การพัฒนาแนวทางเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนโบราณสถานเวียงลอสู่ชุมชนนวัตกรรมด้านการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ประวัติศาสตร์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การค้นหาปัญหาที่แท้จริงของสถานการณ์ปัญหาในชุมชนท่องเที่ยวบ้านเวียงลอ ซึ่งมีต้นทุนในชุมชนมากมาย ทั้งทุนทางประวัติศาสตร์ ประเพณีวัตนธรรม วิถีชีวิตท้องถิ่น และระบบนิเวศน์ทรัพยากรธรรมชาติที่สวยงามและอุดมสมบูรณ์ เป็นที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่ได้รับการสนับสนุนจากภายนอกหลายหน่วยงานอย่างต่อเนี่องเป็นระยะเวลาร่วมสิบปี แต่การพัฒนาจากภายนอกยังไม่ส่งผลกระทบเชิงบวกต่อชุมชน และพบว่าชุมชนอยากจะเริ่มขับเคลื่อนการพัฒนาชุมชนด้วยตนเอง แต่ยังไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร ต้องใช้องค์ความรู้ใด ต้องใช้กระบวนการคิดอย่างไร จึงเกิดเป็นประเด็นเป้าหมาย (Goal Statement) ของโครงการคือ ทำอย่างไรให้บุคลากรในชุมชนบ้านเวียงลอมีองค์ความรู้และกระบวนการที่สร้างสามารถต่อยอดต้นทุนในชุมชนเพื่อสร้างมูลค่าให้กับชุมชนได้โดยไม่ต้องรอการช่วยเหลือจากภายนอกนักวิจัยเห็นว่าจุดเปลี่ยนสำคัญที่จะทำให้ชุมชนสามารถขับเคลื่อนได้ด้วยตนเอง คือจะต้องทำให้ชุมชนมีแนวคิดการพัฒนาจากความต้องการของชุมชนเองได้ โดยชุมชนต้องสามารถ1) สามารถค้นหาข้อมูลของชุมชนได้ (จากการฟัง ถาม สังเกต และค้นคว้า)2) สามารถวิเคราะห์ข้อมูลชุมชนได้ (จัดกลุ่มข้อมูล มองหาประเด็นจุดเด่น จุดด้อย ปัญหา อุปสรรคของชุมชนได้)3) สามารถกำหนดเป้าหมายหรือมีภาพของชุมชนในอนาคต เห็นการใช้ประโยชน์ต่อยอดจากต้นทุนและระบบนิเวศน์สนับสนุนที่มีอยู่4) สามารถวางแผนการทำงาน ภายใต้ศักยภาพของตนเองได้5) สามารถระบุสิ่งที่จำเป็นต้องขอความช่วยเหลือหรือการสนับสนุนจากภายนอกได้ ว่าต้องการการสนับสนุนในด้านใด จากใคร6) สามารถสร้างเครือข่ายความร่วมมือได้บทบาทของคณะผู้วิจัยในช่วงแรก คือการสร้างความเชื่อมั่นในศักยภาพของชุมชนที่จะขับเคลื่อนการพัฒนาด้วยตนเอง และกล้าที่จะเปิดรับสิ่งใหม่ พร้อมที่จะเรียนรู้ให้ทันกับกระแสของโลกที่เปลี่ยนไป นักวิจัยต้องมีบทบาทในการเป็นโค้ชเพื่อเสริมศักยภาพของคนในชุมชน ให้มีทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต และมีความคิดสร้างสรรค์สามา รถระบุความต้องการและแนวทางการพัฒนาของชุมชนได้จากประเด็นปัญหาที่ได้ จากประเด็นการพัฒนาที่เกิดจากความต้องการของชุมชน พบว่าชุมชนเริ่มมองเห็นว่าต้นทุนในชุมชนที่สามารถเป็นจุดเด่นมิได้มีเพียงโบราณสถานเท่านั้น แต่ยังมีจุดเด่นที่ชุมชนต้องการนำเสนอตัวตนของชุมชนแก่บุคคลภายนอกทำให้เกิดการพัฒนาในประเด็นดังต่อไปนี้1. ศูนย์เรียนรู้เกษตรชุมชนโรงเรียนชาวนา2. ศูนย์เรียนรู้การก่อสร้างด้วยภูมิปัญญาโบราณ3. การพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมขบเคี้ยวจากฐานข้าวแคบโบราณเวียงลอ4. การพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนที่น่าสนใจและตอบโจทย์นักท่องเที่ยวจากประเด็นการพัฒนาที่ชุมชนต้องการ นักวิจัยได้ใช้ความเชี่ยวชาญเฉพาะทางเข้ามาช่วยแก้ปัญหาหรือพัฒนาให้ดียิ่งขึ้นปัจจัยแห่งความสำเร็จในการพัฒนานักสร้างการเปลี่ยนแปลงในชุมชน1. ใช้การ ระเบิดจากข้างใน ตามหลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสริมสร้างความเข้มแข็งให้คนในชุมชน ใช้กระบวนการพูดคุยเพื่อให้ชุมชนได้ค้นหาต้นทุนของตนเอง ชุมชนเป็นผู้กำหนดเป้าหมายของชุมชน ประเมินศักยภาพของตนเอง และชุมชนเป็นผู้ระบุความช่วยเหลือที่ต้องการจากหน่วยงานภายนอกเพื่อให้บรรลุเป้าหมายของชุมชน2. การสร้างทีมทำงานชุมชนด้วยคนต่างวัย ชักชวนคนรุ่นใหม่ในชุมชนให้เป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนการพัฒนา เพื่อเชื่อมโยงความรู้ทักษะของโลกปัจจุบัน เข้ากับองค์ความรู้ภูมิปัญญาของผู้สูงวัยในชุมชน3. มุ่งเน้นพัฒนาโมเดล ศูนย์การเรียนรู้ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ภายในชุมชน ให้ผู้คนชุมชนมีบทบาทเป็นวิทยากรชุมชน ถ่ายทอดความรู้แก่คนอื่นๆและขยายผลสู่ชุมชนอื่น โดยมีนักวิจัยและมหาวิทยาลัยเป็นผู้สนับสนุนการพัฒนาหลักสูตร และพัฒนาองค์ความรู้ในเชิงวิชาการแล้วถ่ายทอดให้กับวิทยากรชุมชนองค์ประกอบสำคัญที่จะทำให้นักสร้างการเปลี่ยนแปลงชุมชน บรรลุประเด็นเป้าหมายดังกล่าวได้ ต้องประกอบด้วย 2 องค์ประกอบหลัก คือ นวัตกรต้องมีทักษะนักสร้างการเปลี่ยนแปลง และ ต้องมีระบบนิเวศน์ที่สนับสนุนการ สร้างการเปลี่ยนแปลงของนวัตกร การมองภาพการพัฒนาชุมชนท่องเที่ยวเวียงลอ เพื่อให้เห็นถึงปลายทางความสำเร็จ คือการเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงการเรียนรู้นิเวศน์ประวัติศาสตร์ที่สามารถจัดการตนเองได้อย่างยั่งยืน