครงการการพัฒนากรรมวิธีการย้อมสีธรรมชาติเพื่อให้เกิดมาตรฐานกระบวนการผลิตและการกำหนดคุณสมบัติของวัตถุดิบในการย้อมจากธรรมชาติสำหรับผ้าบาติก การดำเนินโครงการมีระยะตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2563 ถึงวันที่ 30 มิถุนายน 2564 มีกลุ่มเป้าหมาย 2 กลุ่มหลัก คือ กลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกปาล์มน้ำมัน และกลุ่มที่มีความโดดเด่นในฐานทรัพยากรและอัตลักษณ์ ของจังหวัดกระบี่ พื้นที่ดำเนินงานครอบคลุมทั้ง 8 อำเภอของจังหวัด มีจำนวนกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการฯ ทั้งสิ้น 566 ราย ในการนี้ ได้สุ่มเป็นกลุ่มตัวอย่างเพื่อศึกษาข้อมูลเชิงลึกรายบุคคล/ครัวเรือน จำนวน 123 ราย โดยประเด็นที่ศึกษา ประกอบด้วย 1) การศึกษาทบทวนบริบทของพื้นที่ ผลกระทบ ความเสี่ยง และความเปราะบางของกลุ่มเป้าหมาย 2) การประเมินกลุ่มเป้าหมายก่อนเข้าร่วมโครงการฯ ในด้านสภาพทางเศรษฐกิจ สังคมของครัวเรือน ด้านความรู้ที่มีในกิจกรรมตามโครงการย่อยที่เข้าร่วม ผลกระทบจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 และดัชนีชี้วัดความสุขในการประกอบอาชีพ 3) การประเมินผลหลังการดำเนินโครงการ ซึ่งประกอบด้วย ด้านการใช้ประโยชน์องค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่ได้รับการถ่ายทอดหรือพัฒนาขึ้นภายใต้โครงการฯ ที่พบว่า ในภาพรวมนั้น กลุ่มเป้าหมายได้นำความรู้ที่ได้ไปใช้ประโยชน์ในอาชีพได้ทันที รวมทั้งได้นำไปขยายผลสู่ผู้อื่น ด้านผลกระทบทางเศรษฐกิจ พบว่า มีแนวโน้มที่จะทำให้ครัวเรือนมีรายได้เพิ่มขึ้น แม้ว่าบางกิจกรรมจะยังไม่สามารถประเมินรายได้ที่เป็นเงินสดได้ในปีแรก เพราะต้องรอเวลาตามรอบผลผลิต ด้านผลกระทบทางสังคม ที่พบว่า กลุ่มตัวอย่างทุกโครงการย่อยมีการประสานงานหรือร่วมมือกับคนภายในชุมชน รวมถึงหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง ร่วมมือกันภายในกลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการ และกับเจ้าหน้าที่/นักวิจัยของโครงการ อยู่ในระดับดี สำหรับด้านดัชนีชี้วัดความสุขในการประกอบอาชีพ พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความสุขในการประกอบอาชีพเท่ากับคนทั่วไป และมากกว่าคนทั่วไปในสัดส่วนที่มากขึ้นกว่าก่อนเข้าร่วมโครงการฯ ในด้านผลกระทบที่เกี่ยวข้องกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 กลุ่มเป้าหมายที่ได้รับผลกระทบมากเป็นกลุ่มที่พึ่งพารายได้จากการนักท่องเที่ยว ซึ่งการได้ร่วมโครงการฯ ทำให้มีรายได้และช่องทางการหารายได้เพิ่มขึ้น สำหรับความคุ้มค่าของการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ (SROI) นั้น พบว่างบประมาณที่ใช้ดำเนินการ 1 บาท ทำให้เกิดผลตอบแทนหรือความคุ้มค่าทางด้านสังคมได้ 1.01 บาท โดยที่โครงการฯ ได้สร้าง นวัตกรจำนวน 12 คน เพื่อเป็นตัวแทนผู้ส่งต่อองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม ซึ่งได้รับการถ่ายทอดหรือพัฒนาร่วมกันภายใต้โครงการฯ ไปขยายผลหรือส่งต่อให้ผู้อื่นต่อไป